1/60
Looks like no tags are added yet.
Maceba
Inaczej macewa, żydowski nagrobek w formie pionowo ustawionej płyty (steli), zazwyczaj kamiennej, drewnianej lub żeliwnej. Najczęściej o kształcie prostokąta z pólkolistym lub łukowatym zakończeniem u góry

Machikuły
element obronny, budowany w górnej części murów obronnych, najczęściej w fortyfikacjach średniowiecznych obwarowań, służący do obrony podstawy muru.
Rodzaj ganka wspartego na kroksztynach, wystającego przed lico zewnętrzne muru, zaopatrzonego w otwory strzelnicze.

Madraska (medrasa, madrasa)
tradycyjna muzułmańska szkoła religijna lub wyższa uczelnia w świecie islamu. Zwykle na medresę składa się kompleks zabudowań skupionych wokół dziedzińca.

Maksura
drewniana ścianka lub krata ustawiana w meczecie, oddzielająca władcę od reszty modlących się. Później ta nazwa zaczęła obejmować całą wydzieloną przestrzeń (lożę) dla władcy

Mammisi
w architekturze egipskiej typ niewielkiej budowli kultowej, umownie zwanej świątynią narodzin. Stawiano ją przed pylonami prowadzącymi do sali hypostylowej. Miejsce czczenia narodzin boskiego potomka

Maneż
1) wydzielony plac, teren otwarty lub zamknięta hala przeznaczona do nauki jazdy konnej
2)okrągły plac w cyrku, na którym odbywają się występy i popisy artystyczne

Mansarda
pomieszczenie mieszkalne znajdujące się w kondygnacji strychowej, wydzielone z niej ścianami, które przenikając przez połać dachu formują nadbudowę nad koronującym gzymsem budynku.

Marmoryzowanie
pokrywanie powierzchni ścian, schodów, rzeźb, kominków itp. materiałem składającym się z gipsu lub specjalnych cementów oraz proszkiem marmurowym naśladującym marmur.

Marmo stucco
Masa tynkarska, która imituje naturalny marmur i daje gładkie, często lśniące lub lustrzane wykończenie ścian.

Maureska
Ornament dwuwymiarowy, składający się z przeplatającej się, silnie przestylizowanej wici roślinnej, wypełniającej całą płaszczyznę.. Charakteryzuje się delikatną, płynną linią.

Mastaba
Rodzaj grobowca spotykanego w starożytnym Egipcie, mającego kształt ściętego ostrosłupa na prostokątnym planie. Mastaba składa się z murowanej części nadziemnej oraz podziemnej komory grobowej,

Maswerk
Dekoracyjny, geometryczny wzór architektoniczny odkuty z kamienia lub zrobiony z cegieł, używany do wypełnienia górnej części gotyckiego okna, przeźrocza, rozety itp.

Maszkaron
motyw dekor. w formie stylizowanej głowy ludzkiej lub na pół zwierzęcej, o zdeformowanych groteskowo rysach i często fantastycznej fryzurze, stosowany najczęściej w gotyku, renesansie, manieryzmie i baroku w rzeźbie arch. (zwornikach, głowicach kolumn, konsolach itp.) oraz w rzemiośle artystycznym. W fontannach stanowi zwykle ujście wody.

Mauzoleum
rodzaj grobowca w formie monumentalnej, samodzielnej budowli o bogatym wystroju architektonicznym. Spotykane są również niebędące miejscem pochówku, są tylko upamiętniającym zmarłego pomnikiem.
Pierwszym znanym mauzoleum jest wybudowany w IV wieku p.n.e. grobowiec króla Mauzolosa w Halikarnasie.

Meander
Geometryczny ornament w formie poziomego pasa, złożony z powtarzających się układów linii załamanych wielokrotnie pod kątem prostym. Znany już w starożytnej Grecji i Rzymie

Meczet
Miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo „meczet” oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Bogu, niezależnie od jego architektury.
Podstawowym celem istnienia meczetów jest umożliwienie muzułmanom wspólnej rytualnej modlitwy

Medyna
stara dzielnica arabskich miast, zwłaszcza w Afryce Północnej. Mieszczą się tutaj bazary, główny meczet i inne ważne budynki.

Megalit
duży, nieobrobiony lub częściowo obrobiony kamień stanowiący samodzielną budowlę lub element większej budowli z takich kamieni (wykonanej bez użycia zaprawy), o charakterze kultowym, grobowym lub (prawdopodobnie) związanymi z obserwacjami astronomicznymi, wzniesiony w czasach prehistorycznych.

Megaron
charakterystyczny typ budowli w starożytnej kulturze egejskiej, składowa, reprezentacyjna część pałaców mykeńskich i jednocześnie prototyp podstawowej formy starożytnych świątyń greckich. Służył celom reprezentacyjnym oraz kultowym.

Menhir
kulturze celtyckiej nieociosany lub częściowo obrobiony głaz (najczęściej zaostrzony od góry) ustawiony pionowo. Występują pojedynczo, ustawione w szereg (tzw. alignement) lub w formie kręgów kamiennych (kromlechów)

Mensa
płyta stanowiąca blat ołtarza w Kościele katolickim. Mensa jest oparta na podstawie (stipes), której rolę pełnią np. nogi, blok kamienny, skrzynia (sarkofagu). Od średniowiecza w mensie umieszczano relikwie męczenników.

Metopa
element dekoracyjny występujący w architekturze i sztukach plastycznych. W starożytnym budownictwie greckim oraz rzymskim – kwadratowa lub prostokątna płyta na fryzie belkowania, między tryglifami, w doryckim porządku architektonicznym.

Mezzanino
niska kondygnacja, półpiętro lub antresola między piętrami (często między parterem a pierwszym piętrem) pojawiająca się w architekturze pałacowej. Powierzchnia przeznaczona na pokoje gościnne, dla służby lub dzieci

Midha
w islamie fontanna przy basenie ablucyjnym, studnia służąca do obmycia rytualnego przed modlitwą (wudu) na dziedzińcu meczetu lub sam basen

Miecz
ukośna belka drewniana w więźbie dachowej, usztywniająca dwa ustawione pod kątem elementy konstrukcji

Mihrab
nisza modlitewna w meczecie, wskazująca kierunek modlitwy, składa się z łuku, podtrzymujących kolumn i kapiteli oraz przestrzeni między nimi. znajduje się na środku ściany wskazującej kierunek modlitwy

Minbar
podwyższenie, rodzaj kazalnicy z której imam kieruje wspólną modlitwą w meczecie

Minaret
wysoka, zwykle smukła wieża stawiana przy meczecie z nadwieszonym balkonem lub galeryjką, z której nawołuje się wiernych na modlitwę.

Mitreum
Świątynia poświęcona perskiemu bogu Mitrze, budowana na terytoriach cesarstwa rzymskiego w II–V wieku. Były to świątynie naśladujące groty skalne, zagłębione poniżej terenu, często kute w skale w postaci hypogeum albo budowane częściowo pod ziemią.

Mizzrach
Ozdobna tablica, haft, malowidło lub tradycyjna wycinanka żydowska wieszana na wschodniej ścianie synagogi lub domu prywatnego, która wskazuje modlącym się właściwy kierunek.

Moduł
Umowna jednostka miary odpowiadająca wielkości określonego elementu i służąca do wyznaczania proporcji oraz wzajemnych zależności wszystkich elementów całości. Podporządkowanie dzieła zasadom modularności pozwala uzyskiwać efekt plastyczny ładu, harmonii i rytmu.
Modylion
Rodzaj ozdobnego wspornika, kroksztynu, w kształcie poziomej wolutowej konsoli lub esownicy ozdobionej liściem akantu oraz ornamentem łuskowym. Modyliony są charakterystyczne dla sztuki antycznej, zwykle podtrzymywały gzyms wieńczący

Monastyr
Tradycyjna nazwa klasztoru w Kościołach wschodnich.
Monastery często obok zasadniczej części obejmują także zabudowania gospodarcze wykorzystywane przez zakonników, a także pewne elementy architektoniczne związane z obronnością.

Monolit
geologiczny lub technologiczny twór (np. góra lub obelisk) składający się z pojedynczego bloku skalnego. Formacje takie zazwyczaj ujawniane są na skutek erozji.

Monopteros
typ świątyni greckiej lub rzymskiej zbudowany na ogół na planie koła, otoczony kolumnadą, przykryty dachem. Wewnątrz nie budowano celli.

Monostyl
budowla lub obiekt w formie pojedynczej kolumny, pełniący zazwyczaj funkcję pomnika albo elementu o charakterze kultowym.

Mozaika
Dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z drobnych, o różnej kolorystyce, fakturze i kształcie kamyczków, kawałków szkła lub ceramiki. Elementy są przyklejone do podłoża przez ułożenie na świeżej zaprawie. Technika znana była już w starożytności. Najstarsze, znalezione pochodzą sprzed pięciu tysięcy lat

Opus signium
starożytny rzymski materiał budowlany i wodoszczelna zaprawa/beton, sporządzany z zaprawy wapiennej oraz drobno pokruszonej ceramiki (dachówek, cegieł, naczyń czy amfor). Często stosowany jako zaprawa pod mozaiki
Lithostroton
starożytna kamienna posadzka (bruk), która w tradycji chrześcijańskiej jest uznawana za dziedziniec pretorium Poncjusza Piłata, na którym sądzono Jezusa Chrystusa.

Opus sectile
starożytna i średniowieczna technika artystyczna polegająca na wykładaniu podłóg oraz ścian wzorami z precyzyjnie dociętych, kolorowych płytek.
Tradycyjna mozaika korzysta z małych, jednolitych kostek (tesserae), z których układa się obraz. W opus sectile używa się większych, nieregularnych i specjalnie docinanych płyt kamiennych lub szklanych, które dopasowuje się do siebie jak puzzle.

Opus tessellatum
Łacińska nazwa normalnej techniki mozaiki greckiej i rzymskiej, która wykorzystuje małe tessery o większej niż ok. 4mm

Opus vermiculatum
Z łaciny - technika robaczkowa, jedna z technik układania mozaiki, tessery układane są w płynne, wijące się rzędy, które dokładnie naśladują kontury postaci, twarzy, fałdów szat czy szczegółów anatomicznych.

Opus scutulatum
1rzymska technika posadzkowa i mozaikowa, polega na osadzaniu większych, nieregularnych lub geometrycznych kawałków wielobarwnego marmuru i kamienia (scutulae) w jednolitym tle – zazwyczaj z białych kostek mozaikowych

Mukarnas
architektoniczny motyw konstrukcyjno-dekoracyjny charakterystyczny dla architektury muzułmańskiej, złożony ze spiętrzonych elementów komórkowych, głównie pryzmatycznych, które tworzą konstrukcję przypominającą naturalne stalaktyty.

Mur
rodzaj konstrukcji budowlanej, wykonanej z elementów ułożonych w uporządkowany sposób, zazwyczaj połączonych zaprawą budowlaną.

Murłata
drewniana belka pozioma, ułożona na murze budynku. Przenosi ona obciążenia z więźby dachowej na ściany.

Mur pruski
tradycyjna technika budowlana, w której konstrukcję nośną budynku stanowi widoczny z zewnątrz szkielet z drewnianych belek, a przestrzenie między nimi wypełnia się cegłą.

Muszarabie
ozdobna, drewniana, ażurowa krata zakrywająca balkony lub okna w architekturze muzułmańskiej

Mutulus/mutulae
Prostokątna płytka, którą w architekturze starożytnej Grecji i Rzymu mocowano do spodniej powierzchni gzymsu. Była ona ułożona ukośnie na wysokości osi tryglifów i metop i zazwyczaj polichromowana. Zdobiły ją 3 rzędy łezek po 6 w rzędzie

Naczółek
element ozdobny lub konstrukcyjny służący jako górne zamknięcie ściany budynku, jej części albo obramowania otworu (np. okiennego lub drzwiowego). Może mieć kształt trójkąta, być odcinkowy (zamiast trójkąta jest odcinek koła), walutowy

Nadźwiernik (supraporta)
Dekoracyjna płyta umieszczone nad drzwiami, ujęte w obramowanie z drewna lub stiuku. Wypełnione dekoracją w formie fresku, płaskorzeźby, sztukaterii, malatury na płótnie

Nadproże
poziomy lub sklepiony element konstrukcyjny w formie belki, zwykle o przekroju kwadratowym lub prostokątnym, umieszczany ponad otworami w ścianie. Jego zadaniem jest przenoszenie obciążeń z fragmentu ściany ponad otworem na mur po obu jego stronach

Nadświetlne
element konstrukcyjno-dekoracyjny w budownictwie i architekturze. Górna część otworu bramy lub drzwi w formie okna, służąca do oświetlenia pomieszczenia znajdującego się za tymi drzwiami

Naiskos
rodzaj starogreckiego nagrobka w postaci świątynki z reliefową sceną figuralną we wnętrzu. W sztuce sepulkralnej stosowany w V i IV wieku p.n.e.

Naos
W starożytnej Grecji i Rzymie najważniejsze pomieszczenie w świątyni, w którym umieszczano posąg bóstwa. Była to zamknięta przestrzeń sanktuarium, najczęściej prostokątna, zwykle poprzedzona przedsionkiem (zwanym pronaos).

Nartex
architekturze wczesnochrześcijańskiej, bizantyjskiej oraz w okresie wczesnośredniowiecznym: kryty przedsionek przy przedniej (frontowej) ścianie kościoła.

Naumachia
w starożytnym Rzymie urządzane dla szerokiej publiczności widowisko przedstawiające bitwę morską, często odbywające się w specjalnie przystosowanym amfiteatrze. Także amfiteatralna konstrukcja wyposażona w rozległy basen dla rozgrywania pokazowych bitew

Nawa
część kościoła położona między prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych .Nawy są zazwyczaj rozdzielone rzędem podpór – słupów, filarów lub kolumn.

Nekropola
starożytny lub wczesnochrześcijański cmentarz usytuowany w pobliżu miasta albo inny stary cmentarz o dużej powierzchni, zwłaszcza taki, na którym pochowani są członkowie znanych rodów i ludzie sławni. Mogly być podziemne (katakumby), naziemne, grzebalne (zwłoki zakopane w ziemi i oznaczone nagrobkiem), skalne

Nimfeum
1) W starożytnej Grecji określano tak początkowo groty albo gaje z naturalnymi źródłami poświęconymi nimfom i bóstwom wodnym.
2)W późniejszych czasach nazwę tę odnoszono do specjalnych budowli studziennych (w postaci sztucznej groty, altany) bądź pawilonów zlokalizowanych przy źródłach, pełniących publiczne funkcje użytkowe.
3)W budownictwie starożytnego Rzymu nimfeum stanowiło zwykle architektoniczną obudowę zakończenia wodociągu otoczonego naturalnie zielenią – rodzaj fontanny, wodotrysku w okazałej postaci, np. eksedry.

Nisza
wnęka, wgłębienie w fasadzie lub w ścianie wewnątrz budynku przeznaczona do celów zdobniczych, kultowych.
