Protozoa - Podsumowanie i Systematyka Pierwotniaków

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący cechy charakterystyczne, organelle ruchu, systematykę grup Protozoa (m.in. Amebozoa, Heliozoa, Retaria, Parabasalia, Excavata, Cercozoa, Alveolata) oraz wywoływane przez nie jednostki chorobowe.

Aksonema

Część wici lub rzęski wystająca ponad błonę komórkową pierwotniaka, posiadająca charakterystyczny układ mikrotubul $9 \times 2 + 2$.

Kinetosom (ciałko podstawowe)

Część podstawowa rzęski lub wici zakotwiczona pod błoną komórkową, posiadająca układ mikrotubul $9 \times 3 + 0$.

Ekstrusomy

Struktury wyrzutowe pierwotniaków, do których zalicza się mukocysty, haptocysty, trichocysty oraz toksocysty.

Lobopodia

Szerokie pseudopodia (nibynóżki) charakterystyczne m.in. dla Amebozoa, w których wysuwaniu uczestniczy czapeczka hialinowa.

Aksopodia

Sztywne, promieniste wypustki cytoplazmatyczne (pseudopodia) wsparte mikrotubulami, służące do ruchu u słodkowodnych pierwotniaków z typu Heliozoa.

Retikulopodia

Rozgałęzione i sieciujące się pseudopodia służące do ruchu oraz chwytania pokarmu u otwornic (Foraminifera).

Filopodia

Cienkie, nitkowate pseudopodia służące do poruszania się u pierwotniaków z typu Cercozoa.

Pierwotniaki pozbawione zdolności do ruchu

Grupa obejmująca dorosłe osobniki Suctoria oraz stadia dojrzałe Apicomplexa.

Amebozoa

Typ ruchliwych, drapieżnych pierwotniaków poruszających się za pomocą lobopodiów z czapeczką hialinową; obejmuje ameby nagie (np. Ameba proteus) oraz ameby skorupkowe (np. Arcella vulgaris).

Heliozoa

Typ słodkowodnych, drapieżnych pierwotniaków o kulistym ciele, poruszających się za pomocą aksopodiów, u których występuje proces autogamii (samozapłodnienia).

Foraminifera (Otwornice)

Morski podtyp z typu Retaria tworzący wielokomorowe skorupki wysycone węglanem wapnia; poruszają się za pomocą retikulopodiów i przechodzą przemianę pokoleń osobników mikrosferycznych ($2n$) oraz makrosferycznych ($1n$).

Parabasalia

Typ beztlenowych, pasożytniczych wiciowców charakteryzujących się obecnością błony falującej, aparatu parabazalnego, hydrogenosomów oraz aksostylu.

Aparat parabazalny

Struktura komórkowa występująca u typu Parabasalia, utworzona przez aparat Golgiego połączony z włóknem parabazalnym.

Kinetoplastea

Gromada pasożytniczych pierwotniaków z typu Excavata, posiadających pojedyncze, porozgałęziane mitochondrium oraz kinetoplast.

Kinetoplast

Wyspecjalizowana struktura zawierająca mitochondrialny DNA (kDNA) zlokalizowana w pojedynczym mitochondrium u wiciowców z gromady Kinetoplastea.

Nukleomorf

Zredukowane jądro komórkowe endosymbionta glonowego (Viridiplantae) z własnym DNA, występujące w chloroplastach pierwotniaków z typu Cercozoa otoczonych $4$ błonami.

Cercozoa

Typ miksotroficznych pierwotniaków powstałych w wyniku symbiogenezy II rzędu glonu (Viridiplantae) i komórki eukariotycznej; charakteryzują się chloroplastami o $4$ błonach, nukleomorfem oraz ruchem za pomocą filopodiów.

Alveolata

Grupa pierwotniaków obejmująca Dinoflagellata, Apicomplexa i Ciliophora, powstała w wyniku symbiogenezy II rzędu krasnorostu (Rodophyta) i heterotroficznej komórki eukariotycznej; pierwotnie dwuwiciowe organizmy o specyficznej budowie pellikuli.

Pellikula Alveolata

Złożona osłonka komórkowa zawierająca spłaszczone pęcherzyki (alweole), kompleks błon wewnętrznych lub pęcherzyki amfiesmowe, z wpukleniami takimi jak mikropory, woreczki parasomowe i puzule.

Dinoflagellata (Dinophyta)

Typ morskich, miksotroficznych wiciowców o $2$ wiciach i pancerzyku z dwoma bruzdami, posiadających alweole z płytkami celulozowymi (pęcherzyki amfiesmowe), puzule oraz dinokarion (np. Gymnodinium, Ceratium, Noctiluca).

Puzule

Wpuklenia błony komórkowej u Dinoflagellata odpowiedzialne za funkcje osmoregulacyjne.

Dinokarion

Modyfikacja jądra komórkowego charakterystyczna dla bruzdnic (Dinoflagellata / Dinophyta).

Kompleks apikalny

Struktura komórkowa charakterystyczna dla pasożytów z typu Apicomplexa, składająca się z konoidu, roptrii i mikronem.

Trofozoit Gregarinida

Stadium rozwojowe gregaryn zbudowane z protomerytu i deutomerytu oddzielonych przegrodą (septum) lub posiadające dodatkowo epimeryt.

Eugregarinida (cykl rozwojowy)

Rząd Apicomplexa, w którego cyklu ze sporozoitu powstaje trofozoit, trofozoity łączą się w syzygium, w procesie gametogonii powstają gamety, które tworzą zygotę (sporę, ookinetę), a w sporogonii z podziałem redukcyjnym ($R!$) powstają sporozoity.

Ciliophora (Orzęski)

Typ pierwotniaków poruszających się za pomocą rzęsek (orzęsienie oralne i somatyczne - cirri), z dualizmem jądrowym (mikro- i makronukleus), rozmnażających się m.in. przez koniugację, posiadających cytostom i cytopyge.

Dualizm jądrowy

Obecność dwóch rodzajów jąder komórkowych u orzęsków (Ciliophora): wegetatywnego makronukleusa oraz generatywnego mikronukleusa.

Amebiaza (czerwonka pełzakowata)

Choroba pasożytnicza wywoływana przez amebę Entamoeba histolytica.

Rzęsistkowica

Choroba wywoływana przez wiciowca pasożytniczego Trichomonas vaginalis.

Toksoplazmoza

Choroba wywoływana przez pasożytniczego pierwotniaka Toksoplasma godnii.

Malaria

Choroba wywoływana przez pierwotniaka z rodzaju zarodźców: Plasmodium vivax.

Śpiączka afrykańska

Choroba pasożytnicza wywoływana przez świdrowca Trypanosoma gambiense.