Filosifie

Wat is presocratische filosofie? Situeer in tijd ruimte en tijd + noem een presocratische filosoof.

WAT

Filosofie dat plaats vond voor Socrates

WANNEER

• 6e eeuw v.C.

WAAR

• Griekenland

WIE

• Thales van Milete: water is de bron van alle dingen

• Heraclitus: alles stroomt alles is in verandering

• Parmenides: de realiteit is onveranderlijk, eeuwig, ondeelbaar

• Democritus: atomisme: realiteit bestaat uit ondeelbare deeltjes

• …

Wat word er bedoelt met de overgang van mythos naar logos?

Vaak gezegd: “eeste filosofen in Griekenland → overgang mythos naar logos”

• overgang verklaringen voor werkelijkheid gebaseerd op verhalen, tradities, goden (mythos) naar rationele, logische, kritische onderbouwde verklaringen (logos)

• op zoek naar een bepaalde algemeenheid, noodzakelijkheid, wetmatigheid, voorspelbaarheid

Wat onderscheid wetenschap, religie en filosofie van elkaar? WETENSCHAP EN FILOSOFIE

Houden zich allemaal deels bezig met de aard van de werkelijkheid.

WETENSCHAP

• = empirisch onderzoek (= gebaseerd op waarneming en experimenten)

• probeert wereld zoals wij die waarnemen te doorgronden, verklaren en voorspellen

• wetenschap roept vragen op die wetenschap zelf (nog) niet kan verklaren

→ metafishishe vragen: vragen die buiten waarneembare domein vallen

dit zijn filosofische vragen

BV:

• wat zijn wetenschappelijke wetten

• waarom zijn wetenschappelijke wetten zoals ze zijn?

• wat is deze oorzaak? Waarom zijn er oorzaken en gebeurtenissen

FILOSOFIE

• abstracter dan wetenschap, wetenschap blijft binnen het waarneembare, filosofie gaat daarbuiten

• bevraagt dikwijls ‘het fundamentele’: onderzoekt de beginselen die aan de basis van een domein liggen, maar buiten dat domein zelf vallen

BEIDE

• zijn er op uit de werkelijkheid te begrijpen op een logische kritische en rationele manier (logos) iedereen heeft een ander onderzoeks domein

Wat onderscheid wetenschap, religie en filosofie van elkaar? RELIGIE EN FILOSOFIE

Metafysische vragen kunnen op verschillende manieren beantwoord worden

• religie

• filosofie

Verschil

RELIGIE

• gebaseerd op dogma’s (een vaste leerstelling of een fundamenteel beginsel dat door een religie, ideologie, politieke groep of organisatie als absoluut en onbetwistbaar waar wordt beschouwd)

FILOSOFIE

• open voor bekritiseren en vragenstelen

• probeert assumpties duidelijk te formuleren

• meer plaats voor vragen dan antwoord

Edmund Husserl situeren in tijd en ruimte

(1859-1938)

Oostenrijks-Duitse filosoof

Wat is femenologie?

• de studie van fenomenen zoals deze voor ons verschijnen in de werkelijkheid. Het doel is om te beschrijven,
  niet om te verklaren.

• doorgaans op zoek naar waarheid (kennis) door aan wetenschap te doen. Wetenschap is empirisch, en beschrijft dus dingen die zintuiglijk door ons waargenomen worden.

  • Hiermee slaan we eigenlijk  een stap over! Het waarnemen zélf moet volgens Husserl ook streng (wetenschappelijk) onderzocht worden. 

Dit is volgens hem een taak voor een nieuwe tak binnen de filosofie:
de fenomenologie.

• Terug naar de dingen zelf = focus op de zuivere ervaring van dingen
  De zuivere ervaring zelf onderzoeken: zonder interpretaties,
  zonder vooroordelen, zonder wetenschappelijke verbanden te zoeken …

Hoe wou Husserl filosofie een sterke wetenschap maken

Noodzakelijk, maar ook betrouwbaarder dan empirisch onderzoeken van de wereld dmv wetenschap. Want wat in onze zintuigen verschijnt kan steeds een illusie zijn.

Kritiek femenologie

• Kan je het fenomenologisch bestuderen van ervaren wel in woorden vatten? Of is dit iets niet-woordelijk dat je zelf moet ervaren? Vanaf je taal gebruikt, lijk je weer verder af te gaan van de ervaring zelf.

  • De fenomenologische houding aannemen is al iets. Deze hoeft niet perfect doorgedreven te zijn.

• Fenomenologie mag niet de enige beschrijving van de werkelijkheid zijn: dat zou ons niet ver brengen. Wel belangrijke aanvulling!

Impact femenologie vandaag?

• Bracht blinde vlek van wetenschap onder de aandacht

• Aandacht voor subjectieve ervaring van personen/patiënten in wetenschap

  • vb. biologische beschrijving van ADHD (meten/verklaren/…) vs

     fenomenologische beschrijving van ADHD

• Ideaal van ‘fenomenologie als oerwetenschap’ is niet waargemaakt, eerder fenomenologie  als aanvulling op ‘normale’ wetenschap

• Connectie tussen mindfulness en ‘zuivere ervaring’

• Fenomenologie in AI-debat

• Husserl als schakel in een lijn van filosofen (Heidegger, Sartre, Levinas, Merleau-Ponty …)

Mogelijke meerwaarde femenologie

• Fenomenologische houding

  • andere kijk op de wereld

  • stilstaan bij zaken die je normaal vindt (vb. een herinnering)

  • bewust worden van vooroordelen en interpretaties

  • loskomen van oordelen

  • aandachtiger 

• Besef dat niet alles meetbaar is

Geef gelijkenissen en verschillen tussen de filosofieën van Husserl en Heidegger beschrijven

Husserl bestudeerde de zuivere ervaring, de pure structuur van het bewustzijn. Heidegger wijst ons erop dat we geen geïsoleerd bewustzijn zijn, maar altijd bestaan in de wereld.

Heidegger situeren in tijd en ruimte + hoofdvraag.

(1889-1976)

Duitse filosoof

Assistent Hsserl

fylosofische antropologie

'Sein un Zeit’ 1927

bedenkelijk = lid NSDAP = nazi

doceerverbod na WOII

De zin van het leven ligt in het bestaan zelf'

Quote Heidegger: Aristoteles is geboren, werkte en is gestorven. Laten we ons nu op zijn denken toeleggen"

Wat is zijnsvergetelheid?

• Mens is volledig gefocust op ‘zijndes’ (dingen) ipv op ‘zijn’

• ‘Wat is zijn?’ is de belangrijkste filosofische vraag

• Heidegger zal de vraag ‘Wat is zijn?’ proberen te beantwoorden door het Zijn van de mens te bestuderen, en dan over te gaan naar Zijn in het algemeen.  Dit omdat de mens het enige wezen is dat bewust is van zijn eigen bestaan.

• Fenomenologie van het menselijk bestaan

Wat is dasein?

• Dasein → ‘er-zijn’ 

• Heidegger gebruikt dit begrip voor

1. de mens 

2. de zijnswijze van de mens (‘de manier waarop de mens is‘)

• Volgens Heidegger is niet de mens, maar het mens-zijn uniek

• Alleen Dasein (de mens) is zich bewustzijn van zijn eigen zijn

• Alleen Dasein kan vragen stellen over zichzelf.

Vb. Wat kan ik goed? 

      Wat wil ik bereiken in de toekomst?

      Waarom besta ik eigenlijk?

Wat is ‘zijn-in-de-wereld’?

• Toets maken / hangen met vrienden / eindeloos door TikTok scrollen

• Wat maakt deze situaties meer dan enkel “feiten”?

vb. stress, verwachtingen, sociale context, tijdsdruk, mogelijkheden.

• Mens-zijn (Dasein) is niet “een bewustzijn in een lichaam”, maar altijd een bestaan midden in een wereld vol relaties, betekenissen en mogelijkheden

• Heidegger noemt dit zijn-in-de-wereld: mens-zijn (Dasein) is altijd ingebed in tijd, relaties en betekenis.

Hoe is Dasein in-de-wereld?

Verleden → Geworpenheid

Heden → Articulatie

Toekomst → Ontwerp

Wat is geworpenheid?

• Geworpenheid is de manier waarop je in de wereld komt

• We worden volgens Heidegger effectief in de wereld geworpen: buiten onze wil worden we op een willekeurige plaats en tijd geboren.

• Je bezit meteen een lichaam, cultuur, status, … waar je niet zelf voor gekozen hebt.
  Zo krijg je het volgende allemaal toegeworpen:

  • Biologische eigenschappen

  • Historische context

  • Socio-culturele aspecten

  • Psychosociale en cognitieve eigenschappen

Wat is ontwerp?

• Ontwerp verwijst naar je toekomst en je existentiële zijnsopdracht

• Volgens Heidegger is het na de geworpenheid aan de mens om zijn leven verder vorm te geven, te ontwerpen. 

• Het zal voor Heidegger de zin van ons bestaan vormen om het geworpen leven betekenis te geven. (=existentiële zijnsopdracht)

Wat is articulatie?

• Articulatie verwijst naar hoe je de wereld en jezelf begrijpt en betekenis geeft (het nu).

• We geven betekenis aan de wereld door taal, door spreken, door begrijpen. De wereld is niet zomaar een hoop dingen, maar een betekenisvol geheel omdat wij de wereld articuleren.

  • vb. een smartphone is niet alleen een object met chips en glas, maar “mijn manier om met vrienden in contact te zijn” of “een bron van afleiding”.

• Articulatie = het proces waarin we onze ervaring in woorden en begrip brengen, waardoor de wereld open en zinvol wordt.

Situeer Sartre in tijd en ruimte

(1905–1980)

Franse filosoof en schrijver

• Intellectuele scène in Parijs

• Simone de Beauvoir

• L’être et le néant (1943)

• Existentialisme

• Politiek en moreel engagement

• “De mens is veroordeeld tot vrijheid”

Wat is het existentialisme?

• < existence (bestaan, existentie)

• Historische context: WOII, atheïsme

• ‘de filosofie van vrijheid en verantwoordelijkheid’

• L’existence précède l’essence

het bestaan gaat vooraf aan de essentie

• Er is geen vooraf bepaalde essentie of ‘natuur’ van de mens

• We bestaan eerst (existentie), en pas door te bestaan geven we onszelf betekenis (essentie)

Essentialisme vs existentialsime

• Het essentialisme is ervan overtuigd dat alles een vaste, onveranderlijke ‘essentie’ bevat dat iets definieert.

• essentie = wat iets is in zijn diepste kern is, wat iets definieert, de vaste aard van iets,    de ‘natuur’ van iets, 

vb. de essentie van een mes is snijden

      de essentie van een stoel is dat je erop kan zitten

• In de klassieke filosofie was men ervan overtuigd dat ook de mens een essentie had.

vb. Plato/Aristoteles: de mens is een rationeel dier

      Kant: de mens is een redelijk en autonoom wezen

• Het existentialisme is ervan overtuigd dat de mens géén voorafgaande essentie bevat, maar allereerst bestaat (existeert). Bestaan (existentie) is radicaal vrij: door te leven en vrije keuzes te maken, maak je zelf je eigen betekenis.

L’existence précède l’essence

• Er is geen vaststaande blauwdruk van de mens: ieder mens is radicaal vrij en hierdoor ook zelf verantwoordelijk om zichzelf te ontwerpen.