Thema 1 Introductie - 1.1 Historische mijlpalen

Wat is klinische neuropsychologie

Neuropsychologie bestudeert de relatie tussen hersenen en gedrag. Klinische neuropsychologie bestudeert stoornissen: door ziekte of laesies (beschadigingen) of cognitieve problemen

Hoe werd er in de klassieke oudheid gedacht over de rol van de hersenen bij mentale functies? (Hippocrates, Aristoteles, Herophilus)

Hippocrates: intellect, zintuigen en emoties in de hersenen;

Aristoteles: in het hart;

Herophilus: in de ventrikels (eerste onderzoek hersenen. Ventrikelleer bleef tot de achttiende eeuw de gangbare theorie)

Francis Gall over mentale functies? (Theorie)

Mentale functies gelokaliseerd in het brein, per functie zelfstandige, aparte plek in de hersenschors (cortex)

Frenologie (nu pseudowetenschap). Meer specifiek was zijn idee dat de mens over verschillende mentale functies beschikt en dat deze mentale functies zich onafhankelijk van elkaar bevinden in zelfstandig functionerende delen van de hersenen. Deze delen zouden zich bevinden in de hersenschors, de cortex.

Relatie hersenen en gedrag vanaf Gall

Gall: functiedifferentiatie, aparte functies op aparte plekken in de cortex: frenologie. Vervolgens casestudies (Phineas Gage), Broca (taalbegrip,Tan), Wernicke (taalproductie (woordensoep) en verbindingsbanen: geleidingsafasie (niet kunnen herhalen). Luria (drie globale indelingen tot holistisch geheel) - zie apart kaartje

Wilhelm Wundt

Grondlegger experimentele psychologie (1879)

Francis Galton

Grondlegger psychometrie individuele verschillen tov de populatie (±1900). (Daarna: Binet met referentiegegevens: de norm)

Paul Broca (1828-1880)

Taal bevindt zich in linkerfrontaalkwab. Laesie: probleem met taalproductie. Gevalsbeschrijving Tan.

Carl Wernicke (1848-1905)

Taal bevindt zich in linkertemporaalkwab. Gevalsbeschrijving: problemen met taalbegrip (woordsalade). De verbinding tussen gebieden van Broca en Wernicke: geleidingsafasie, patient kan niet herhalen (i love you)

Alexandr Luria (1902-1977)

Theorie: functionele theorie waarin holistische en lokalisatietheorieën samenkomen. Subcorticale, anterieure en posterieure gebieden in de hersenen zijn gezamenlijk betrokken (interacteren) bij drie basisfuncties (‘units’). De verschillende units leveren elk een bijdrage aan iedere activiteit. In iedere unit wordt de informatie verwerkt op drie niveaus. Tenslotte onderscheidt Luria nog een globale indeling in twee hersenhelften.

De units: 1 activatie, 2 input 3 output (zie apart kaartje)

De niveaus: 1 primair, 2 secundair, 3 tertiair (idem)

De hersenhelften: 1 links, 2 rechts (idem)

Onderdelen functionele theorie Luria

Drie units: 1 activatie (arousal), 2 input (verwerken en begrip), 3 output (planning en organisatie van handelen)

Drie niveaus: 1 primair (modaliteitspecifiek: iets wordt met bepaald zintuig opgemerkt, geluid), 2 secundair (en wordt verwerkt, oh ik zie de vorm, ik hoor het repeterende geluid), 3 tertiair (niet-modulair: gekoppeld aan andere zintuigen, herkenning brabdweerauto, alarm)

Twee helften: links (talige processen) en rechts (niet-talige processen)

Voorbeeld in tweede unit: plaatje brandweerauto verwerken. Primair: zien van brandweerauto. Secundair: bijv vorm en kleur, wielen, rood, ladder. Tertiair: geluid van sirene, geur van rook, hitte van vuur.

Dubbele dissociatie

Beschadiging in een hersengebied leidt tot verstoring van functie A, maar niet van functie B, terwijl een beschadiging in een ander hersengebied leidt tot verstoring van functie B, maar niet van functie A.

Wernicke: problemen met het begrijpen van taal, maar niet met het produceren van taal; Broca problemen met het produceren van taal, maar niet met taalbegrip. Vormt bewijs dat A en B niet hiërarchisch zijn.

Betto Deelman (1934-2012)

Aanjager ontwikkeling neuro-vakgebied in twintigste eeuw. Oprichter Werkgroep Neuropsychologie, voorloper van NVN. Belangrijke publicaties, hoogleraar gerontologie. Betto Deelmanprijs.

Patiënt HM

Casestudy van Brenda Milner. Vanwege ernstige epilepsie werd oa hippocampus verwijderd. Epilepsie verdween maar de patiënt maakte geen nieuwe herinneringen meer (ernstige anterograde amnesie). Kon wel dingen en mensen van vroeger herinneren (slechts deels retrograde amnesie) en pianospelen (procedureel geheugen intact).

Agnosie

Zintuigen werken, maar je herkent het object niet.

Apperceptie: je ziet lijnen maar geen stoel

Associatief: object waarneming maar niet herkennen

Ontwikkelen neuro in VK

Na WOII vooral casestudy’s

Jaren 70 theorie en modelvorming

Ontwikkelen neuro in NL

Betto Deelman jaren 60 en 70. Ze begonnen zich te verenigen. Later NVN.