Methodologie 1 (Bryman's social research methods)

Deductivisme (deductivism)

Je begint bij een theorie, leidt daar een hypothese uit af en toetst die met data. De uitkomst bevestigt de theorie of laat zien dat die moet worden aangepast.

Constructionisme (constructionism)

De sociale werkelijkheid ligt niet vast, maar wordt steeds door mensen zelf gemaakt en betekenis gegeven. Ook wat de onderzoeker opschrijft, is zo'n constructie.

Postmodernisme (postmodernism)

Er bestaat geen definitieve waarheid. Een onderzoek levert één versie van de werkelijkheid op, naast vele andere mogelijke versies.

Naturalisme (naturalism)

Heeft drie betekenissen in de sociale wetenschap:
een benadering die zich richt op het observeren en verklaren van sociale verschijnselen op een objectieve en systematische manier;
de filosofische visie dat alles wat bestaat natuurlijk is zonder overnaturlijke entiteiten;
een onderzoeksstijl die experimenteel en empirisch is.

Feministisch onderzoek (feminist research)

Onderzoek dat de ervaringen van vrouwen centraal stelt, een gelijkwaardige relatie tussen onderzoeker en deelnemer nastreeft en vaak bijdraagt aan emancipatie.

Intersectionaliteit (intersectionality)

Kenmerken zoals gender, etniciteit, klasse en seksualiteit werken samen. Je kunt ze daarom niet los van elkaar bestuderen als je achterstelling of voorrechten wilt begrijpen.

Queer-methodologieën (queer methodologies)

Onderzoeksbenaderingen die vaste hokjes zoals man/vrouw of hetero/homo ter discussie stellen, ook in de categorieën die onderzoekers zelf gebruiken.

Onderzoeksontwerp (research design)

Het bouwplan van een onderzoek, zoals een experiment, casestudy of longitudinaal onderzoek. Welk ontwerp je kiest, hangt af van wat je wilt weten.

Analyse-eenheid (unit of analysis)

Datgene waarover je uitspraken doet, zoals personen, huishoudens, organisaties of landen.

Meervoudige casestudy (multiple-case study)

Je bestudeert meerdere casussen en vergelijkt ze, zodat je ziet wanneer bevindingen wel of niet opgaan.

Actieonderzoek (action research)

Onderzoeker en betrokkenen werken samen om een probleem in de praktijk te analyseren en op te lossen.

Participatief onderzoek (participatory research)

Deelnemers doen als medeonderzoeker mee aan alle fasen van het onderzoek, vaak om hun positie te versterken.

Creatief onderzoek (creative research)

Deelnemers drukken zich uit via bijvoorbeeld tekeningen, foto's of verhalen. Dit helpt bij ervaringen die moeilijk in woorden te vangen zijn.

Levensgeschiedenismethode (life history method)

Je onderzoekt hoe iemand zijn eigen leven door de jaren heen beleeft, vaak via lange interviews en persoonlijke documenten zoals dagboeken.

Biografisch onderzoek (biographical research)

Onderzoek naar levensverhalen om te begrijpen hoe levens verlopen en hoe de omgeving en tijdsgeest ze vormen.

Literatuuronderzoek (literature review)

Een kritisch overzicht van wat er al over je onderwerp bekend is, zodat duidelijk wordt waar jouw onderzoek op aansluit.

Systematische review (systematic review)

Een literatuuronderzoek volgens vaste, controleerbare stappen, zodat je alle relevante studies vindt en zo min mogelijk selectief te werk gaat.

Meta-analyse (meta-analysis)

De resultaten van veel kwantitatieve studies over hetzelfde onderwerp statistisch samenvoegen tot één overkoepelende uitkomst.

Secundaire analyse (secondary analysis)

Data analyseren die iemand anders al heeft verzameld, vaak voor een ander doel dan waarvoor ze oorspronkelijk zijn verzameld.

Officiële documenten (official documents)

Documenten van de overheid of organisaties, zoals rapporten, statistieken, beleidsstukken en notulen.

Big data

Enorme hoeveelheden data die vaak automatisch ontstaan door digitaal gedrag, zoals sociale media en online aankopen. Je hebt speciale computermethoden nodig om ze te analyseren.

Causaliteit (causality)

Oorzaak-gevolgrelatie. Om die aan te tonen moet de oorzaak eerst komen, moeten beide variabelen samenhangen en moeten andere verklaringen zijn uitgesloten.

Onafhankelijke variabele (independent variable)

De oorzaak

Afhankelijke variabele (dependent variable)

Het gevolg

Hypothese (hypothesis)

Een onderbouwde verwachting over het verband tussen variabelen die je kunt toetsen.

Nulhypothese (null hypothesis)

De verwachting dat er géén verband is in de populatie. Met een toets kijk je of je deze kunt verwerpen.

Alternatieve hypothese (alternative hypothesis)

De verwachting dat er wél een verband is. Die neem je aan als de nulhypothese wordt verworpen.

Operationalisering (operationalisation)

Een abstract begrip meetbaar maken door te bepalen hoe je het gaat meten.

Operationele definitie (operational definition)

Een omschrijving van een begrip in termen van hoe je het meet.

Dimensies (dimensions)

De verschillende onderdelen van een begrip. Elk onderdeel meet je met eigen indicatoren.

Indicatoren (indicators)

Meetbare kenmerken die een begrip vertegenwoordigen dat je niet rechtstreeks kunt meten.

Correlatie (correlation)

Maat voor hoe sterk twee variabelen samenhangen en in welke richting, bijvoorbeeld Pearsons r.

Interne betrouwbaarheid (internal reliability)

Kwantitatief

Externe betrouwbaarheid (external reliability)

Kan het onderzoek worden herhaald met dezelfde uitkomst? Bij kwalitatief onderzoek is dit lastig, omdat situaties veranderen.

Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid (inter-rater reliability)

De mate waarin verschillende codeurs of observatoren hetzelfde materiaal op dezelfde manier beoordelen.

Criteriumvaliditeit (criterion validity)

Verzamelnaam voor concurrente en predictieve validiteit

Concurrente validiteit (concurrent validity)

Je meting hangt samen met een criterium dat op hetzelfde moment wordt gemeten.

Predictieve validiteit (predictive validity)

Je meting voorspelt een criterium in de toekomst.

Constructvaliditeit (construct validity)

Je meting gedraagt zich zoals de theorie over het begrip voorspelt.

Convergente validiteit (convergent validity)

Je meting komt overeen met andere metingen van hetzelfde begrip via een andere methode.

Triangulatie (triangulation)

Meerdere methoden, bronnen, onderzoekers of theorieën gebruiken, zodat je bevindingen elkaar kunnen bevestigen.

Respondentvalidatie (respondent validation / member validation)

Je legt je bevindingen voor aan de deelnemers om te controleren of je hen goed hebt begrepen.

Dikke beschrijving (thick description)

Een zeer gedetailleerde beschrijving van de situatie, zodat anderen kunnen beoordelen of de bevindingen ook elders gelden (Geertz).

Audit trail (audit trail)

Alle stappen en keuzes in het onderzoek worden vastgelegd, zodat anderen kunnen nagaan hoe je tot je conclusies bent gekomen.

Reactiviteit (reactivity)

Mensen gedragen zich anders omdat ze weten dat ze worden onderzocht.

Analytische generalisatie (analytic generalization)

Je generaliseert van een casus naar theorie in plaats van naar een populatie (Yin).

Moderatum-generalisatie (moderatum generalization)

Voorzichtige, beperkte uitspraken over vergelijkbare situaties op basis van kwalitatief onderzoek (Williams).

Overdracht van casus naar casus (case-to-case transfer)

De lezer beoordeelt zelf of bevindingen uit de ene casus ook gelden voor een vergelijkbare andere casus (Firestone).

Kanssteekproef (probability sample)

Een steekproef op basis van toeval, waarbij elke eenheid in de populatie een bekende kans heeft om te worden gekozen.

Enkelvoudige aselecte steekproef (simple random sample)

Iedereen in de populatie heeft precies dezelfde kans om te worden gekozen.

Systematische steekproef (systematic sample)

Je kiest na een willekeurig startpunt steeds elke n-de persoon uit de lijst.

Gestratificeerde aselecte steekproef (stratified random sample)

Je verdeelt de populatie eerst in groepen (strata) en trekt dan uit elke groep een aselecte steekproef.

Clustersteekproef (cluster sample)

Je trekt eerst groepen (bijvoorbeeld wijken) en daarna eenheden binnen die groepen.

Representatieve steekproef (representative sample)

Een steekproef die een goede afspiegeling vormt van de populatie.

Steekproefkader (sampling frame)

De lijst met alle eenheden in de populatie waaruit je de steekproef trekt.

Census (census)

Je onderzoekt de hele populatie in plaats van een steekproef.

Random digit dialing (RDD)

Telefoonnummers worden willekeurig gegenereerd, zodat ook mensen met een geheim nummer kans maken om te worden gekozen.

Niet-kanssteekproef (non-probability sample)

Een steekproef die niet op toeval is gebaseerd, waardoor niet iedereen dezelfde kans heeft om te worden gekozen.

Quotasteekproef (quota sample)

De steekproef heeft dezelfde verhoudingen als de populatie (bijvoorbeeld qua leeftijd en geslacht), maar de interviewer kiest zelf wie hij binnen die groepen benadert.

Gemakssteekproef (convenience sample)

Je neemt wie toevallig beschikbaar is.

Sneeuwbalsteekproef (snowball sample)

Deelnemers verwijzen je door naar andere geschikte deelnemers.

Doelgerichte steekproeftrekking (purposive sampling)

Je kiest bewust deelnemers of casussen die relevant zijn voor je onderzoeksvraag.

Steekproeftrekking met maximale variatie (maximum variation sampling)

Je kiest deelnemers die zo veel mogelijk van elkaar verschillen op de kenmerken die ertoe doen.

Sequentiële steekproeftrekking (sequential sampling)

De steekproef groeit tijdens het onderzoek, waarbij eerdere bevindingen bepalen wie je daarna kiest.

Niet-sequentiële steekproeftrekking (non-sequential sampling)

De steekproef ligt aan het begin van het onderzoek al grotendeels vast.

A-prioristeekproeftrekking (a priori sampling)

De selectiecriteria staan vooraf vast.

Contingente steekproeftrekking (contingent sampling)

De selectiecriteria veranderen tijdens het onderzoek op basis van wat je ontdekt.

Datasaturatie (data saturation)

Extra data leveren niets nieuws meer op.

Theoretische saturatie (theoretical saturation)

In grounded theory het punt waarop nieuwe data een categorie niet meer verder ontwikkelen, omdat die volledig is uitgewerkt.

Steekproeffout (sampling error)

Het verschil tussen steekproef en populatie dat puur door toeval ontstaat.

Steekproefvertekening (sampling bias)

De steekproef is scheef omdat sommige mensen minder of geen kans hadden om te worden gekozen.

Niet-steekproeffout (non-sampling error)

Fouten die niet door de steekproeftrekking komen, maar bijvoorbeeld door non-respons, slechte vragen of verwerkingsfouten.

Non-respons (non-response)

Iemand uit de steekproef levert geen gegevens, bijvoorbeeld door weigering of onbereikbaarheid.

Unit-non-respons (unit non-response)

Iemand doet helemaal niet mee.

Item-non-respons (item non-response)

Iemand doet mee, maar beantwoordt sommige vragen niet.

Ontbrekende gegevens (missing data)

Gegevens die ontbreken, bijvoorbeeld omdat een vraag is overgeslagen.

Weging (weighting)

Je past de data aan zodat groepen in de steekproef weer in de juiste verhouding staan tot de populatie.

Frequentietabel (frequency table)

Tabel die laat zien hoe vaak elke antwoordcategorie voorkomt, in aantallen en percentages.

Cel (cell)

Het vakje in een tabel waar een rij en een kolom elkaar kruisen.

Rekenkundig gemiddelde (arithmetic mean)

Alle waarden optellen en delen door het aantal waarden.

Spreidingsbreedte (range)

Het verschil tussen de hoogste en de laagste waarde.

Normale verdeling (normal distribution)

Een symmetrische klokvorm waarin gemiddelde, mediaan en modus gelijk zijn. Ongeveer 68 procent valt binnen één standaardafwijking van het gemiddelde en ongeveer 95 procent binnen 1,96 standaardafwijkingen.

Standaardfout van het gemiddelde (standard error of the mean)

Geeft aan hoeveel een steekproefgemiddelde naar verwachting afwijkt van het echte populatiegemiddelde.

Betrouwbaarheidsinterval (confidence interval)

Het bereik waarbinnen de echte populatiewaarde met een bepaalde zekerheid (bijvoorbeeld 95 procent) ligt.

Inferentiële statistiek (inferential statistics)

Statistiek waarmee je vanuit een kanssteekproef uitspraken doet over de populatie.

Statistische inferentie (statistical inference)

Het doortrekken van steekproefresultaten naar de populatie.

Statistische significantietoets (test of statistical significance)

Toets die bepaalt of een verband in de steekproef waarschijnlijk ook in de populatie bestaat, met een vooraf gekozen foutrisico.

SPSS

Softwareprogramma voor kwantitatieve data-analyse.

Postale vragenlijst (postal questionnaire)

Vragenlijst die per post wordt verstuurd, zelf wordt ingevuld en per post wordt teruggestuurd.

Online survey (online survey)

Vragenlijst die via internet wordt afgenomen, via een website of e-mail.

Ingebedde e-mailsurvey (embedded email survey)

De vragenlijst staat in de tekst van de e-mail zelf.

Bijgevoegde e-mailsurvey (attached email survey)

De vragenlijst zit als bijlage bij de e-mail.

Mixed-mode survey (mixed mode survey)

Een survey die meerdere afnamevormen combineert, bijvoorbeeld online en telefonisch.

CAPI (computer-assisted personal interviewing)

Face-to-face-interview waarbij de interviewer de antwoorden direct in een laptop of tablet invoert.

CATI (computer-assisted telephone interviewing)

Telefonisch interview waarbij de interviewer de antwoorden direct in de computer invoert.

Gesloten vragen (closed-ended questions)

Vragen met vaste antwoordmogelijkheden.

Open vragen (open-ended questions)

Vragen die respondenten in hun eigen woorden beantwoorden.

Filtervraag (filter question)

Een vraag die bepaalt welke vragen een respondent daarna wel of niet krijgt.

Voorcodes (pre-codes)

Nummers die vooraf aan antwoordopties worden gegeven, zodat invoeren makkelijker gaat.

Vignet (vignette)

Een kort, verzonnen scenario waarop respondenten moeten aangeven hoe zij of iemand anders zouden reageren.