Cultuurwetenschappen: Staatsvormen, Democratie en Scheiding der Machten

Woordenschat-flashcards gebaseerd op de samenvatting van Cultuurwetenschappen over staats- en regeringsvormen, kenmerken van democratie, deliberatieve democratie en de scheiding der machten.

Dictatuur

Een regeringsvorm waarbij de politieke macht bij één persoon of een kleine groep ligt, burgers weinig politieke inspraak hebben en kritiek op de machthebbers wordt beperkt.

Totalitaire dictatuur

Een dictatuur waarin de leider alles bepaalt en de staat probeert veel aspecten van het leven en de samenleving te controleren (voorbeeld: Noord-Korea onder leiding van Kim Jong-un).

Theocratie

Een regeringsvorm waarin religieuze autoriteiten veel of de hoogste politieke macht hebben en religie een bepalende rol speelt in wetten en bestuur.

Monarchie

Een staat met een monarch als staatshoofd, zoals een koning of koningin, waarbij de functie doorgaans erfelijk wordt doorgegeven.

Absolute monarchie

Een monarchie waarin de monarch zeer ruime of vrijwel onbeperkte macht bezit (voorbeeld: Saudi-Arabië).

Constitutionele monarchie

Een monarchie waarin de macht van de monarch wordt begrensd door de grondwet en andere politieke instellingen (ook wel beperkte monarchie genoemd).

Republiek

Een staatsvorm waarbij het staatshoofd geen erfelijke monarch is, maar doorgaans een president.

Presidentiële republiek

Een republiek waarin de president zowel staatshoofd als regeringsleider is (voorbeeld: Verenigde Staten).

Semi-presidentiële republiek

Een republiek waarin de president het staatshoofd is en de premier/eerste minister de regeringsleider is (voorbeeld: Frankrijk).

Parlementaire republiek

Een republiek waarin de president staatshoofd is (vaak met een vooral ceremoniële functie) en de regering wordt geleid door een premier/eerste minister die steunt op het parlement (voorbeeld: Italië).

Parlementaire democratie

Een democratisch systeem waarin burgers vertegenwoordigers voor het parlement kiezen en de regering moet rekenen op de steun en het vertrouwen van het parlement en daaraan verantwoording aflegt.

Parlementaire monarchie

Een monarchie waarin de rol van de koning beperkt is en voornamelijk een symbolische en representatieve functie vervult (voorbeeld: België).

Volkssoevereiniteit

Het democratische principe dat het volk de bron is van het politieke gezag, waarbij burgers via verkiezingen en politieke deelname invloed uitoefenen.

Politieke gelijkheid

Het democratische principe dat burgers gelijke politieke rechten hebben en op gelijke voet aan het politieke proces moeten kunnen deelnemen.

Vrije verkiezingen

Het democratische principe dat burgers vrij kunnen kiezen tussen kandidaten en partijen en dat verkiezingen eerlijk en regelmatig plaatsvinden.

Burgerlijke vrijheden en mensenrechten

Basisrechten die door de democratie worden beschermd, waaronder de vrijheid van meningsuiting en pers, vrijheid van vereniging en vergadering, en gelijkheid voor de wet.

Pluralisme en tolerantie

Het kenmerk van een democratie waarbij verschillende meningen, overtuigingen en groepen naast elkaar mogen bestaan en gerespecteerd worden, wat inclusie en sociale samenhang bevordert.

Deliberatieve democratie

Een democratievorm waarin politieke beslissingen worden voorbereid door overleg en discussie: burgers wisselen argumenten uit, luisteren naar andere meningen en denken samen na vóór een beslissing wordt genomen.

Inclusieve deelname

Een kenmerk van deliberatieve democratie waarbij burgers met verschillende achtergronden en perspectieven de kans krijgen om deel te nemen en hun standpunten te laten horen.

Openbaar debat

Een kenmerk van deliberatieve democratie waarbij burgers ideeën en meningen uitwisselen en maatschappelijke problemen en mogelijke oplossingen bespreken.

Redelijke argumentatie

Een kenmerk van deliberatieve democratie waarbij deelnemers hun mening onderbouwen met argumenten, uitleggen waarom ze iets vinden en luisteren naar tegenargumenten.

Reflectie en deliberatie

Een kenmerk van deliberatieve democratie waarbij deelnemers verschillende standpunten bekijken, zorgvuldig nadenken en hun mening kunnen aanpassen om tot een weloverwogen beslissing te komen.

Invloed op beleidsvorming

Een kenmerk van deliberatieve democratie waarbij de uitkomsten van het debat politieke beslissingen kunnen beïnvloeden en mogelijk worden meegenomen in het beleid.

Legitimiteit

De mate waarin beslissingen eerder aanvaard of als gerechtvaardigd worden gezien wanneer burgers inspraak hebben gehad en argumenten zijn besproken.

Collectieve reflectie

Het proces binnen een beraadslaging waarbij mensen gezamenlijk nadenken en een probleem vanuit verschillende perspectieven bekijken.

Scheiding der machten

Het verdelen van de staatsmacht over drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) zodat niet één persoon of instelling alle macht bezit, wat machtsmisbruik helpt voorkomen.

Wetgevende macht

De macht die bevoegd is om wetten te maken, uitgeoefend door de instelling het parlement.

Uitvoerende macht

De macht die bevoegd is om wetten en beleid uit te voeren, uitgeoefend door de instelling de regering.

Rechterlijke macht

De macht die wetten toepast in rechtszaken en recht spreekt, uitgeoefend door rechtbanken en hoven.

Stappenplan toepassingsvragen

De drieledige methode om toetsvragen te beantwoorden: 1. Benoem het begrip, 2. Geef concreet bewijs uit de situatie, 3. Leg uit waarom dat bewijs bij het begrip past.