21. Novi koncepti analize MT

Kako se u novim konceptima analize međunarodne trgovine promenila polazna pretpostavka o mobilnosti faktora proizvodnje?

Klasična ekonomska teorija polazila je od pretpostavke da su faktori proizvodnje, odnosno rad i kapital, potpuno mobilni unutar granica jedne nacionalne ekonomije, ali istovremeno potpuno nepokretni između država. Međutim, od 20. veka ova klasična pretpostavka više ne odgovara realnosti savremenog svetskog tržišta. U novim konceptima analize, kapital je postao najmobilniji faktor proizvodnje, dok je radna snaga znatno manje mobilna, a prirodni resursi su najmanje mobilni. Izražena mobilnost kapitala danas značajno nadomešta nepokretnost ostalih resursa i menja načine na koje se odvija međunarodna trgovina.

Objasnite ulogu transnacionalnih kompanija (TNK) kao nosilaca promena u međunarodnoj trgovini i pojam unutarfirmske trgovine.

Transnacionalne kompanije (TNK) su iz korena promenile suštinu međunarodne trgovine jer čitavo svetsko tržište posmatraju i tretiraju kao jedinstven poslovni prostor. Njihova globalna strategija zasniva se na tome da kapital ulažu na lokacijama gde je on najjeftiniji, sirovine prerađuju u poluproizvode u svojim filijalama širom sveta, dok finalne proizvode plasiraju na razvijena tržišta. Zbog ovakve organizacije poslovanja nastaje unutarfirmska (intrafirmska) trgovina, što znači da se razmena više ne odvija prvenstveno između nezavisnih država, već unutar samog integrisanog sistema jedne kompanije. Kao posledica delovanja TNK, većinu savremene svetske razmene danas čine poluproizvodi i delovi, a ne samo gotovi finalni proizvodi.

Šta je FATS koncept, zašto je razvijen i koje su osnovne razlike između ulaznog i izlaznog FATS toka?

FATS koncept (Foreign Affiliates Trade Statistics) predstavlja novu statistiku međunarodne trgovine koja je razvijena jer klasična statistika, poput platnog bilansa i carinskih evidencija, ne beleži prodaju koju filijala neke kompanije ostvari u inostranstvu kao izvoz matične zemlje, budući da ti proizvodi ne prelaze fizičku carinsku granicu. FATS statistika prati ukupnu prodaju i poslovanje stranih filijala i deli se na dva osnovna toka: ulazni (Inward) FATS i izlazni (Outward) FATS. Ulazni (Inward) FATS prikazuje aktivnosti stranih filijala na teritoriji posmatrane države, što pomaže zemlji da proceni koliki je udeo njene privrede pod uticajem stranog kapitala kroz parametre kao što su zapošljavanje i povlačenje profita. Sa druge strane, izlazni (Outward) FATS je znatno značajniji za matičnu zemlju jer meri aktivnosti njenih sopstvenih filijala u inostranstvu, što se tretira kao vid indirektnog izvoza koji zemlja ostvaruje preko svojih firmi u drugim državama.

U čemu se ogleda problem „krajnjeg investitora“ prilikom analize tokova međunarodne trgovine i investicija?

Prilikom analize savremenih trgovinskih i investicionih tokova javlja se problem preciznog utvrđivanja ko je stvarni krajnji investitor. Krajnji investitor se definiše kao fizičko ili pravno lice koje kontroliše čitav niz povezanih kompanija, a samo se ne nalazi pod kontrolom nekog drugog subjekta. Zbog izuzetno složenih i razgranatih vlasničkih struktura transnacionalnih kompanija, države u praksi podatke često prikupljaju i vode prema „prvom investitoru“, odnosno prema zemlji iz koje uplaćena sredstva direktno dolaze, iako taj prvi investitor često nije stvarni i krajnji vlasnik ka