Panitikan sa Kontemporaneong Panahon: Daluyan ng Kaisipan at Kultura

Mga talasalitaan at konseptong pampanitikan, pangkasaysayan, panlingguwistika, at biswal mula sa yunit ng Panitikan sa Kontemporaneong Panahon.

Kontemporaneong Panitikan

Panitikang umusbong mula dekada 1970 hanggang sa kasalukuyan na tumatalakay sa makabagong isyu sa lipunan, gumagamit ng makabagong wika, at naglalayong mapanatili ang kultura at identidad ng Filipino.

Protest Literature

Tawag sa mga akdang pampanitikan na sumiklab noong dekada 1970 bilang tugon at paglaban sa katiwalian, karahasan, at panunupil sa ilalim ng Batas Militar ni Ferdinand Marcos.

Committed Literature

Uri ng mapanghimagsik na panitikan na naging tanyag noong panahon ng Batas Militar na tumatalakay sa kalagayan ng lipunan, politika, at karapatang pantao.

Liwayway Magazine

Pangunahing babasahin at daluyan ng kathang pampanitikan sa Filipino na muling nailathala matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1945.

Modernismo (Dekada 1950)

Kilusang pampanitikan kung saan lumayo ang mga manunulat sa sobrang pormalismo, yumakap sa natural na gamit ng wika, at tumanggap ng impluwensiya mula sa Amerika at Europa.

Panitikang Makabayan (Dekada 1960)

Panahon kung kailan sumibol ang mga tula, dula, at sanaysay na tumatalakay sa nasyonalismo, na pinangunahan ng mga manunulat tulad nina Amado V. Hernandez, Lualhati Bautista, at F. Sionil Jose.

Spoken Word Poetry

Anyo ng makabagong performance poetry na lumakas ang interes noong dekada 1990 at karaniwang itinatanghal sa mga unibersidad at mga kultural na pagtitipon.

Virgilio S. Almario (Rio Alma)

Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan, pamosong makata, kritiko, at iskolar na may-akda ng mga koleksiyong tulad ng 'Makinasyon at Ilang Tula' at 'Doktrinang Anakpawis'.

Rommel N. Angara

Kontemporaneong makata na kilala sa pagsulat ng mga tulang may simple at malinaw na wika na tumatalakay sa pangarap, kabataan, at pang-araw-araw na hamon ng buhay.

Persona

Elemento ng tula na tumutukoy sa tinig o nagsasalita sa loob ng akda, na maaaring isang manggagawa, kabataan, o simbolikong tauhan.

Sukat

Elemento ng tula na tumutukoy sa bilang ng pantig sa bawat taludtod, na mas malayang ginagamit sa kontemporaneong panahon.

Tugma

Elemento ng tula na tumutukoy sa pagkakatulad o pagkakapareho ng tunog sa hulihan ng mga taludtod.

Talinghaga

Paggamit ng mga matatalinghagang pahayag, metapora, at simbolo upang magbigay ng mas malalim at masining na kahulugan sa tula.

Estilo

Natatanging paraan ng pagsulat ng isang makata, kabilang ang pagpili ng salita, paraan ng pagbuo ng taludtod, at paggamit ng imahen.

Paksa

Pangunahing bagay, karanasan, o usaping pinagtutuunan at tinatalakay sa loob ng tula.

Nilalaman

Kabuuang ideya, daloy ng karanasan, at mga tiyak na detalyeng ipinapahayag ng tula.

Kaisipan

Ang pangunahing mensahe, aral, o ideyang nais iparating ng may-akda sa kaniyang mambabasa.

Pahiwatig

Kahulugang hindi tuwirang inihahayag sa mga salita ng tula ngunit mauunawaan sa pamamagitan ng masusing pagbasa at pagsusuri.

Larawang-diwa (Imahen)

Mga salitang ginagamit ng makata upang makalikha ng malinaw na larawan at damdamin sa isip ng mambabasa gamit ang iba't ibang pandama.

Sariling Pananaw

Personal na pagtingin, opinyon, o interpretasyon ng mambabasa sa mensahe at paksang inilalahad ng akda.

Moral

Aral o pagpapahalagang etikal na maaaring makuha at maisabuhay mula sa binasang akda.

Tekstong Biswal na Grapiko

Representasyon ng datos at ideya sa pamamagitan ng mga ilustrasyon tulad ng bar graph, pie chart, at line graph upang maging organisado ang impormasyon.

Laki (sa Grapiko)

Elemento ng grapiko na tumutukoy sa sukat ng mga bahagi nito na maaaring magpahiwatig ng dami, bahagdan, o halaga ng datos.

Espasyo (sa Grapiko)

Elemento ng biswal na tumutukoy sa pagitan ng bawat bahagi upang maiwasan ang kalituhan at maging malinaw ang presentasyon ng datos.

Linya (sa Grapiko)

Elementong karaniwang makikita sa line graph na nagpapakita ng pagbabago, pagsulong, o trend ng datos sa paglipas ng panahon.

Tono

Elementong panlingguwistika ng tula na tumutukoy sa damdaming ipinapahayag nito, gaya ng kalungkutan, kasiyahan, galit, o pagninilay.

Norms

Kultural na elementong tumutukoy sa mga panuntunan, gawi, o pamantayan sa lipunan na umaapekto sa pakikitungo, pag-ibig, at relasyon.

Pagpapahalaga (Values)

Kultural na elemento na nagpapakita ng pagbibigay-halaga sa damdamin, relasyon, at sariling pagkatao sa konteksto ng lipunan.

Arketipo

Pandaigdigang huwaran, tema, o uri ng karakter na paulit-ulit na makikita sa panitikan at kultura sa iba't ibang panahon.

Estereotipo

Kalahatang paglalarawan o nakapirming pananaw sa katangian at gawi ng isang tao o pangkat batay sa kanilang kasarian, edad, lahi, o antas sa lipunan.

Estereotipo sa Kasarian

Tradisyonal na pagtatakda ng papel sa lipunan kung saan ang babae ay inilalarawan lamang bilang tagapag-alaga ng tahanan at ang lalaki bilang pinuno o tagapagtaguyod.

Estereotipo sa Diaspora

Limitadong pananaw kung saan ang mga migranteng manggagawa o naninirahan sa ibang bansa ay ipinapakita lamang bilang laging matagumpay o tagapagpadala ng pera.

Estereotipo sa PWD

Maling representasyon kung saan ang mga taong may kapansanan ay inilalarawan bilang mahina, walang kakayahan, o laging umaasa sa tulong ng iba.

Pagbalangkas

Proseso ng maayos at sistematikong pagsasaayos ng mga nakalap na impormasyon o datos sa mga kategorya bago ito gawing biswal na representasyon o teksto.