1/59
Oefenflashcards voor de module Anatomie, Fysiologie en Pathologie (AFP) van de stem, gericht op de larynx, thorax, vocal tract, ademhalingsmechanica, resonantie, spiertonus en Estill Voice Training (EVT).

Drie deelsystemen van stemgeving
De driedeling van het spraak- en stemapparaat bestaande uit: de motor/power (de thorax en ademhaling onder de larynx), de bron/source (de larynx met de stemplooien), en het filter (de vocal tract of stemweg boven de larynx).
Samenwerking KNO en logopedist
De taakverdeling binnen de stemzorg waarbij de KNO-arts zich richt op het genezen van de stem (medisch/chirurgisch), en de logopedist zich richt op het opvoeden en trainen van het stemgebruik.
Abductie versus Adductie
Abductie is het van elkaar af bewegen (openen) van anatomische structuren zoals de stemplooien; adductie is het naar elkaar toe bewegen (sluiten) van de structuren.
Primaire functie van de larynx
Het beschermen van de onderste luchtwegen tegen aspiratie door tijdens het slikken op drie niveaus te sluiten (ware stemplooien, valse stemplooien en epiglottis), en het kunnen sluiten van de glottis voor drukverhoging bij persen (baren, ontlasten, tillen) en hoesten.
Secundaire functie van de larynx
Het produceren van stemgeluid (fonatie) ten behoeve van spreken en zingen door het in trilling brengen van de ware stemplooien.
Larynxpositie en afmetingen
De larynx bevindt zich ventraal van de oesophagus ter hoogte van wervels C3 tot C6 (bij kinderen relatief hoger). De gemiddelde lengte is 44mm bij volwassen mannen en 36mm bij volwassen vrouwen. Hij bereikt zijn hoogste positie tijdens slikken en laagste positie tijdens gapen.
Os hyoideum (tongbeen)
Een hoefijzervormig, zwevend bot dat als enig bot in het menselijk lichaam geen gewricht vormt met een ander bot of kraakbeen. Het wordt op zijn plaats gehouden door spieren en beweegt mee tijdens slikken, wat de larynxpositie en de klankkleur beïnvloedt.
Cartilago thyroidea (schildkraakbeen)
Het grootste laryngeale kraakbeen dat de stemplooien beschermt. De stemplooien hechten aan de voorzijde aan dit kraakbeen (voorste commissuur). Aan de voor-bovenzijde bevindt zich de adamsappel (laryngeal prominence), die bij mannen door testosteron spitser naar voren uitsteekt.
Cartilago cricoidea (ringkraakbeen)
Een ringvormig kraakbeen dat de overgang vormt van de larynx naar de trachea. Het draagt aan de achter-bovenzijde (posterior) de twee arytenoïden via het cricoarytenoïd gewricht.
Cartilagines arytenoideae (bekerkraakbeentjes)
Twee piramidevormige kraakbeentjes bovenop de achterzijde van het cricoid die het achterste aanhechtingspunt (commissuur) van de stemplooien vormen. Ze kunnen draaien ten opzichte van het cricoid en naar elkaar toe glijden om de glottis te openen en te sluiten.
Epiglottis (strottenklep)
Een dun, breed en plat kraakbeen bedekt met slijmvlies dat boven de glottis staat. Bij het slikken wordt het passief naar beneden gevouwen door het heffen van de larynx om de trachea af te sluiten; het kan tevens actief benedenwaarts worden getrokken ter vernauwing van de epilarynx (twang).
Cricothyrotomie
Een acute noodprocedure waarbij een incisie wordt gemaakt in het membraan tussen het cricoid en het thyroid (ligamentum cricothyroideum) om een luchtweg te creëren bij acute verstikking wanneer intubatie of beademing onmogelijk is.
Ware stemplooien (true vocal folds)
Ventraal aan het thyroid en dorsaal aan de arytenoïden aangehechte structuren die de stemspleet (glottis) begrenzen. Ze hebben een gemiddelde lengte van 2−2,5cm bij volwassen mannen en 1,5−2cm bij volwassen vrouwen.

Body-Cover model van de stemplooien
De histologische indeling van de ware stemplooi in een cover (epitheel en de superficiële laag van de lamina propria / Ruimte van Reinke) en een body (het ligamentum vocale uit de conus elasticus en de musculus vocalis van de thyroarytenoideus).
Ruimte van Reinke
De superficiële laag van de lamina propria direct onder het epitheel. Deze laag is zeer soepel en plooibaar en maakt de vibrerende slijmvliesgolf mogelijk; bij rokers kan hier vochtophoping optreden, bekend als Reinkes oedeem.
Bernoulli-effect bij stemgeving
Het natuurkundige principe waarbij de toename van de stroomsnelheid van lucht door de vernauwde glottis leidt tot een drukverlaging (onderdruk). Deze onderdruk zuigt de geadduceerde stemplooien na opening door subglottische druk weer naar elkaar toe.
Mucosal wave (randgolf)
De lopende golfbeweging van het soepele stemplooislijmvlies (cover) van caudaal naar craniaal (beneden naar boven) en van mediaal naar lateraal over het stijvere ligament en de spier (body) tijdens fonatie.
Dof, hees en schor
Akoestische percepties van stemkwaliteit: dof ontstaat door een verstoorde of verminderde mucosal wave; hees ontstaat door onvolledige glottissluiting waarbij niet-trillende lucht ontsnapt; schor ontstaat door onregelmatige trilling en sluiting van de stemplooien.
Valse stemplooien (ventricular folds / FVF)
Boven de ware stemplooien gelegen plooien die meesluiten bij zware fysieke inspanning en slikken. Ze horen tijdens normale fonatie ontspannen en open te zijn; ongewild meetrillen veroorzaakt een lage, rauwe stem (of gecontroleerd bij diplofonie/keelzang).
Sinus van Morgagni
Het ventrikel (laryngeal ventricle) gelegen tussen de ware en valse stemplooien. Het bevat slijmklieren die zorgen voor de noodzakelijke bevochtiging en smering van de stemplooicover voor een soepele mucosal wave.
Musculus thyroarytenoideus (TA)
Intrinsieke larynxspier bestaande uit de pars vocalis (body van de stemplooi) en de pars thyromuscularis. Hij loopt van het thyroid naar het arytenoïd, verkort en verdikt de stemplooien bij contractie, ontspant de cover en verlaagt de fundamentele frequentie (F0); geïnnerveerd door de nervus recurrens.

Musculus cricothyroideus (CT)
Intrinsieke larynxspier die loopt van de voorzijde van het cricoid naar de onderrand van het thyroid. Bij contractie kantelt het thyroid naar voren en beneden, waardoor de stemplooien worden uitgerekt, dunner worden en de toonhoogte stijgt; als enige geïnnerveerd door de nervus laryngeus superior.
Musculus cricoarytenoideus posterior (PCA)
Intrinsieke spier aan de achterzijde van het cricoid hechtend aan de processus muscularis van het arytenoïd. Het is de enige spier die de stemplooien actief kan abduceren (openen van de glottis) door laterale rotatie van de arytenoïden; geïnnerveerd door de nervus recurrens.
Musculus cricoarytenoideus lateralis (LCA)
Intrinsieke spier die loopt van de zijkant van het cricoid naar de processus muscularis van het arytenoïd. Hij veroorzaakt mediale rotatie van de arytenoïden en adduceert de stemplooien (waarbij een kleine opening bij het achterste commissuur kan resteren); antagonist van de PCA en geïnnerveerd door de nervus recurrens.
Musculi interarytenoidei (IA)
Intrinsieke spieren tussen beide arytenoïden, onderverdeeld in de transversus (dwars) en obliquus (schuin). Ze trekken de arytenoïden naar elkaar toe (glijdbeweging) en zorgen voor de volledige sluiting van het posterieure, kraakbenige deel van de glottis; geïnnerveerd door de nervus recurrens.

Aryepiglottische sfincter (AES / epilarynx)
De trechtervormige doorgang boven de stemplooien gevormd door de epiglottis en de aryepiglottische plooien. Actieve vernauwing versterkt de resonantie en projectie van de stem (twang), terwijl volledige contractie de ademweg beschermt tijdens slikken.

Suprahyoidale spieren
De groep spieren boven het tongbeen (m. mylohyoideus, m. digastricus, m. stylohyoideus, m. geniohyoideus). Ze fungeren primair als larynxheffers; overmatige contractie verkort de vocal tract en kan leiden tot een geknepen, kelige klank.
Infrahyoidale spieren
De groep spieren onder het tongbeen (m. sternohyoideus, m. sternothyroideus, m. thyrohyoideus, m. omohyoideus). Ze fungeren als larynxdalers; verlenging van de vocal tract door larynxverlaging geeft de stem een vollere, donkerdere klank (zoals in klassieke zang).
Fundamentele frequentie (F0) normwaarden
De gemiddelde spreektoonhoogte is ongeveer 210Hz voor volwassen vrouwen en 115Hz voor volwassen mannen (met een normale spreekvariatie van 3semitonen). Het totale menselijke bereik loopt van 60Hz (diepe bas) tot 1500Hz (hoge sopraan).
Regulatie van stemintensiteit
De toename van luidheid vereist een hogere subglottische druk en een sterkere mediale compressie van de ware stemplooien. Hierdoor ontstaat een grotere trillingsamplitude, een scherpere luchtstroomonderbreking en een relatief langere gesloten fase binnen de vibratorische cyclus.
Thorax en ribbenclassificatie
De benige borstkas die hart en longen beschermt, opgebouwd uit 12 paar ribben (costae): rib 1 tot 7 zijn ware ribben (direct kraakbenig aan het sternum gehecht), rib 8 tot 10 zijn valse ribben (gehecht aan het kraakbeen van de rib erboven), en rib 11 en 12 zijn zwevende ribben.
Nervus vagus (N. X) verloop in de thorax
De 10e hersenzenuw waarvan de linkertak onder de aortaboog door duikt en als nervus recurrens terug omhoog loopt naar de larynx om bijna alle intrinsieke larynxspieren te innerveren; bij hart- of mediastinumoperaties loopt deze tak risico op beschadiging met stemplooiverlamming tot gevolg.

Pleura (long- en borstvlies)
Het dubbelwandige sereuze vlies rond de longen bestaande uit de pleura visceralis (op het longweefsel) en de pleura parietalis (tegen de binnenwand van de borstholte). De tussenliggende pleuraholte bevat vloeistof met onderdruk waardoor de longen de beweging van de thorax en het diafragma volgen.
Diafragma (middenrif)
De koepelvormige spier-peesplaat die borstholte van buikholte scheidt. Bij contractie vlakt het diafragma naar beneden af, vergroot het de verticale thoraxruimte en creëert het de onderdruk die verantwoordelijk is voor rust- en diepe inademing.
Musculi intercostales externi en interni
Tussenribspieren: de intercostales externi heffen de ribben bij normale en geforceerde inspiratie; de intercostales interni trekken de ribben naar elkaar toe en naar beneden bij actieve, geforceerde expiratie.
Abdominale expiratiespieren
De vier buikspieren (m. rectus abdominis, m. transversus abdominis, m. obliquus externus en m. obliquus internus) die door contractie de buikorganen naar binnen drukken en het diafragma omhoog duwen, wat leidt tot overdruk in de longen bij geforceerde uitademing, zingen of hoesten.
Musculus quadratus lumborum
Een diepe rugspier aan de achterzijde van de buikholte die de 12e rib stabiliseert zodat het diafragma tijdens inspiratie optimaal kan afplatten, en die bij krachtige expiratie (zoals hoesten of belten) de ribben naar beneden trekt.
Accessoire inademingsspieren
De m. sternocleidomastoideus en mm. scaleni; hulpademhalingsspieren in de hals die sternum en de bovenste twee ribben heffen bij zware fysieke inspanning, stress, benauwdheid of een inefficiënte claviculaire ademhaling.

Longvolumina en capaciteiten
Verdelingen van de longinhoud: Ademvolume (AV / TV = 500ml in rust), Inspiratoir Reservevolume (IR = 3000ml), Expiratoir Reservevolume (ER = 1200−1500ml), Residu (R = 1200−1500ml), Vitale Capaciteit (VC = 4,8liter man, 3,2liter vrouw) en Totale Capaciteit (TC = 6000ml).
Resting Expiratory Level (REL)
Het mechanische rustpunt aan het einde van een passieve uitademing waarbij de elastische inwaartse krachten van de longen in evenwicht zijn met de uitwaartse krachten van de borstkas; de alveolaire druk is op dit punt gelijk aan de buitenluchtdruk.

Vocal tract (stemweg)
De resonantiebuis tussen de glottis en de lippen, omvattende de pharynx, mondholte en neusholte. Deze functioneert als akoestisch filter dat bepaalde frequenties (formanten) versterkt of dempt en de uiteindelijke klankkleur bepaalt.
Pharynx (keelholte)
Het gespierde kanaal achter neus-, mondholte en larynx, opgedeeld in drie delen: de nasopharynx (boven het palatum molle), oropharynx (achter de mondholte vanaf de uvula tot bovenrand epiglottis) en laryngopharynx/hypopharynx (van epiglottis tot larynxingang/slokdarm).
Choanen
De twee trechtervormige achterste neusopeningen die de neusholte verbinden met de nasopharynx.
Velofaryngeale poort
De doorgang tussen oropharynx en nasopharynx gereguleerd door het velum (palatum molle). Volledig open/laag bij nasalen (/m/, /n/, /ng/), halfopen bij Franse nasale klinkers en gesloten/hoog bij orale klinkers (/i/) en consonanten.
Spieren van het velum
Spieren die de stand van het zachte gehemelte bepalen: m. levator veli palatini (heft het velum om de neusgang te sluiten), m. tensor veli palatini (spant het velum en opent de buis van Eustachius), m. palatoglossus en m. palatopharyngeus (trekken het velum omlaag).
Hypernasaliteit versus Hyponasaliteit
Hypernasaliteit is een overmaat aan nasale resonantie door onvoldoende velumsluiting (bijv. schisis, parese); hyponasaliteit is een tekort aan nasale resonantie waarbij nasalen (/m, n, ng/) dof en gedempt klinken door fysieke obstructie in de neusweg (bijv. adenoïditis, gezwollen slijmvliezen).
Knödeln
Een geperste, donkere 'hete-aardappel-in-de-keel' stemklank veroorzaakt door overmatige spierspanning in de tongwortel (root) en tongbasis (back), waardoor de tong naar achteren wordt getrokken en de oropharynx vernauwt.
Frenulum linguae (tongriempje)
De slijmvliesplooi onder de tong die de tong met de mondbodem verbindt; een te kort frenulum (ankyloglossie) kan de tongmobiliteit belemmeren en een indicatie zijn voor chirurgisch klieven.

Kauwspieren en stemklank
Vier spieren (m. masseter, m. temporalis, m. pterygoideus medialis en m. pterygoideus lateralis). Te gespannen kauwspieren fixeren de kaak en vernauwen de oropharynx, wat resulteert in een geknepen, gespannen stemgeving.
Labiale spieren en formanten
De m. orbicularis oris tuithouding (protrude) verlengt de vocal tract en maakt de klank donkerder; de m. risorius en mm. zygomatici spreiding (spread) verkorten de vocal tract en maken de stemklank lichter en scherper.

Klinkerdriehoek
Het akoestisch-articulatorische schema dat de positie van de klinkers weergeeft op basis van verticale tonghoogte (hoog, midden, laag) en horizontale tongpositie (voor/front, centraal, achter/back).
Posture versus Alignment
Posture is de algehele lichaamshouding en vorm in de ruimte tijdens staan, zitten of bewegen; alignment (uitlijning) is de specifieke ruimtelijke en functionele verhouding van afzonderlijke lichaamsdelen (zoals wervels, hoofd-hals en larynx) ten opzichte van elkaar.

Wervelkolomverdeling bij volwassenen
Het axiale skelet opgebouwd uit 26 functionele eenheden: 7 cervicale wervels, 12 thoracale wervels, 5 lumbale wervels, het os sacrum (versmolten heiligbeenwervels) en het os coccygis (versmolten staartbeenwervels).
Antepositie van het hoofd
Een voorwaartse standsafwijking van het hoofd ten opzichte van de romp; dit leidt tot hypertonus in de m. geniohyoideus en mondbodemspieren, overmatige spanning op de extrinsieke larynxspieren en compressie van de pharynx.
Estill Voice Training (EVT)
Een vocaal trainingsprogramma dat stemproductie deconstrueert in geïsoleerde, bewuste beheersing van specifieke anatomische structuren binnen het stemplooimechanisme en de vocal tract om gecontroleerde stemkwaliteiten te produceren.
EVT: TVF Onset / Offset condities
De drie manieren om stemgeving te starten of te stoppen: Glottal (harde inzet met vooraf gesloten stemplooien), Aspirate (geaspireerde inzet waarbij ademstroom voorafgaat aan adductie; abrupt of gradual), en Smooth (simultane inzet waarbij stemplooitrilling en ademstroom gelijktijdig starten).

EVT: TVF Body-Cover condities
De vier fysiologische configuraties van de ware stemplooien: Slack (losse, slappe cover met korte/onregelmatige sluiting; vocal fry), Thick (dikke stemplooien met grote massa en lange sluitingsfase; luide borststem), Thin (dunne, gerekte stemplooien met korte sluitingsfase), en Stiff (stijve, openstaande stemplooiranden met luchtige klank; falset).
EVT: FVF Condities (Valse stemplooien)
De drie controletoestanden van de valse stemplooien: Mid (neutrale rustpositie zonder fonatoire belemmering), Constrict (naar elkaar toe gedrukt bij persen, grunt of hoesten), en Retract (teruggetrokken/verbreed door zachtjes lachen of snikken voor een vrije klankweg).
EVT: Thyroid Tilt
De anterieure kanteling van het schildkraakbeen ten opzichte van het cricoid door activatie van de m. cricothyroideus; dit rekt de stemplooien uit tot de 'Thin' conditie en verhoogt de resonantie en toonhoogte zonder toegenomen stemplooimassa.
EVT: Anchoring (verankering)
Het stabiliseren van grote spiergroepen in het hoofd-halsgebied (Head & Neck anchoring) en de romp (Torso anchoring: o.a. m. latissimus dorsi en m. pectoralis major) om een stabiele fysieke basis te bieden, zodat de kleine intrinsieke larynxspieren vrij en ontspannen kunnen functioneren.