md083-08 neurocognitive disorder

Dementia

ภาวะสมองเสื่อม:กลุ่มอาการที่สมองมีการทำงานเสื่อมถอย/ลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยส่วนมากเกิดกับผู้สูงอายุทั่วไป

ทำมห้ความจำเสื่อม/การตัดสินใจแย่ลง/มีความผิดปกติในการใช้ภาษา(คสมในการทำกิจวัตรปจวแย่ลง

พบมากขึ้นหลังหลายประเทศเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ

Aged society

สังคมผู้สูงอายุ อายุ65+ >7%

Aging society

สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ อายุ65+ >14%

Dementia vs Alzheimer’s disease

Demantia: กลุ่มโรค โดยมีสาเหตุ/อาการหลายอย่าง

Alzheimer’s disease: ชื่อโรคที่พบบ่อยสุดในภาวะสมองเสื่อม

โรคที่พบบ่อยในภาวะสมองเสื่อม

Alzheimer’s disease

Vascular dementia

Mixed vascular and Alzheimer’s

Others

Alzheimer’s disease

Alois Alzheimer ค้นพบเมื่อ2444

ผปอายุ51 มีอาการหลงลืม/มีปัญหาการใช้ภาษา ร่วมกับ delusion/hallucination

Pathology in AD

1 เซลล์ปสน้อยลง→สมองฝ่อ

2 กลุ่มเส้นปสพันกันอยู่ในเซลล์: neurofibrillary tangles(nft)

3 กลุ่มเส้นใยแทรกอยู่ระหว่างเซลล์ปส: amyloid plague

neurofibrillary tangles

กลุ่มเส้นปสพันกันอยู่ในเซลล์ (nft)

amyloid plague

กลุ่มเส้นใยแทรกอยู่ระหว่างเซลล์ปส

อาการ/diagnosis of Alzheimer’s

Brain aging: อายุ60^ ขนาด/การทำงานแย่ลง(ทดสอบMMSE-cognitive function)

Cognition/cognitive function เสียหาย

ลำดับการวินิจฉัย: dementia→ชนิดของdementia→Alzheimer’s disease

Major neurocognitive disorder(DSM-5)

(Dementia)

Cognitive function แย่ลงจากเดิม

เสียคสมในการใช้ชีวิตปจว

ไม่เป็นdelirium

Major neurocognitive disorders due to Alzheimer’s disease(DSM-5)

เข้าcriteria for major neurocognitive disorder

อกค่อยๆรุนแรงขึ้น

มีอย่างน้อย1อก:

1มีประวัติครอบครัว/ตรวจทางพันธุกรรม

2ความจำ-การเรียนรู้แย่ลง(อย่างน้อย1cognitive domain)/steadily progressive(คสมลดลงอย่างต่อเนื่อง)/ไม่มีสาเหตุจากโรคอื่นๆ

Alzheimer’s disease: symptoms

A: ADLs (activities of daily living): เสียคสมในการใช้ชีวิตปจว

B: BPSD (behavioral and psychological symptoms of dementia): มีปัญหาทางพฤติกรรม-จิต

C: Cognitive deficits *อกหลัก

C: cognitive deficits

ระยะแรก:

-หลงลืม: เสีย short-term memory

-ปัญหาการใช้ภาษา(aphasia/agnosia): ฟัง/พูดปยยาวๆไม่ได้/ไม่เข้าใจ

-executive function: การตัดสินใจ/คคิด-เหตุผล/การวางแผนแย่ลง

Cognitive function จะเสียมากขึ้นเรื่อยๆ

ขั้นรุนแรง: สูญเสียคสมเกือบทั้งหมด(รวมถึงคจำระยะยาว)

Alzheimer’s disease symptoms

A: activities of daily living(ADL)

ยิ่งทำได้น้อยลง→ต้องพึ่งพาผู้ดูแลมากขึ้น

ADLที่เสียไปแล้วจะไม่สามารถกลัยมาทำได้อีก

การให้ผปยังทำADLได้นานที่สุด=เป้าหมายการรักษาที่สำคัญที่สุด(ชะลอให้ได้นานที่สุด)

การสูญเสียจะเริ่มจากซับซ้อนสุด→พฐสุด

Alzheimer’s disease symptoms

B: behavioral and psychological symptoms of dementia(BPSD)

ปัญหาพฤติกรรมและอกทางจิตในภาวะสมองเสื่อม

รบกวนperception/thought content/mood/behavior

90%ของผปมีอย่างน้อย1อก→สร้างคลำบากให้ผป/ผู้ดูแล

เจอมากสุด: apathy

Alzheimer’s disease symptoms

การดำเนินโรค/พยากรณ์ของalzheimer’s

ส่วนใหญ่พบในผปอายุ>60

ระยะเวลาแรกเริ่ม-เสียชีวิตปม8y(3-20y)

อกเริ่มจากสูญเสยคจำระยะสั้น/ภาษา→รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ

ขั้นรุนแรง: เสียคสมในการช่วยเหลือตัวเองทั้งหมด

Treatment of Alzheimer’s disease

Manage BPSD: pharmacological(ตามอก)/non-pharmacological

Slowing progression(cognition): pharmacological (anti-dementia drug)-ชะลอ/ไม่หายขาด non-pharmacological

การป้องกันโรคสมองเสื่อม(non-pharmacological treatment)

ป้องกันการทำลาย: โรคที่เกี่ยวกับหลอดเลือดสมอง

เสริมสร้างคแข็งแรง: ออกกำลังกาย/ฝึกใช้สมอง(มีงานอดิเรก)/อาหาร

Mild cognitive impairment(MCI)/Mild neurocognitive disorders

อยู่ระหว่างปกติ-dementia

อกหลงลืมไม่มากถึงขั้นเป็นโรค แต่มากกว่าคนทั่วไป(เริ่มชะลออกเร็วขึ้น)-modest cognitive decline

ไม่รบกวนการใช้ชีวิตปจว

5-6y เปลี่ยนเป็นdementia(30-80%)

Delirium

ภาวะสับสน

Acute confusion: อกหลังการป่วยทางกาย→รบกวนการทำงานของสมอง=>สับสน

Acute onset of fluctuating cognitive impairment and disturbance of conscious-เริ่มเป็นช่วงสั้นๆ/แต่ละช่วงของวันอกไม่เท่ากัน

เป็นอก ไม่ใช่โรค/เป็นpoor cognitive sign

Cognitive impairment in delirium

Attention deficit: essential features-ไม่มีattentionต่อสิ่งรอบตัว→ไม่รู้ว่าอยู่ที่ไหน

Etiology of delirium

Any medical illness/intoxication(เมา)/medication

อะไรก็ได้ที่มีผลต่อการทำงานของสมอง

Management of delirium

แก้ไขที่ต้นเหตุที่ทำมห้เกิดdelirium

Antipsychotic: ลดอกก้าวร้าว/วุ่นวาย/ปัญหาการนอน