christendom en bijbel 1 november

4 evangelies

Matteüs, Marcus, Lucas, Johannes

Wat houdt de symbolisch hermeneutische lezing van de Bijbel in?

Bijbelteksten worden niet benaderd als een receptenboek of historisch feitenverslag, maar als een bron van geloofsverhalen die uitnodigen tot reflectie. Er wordt vanuit de historische en literaire context van de tekst nagedacht over wat de beelden, symbolen en verhalen betekenen voor mensen vandaag

Wat betekent de leessleutel 'Oog voor tweede taal'?

Bijbelse auteurs vertrekken vanuit alledaagse, feitelijke realiteiten (eerste taal) en vormen deze om tot symbolische, beeldende taal (tweede taal) om onuitsprekelijke geloofservaringen weer te geven

Wat houdt de leessleutel 'Bijbel als oud boek' in?

Deze sleutel situeert de tekst in de historische en culturele ontstaanscontext van zijn eigen tijd. Deze achtergrond dient als hulpmiddel om door te dringen tot de oorspronkelijke kernbetekenis

Wat betekent de leessleutel 'Deel van een geheel'?

Losse fragmenten worden gelezen vanuit de rode draad van het gehele Bijbelse geloofsverhaal (de dynamiek van de relatie tussen God en mens)

Wat houdt de leessleutel 'Een boek over jouw leven' in?

Lezers herkennen zichzelf in personages of situaties en worden uitgenodigd om hun eigen leven ermee te verbinden binnen het geloofskader

Wat is 'moraliseren' bij het lezen van Bijbelteksten?

De Bijbel uitsluitend beschouwen als een boek dat simpele regels over "goed of fout" wil meegeven. De tekst wordt herleid tot een eenvoudige morele boodschap, waardoor er weinig ruimte overblijft voor diepere reflectie

Wat is 'historiseren' en hoe verschilt het van 'Bijbel als oud boek'?

Historiseren betekent de Bijbel uitsluitend lezen als een feitelijke reportage of exact reconstructieverslag. Waar 'Bijbel als oud boek' geschiedenis gebruikt als hulpmiddel om de geloofsboodschap te begrijpen, wil historiseren verkrampt bewijzen dat de gebeurtenis feitelijk zo heeft plaatsgevonden

Wat houdt de valkuil van 'psychologiseren' in?

Zonder tekstuele grond invullen wat personages in het verhaal "gedacht of gefeeld zouden hebben", vaak los van de werkelijke bedoeling van de Bijbeltekst

Wat is 'esthetiseren' van Bijbelverhalen?

De moeilijke, scherpe of tegendraadse kanten van een verhaal wegpoetsen om er een harmonieus en geïdealiseerd plaatje van te maken

Wat is een fundamentalistische lezing van de Bijbel?

De tekst beschouwen als absoluut en letterlijk waar, zonder rekening te houden met literaire genres, symboliek of historische context

Wat wordt bedoeld met 'cherrypicking' bij Bijbellezen?

Willekeurig alleen de "leuke" en "gemakkelijke" thema's selecteren die leerlingen direct aanspreken, terwijl de tegendraadse, veeleisende en moeilijkere aspecten van Christus en het geloof bewust verzwegen worden

5 boeken van de pentateuch

genisis, exodus, leviticus, numeri en deuteronomium

587-586 v. Chr.

de val van Jeruzalem en de verwoesting van de Eerste Tempel door de Babyloniërs plaats. Einde van het koninkrijk Juda

722 vChr

val van Samaria. de hoofdstad van Israel werdt veroverd door het assyrische leger en kwam er een einde aan het noordrijk als zelfstandige politieke entiteit.

apostolische geloofsbelijdenis

ook wel de 12 artikelen van het geloof genoemd. traditie zegt dat elke apostel een artikel zou geformuleerd hebben maar dit kan historisch gezien niet. deze gaat terug op het geloof van de eerste kerk

archische religies

een religievorm die na de neolithische revolutie ontstond samen met de opkomst van landbouw, steden en het schrift, waarin een veelheid aan machtige, menselijk voorgestelde goden met specifieke functies via tempels, offers en gespecialiseerde priesters werd vereerd om een goede verhouding met hen te onderhouden

assyrie

een machtig historisch imperium uit het Oude Nabije Oosten dat een beslissende rol speelde in de geschiedenis van Israël en Juda

assyrische ballingschap

naar de gedwongen deportatie van de bevolking van het noordrijk Israël door het Assyrische Rijk, nadat de Assyriërs in 722 v.Chr. de hoofdstad Samaria veroverden en er een einde kwam aan het noordrijk als zelfstandige staat.

babylonische ballingsschap

de historische periode in de 6de eeuw v.Chr. waarin de bevolking van het zuidrijk Juda door de Babyloniërs werd gedeporteerd na de verwoesting van Jeruzalem en de tempel in 587/586 v.Chr. , en waarin zij als herkenbare gemeenschap hun religieuze identiteit bewaarden en de grondslag legden voor belangrijke Bijbelse geschriften

canoniek gezag

de status van Bijbelse teksten die door een geloofsgemeenschap officieel zijn erkend als gezaghebbend, normatief en richtinggevend voor het geloofsleven

catechismus

samenvatting geloofsleer van het katholiek geloof

christelijk geloven

voor waar nemen dat er een god bestaat waarmee je je kan verbinden

communio

geloofsgemeenschap

conflict denken

Geloof en de moderne wereld (of wetenschap) staan lijnrecht tegenover elkaar. Het is het één of het ander.

credo

geloofsbelijdenis christendom

deuterocanonieke geschriften

joodse boeken die geen deel uitmaken van de Hebreeuwse joodse canon, maar via de Griekse Septuaginta pas in 'tweede instantie' (deuteros) als gezaghebbend werden erkend binnen de katholieke en orthodoxe Bijbeltraditie

deuteronomium

Inhoud: Vormt de afsluiting van de woestijntijd aan de grens van het Beloofde Land. In een reeks afscheidsredes blikt Mozes terug op de tocht, herhaalt hij de Thora en roept hij op tot verbondstrouw. Het boek eindigt met de officiële aanstelling van Jozua als zijn opvolger en de dood van Mozes op de berg Nebo.

diadochen

zijn de militaire leiders die na het overlijden van Alexander de Grote zijn rijk opsplitsten en onderling strijd voerden om de heerschappij over de verschillende hellenistische koninkrijken. in het grieks betekent het opvolgers

Dialoog denken

Geloof en de moderne wereld verschillen van elkaar, maar kunnen door een open gesprek veel van elkaar leren.

exodus

Inhoud: Vertelt over de onderdrukking en slavernij van de Israëlieten in Egypte, de roeping van Mozes, de tien plagen, en de uittocht (exodus) met de doortocht door de Rietzee. Vervolgens trekt het volk naar de berg Sinaï, waar het verbond met God wordt gesloten en de Tien Geboden (Decaloog) worden gegeven

geloven

vertrouwen, voor waar nemen, het pure overstijgen

genisis

Inhoud: Begint met de oerverhalen over de schepping van de wereld en de mens, de breuk in de relatie met God, Noach en de zondvloed, en de toren van Babel. Daarna volgen de familieverhalen over de aartsvaders (Abraham, Isaak en Jakob) en de verhalencyclus rond Jozef en zijn broers in Egypte

harmonie denken

Cultuur/wetenschap en het christelijk geloof vullen elkaar perfect aan en kunnen vreedzaam samenleven.

hasmonese dynastie

het joodse koningshuis dat in de 2de eeuw v.Chr. ontstond uit de Makkabese opstand tegen de godsdienstvervolging onder de Seleucidische koning Antiochus IV Epiphanes

historisch-kritisch onderzoek

een wetenschappelijke manier om oude teksten en gebeurtenissen te onderzoeken.

hoe zijn fundamenten geschreven?

voorbeeld van Paulus. hij heeft verhalen gehoord en deze neer geschreven.

incarnatie

God is mens geworden/ menswording

johannes

Inhoud & Accent: Geldt als een diepgaande theologische bezinning ("gerijpte vrucht" van de traditie). De nadruk ligt op de goddelijke herkomst van Jezus, zijn unieke eenheid met God (het "Woord") en zijn verheerlijking

Kanaän

het beloofde land

kernaspecten christendom

openbaring, verbond, transcendentie en incarnatie

kernaspecten jodendom

openbaring, verbond en transcendentie

Kloof denken

De moderne, seculiere wereld en de christelijke leefwereld zijn zo ver van elkaar verwijderd dat er een onoverbrugbare kloof tussen zit. Er kan geen conflict ontstaan.

leviticus

Inhoud: Vormt een tussenstuk tijdens het verblijf bij de Sinaï dat uitwerkt wat het verbond concreet betekent in het dagelijks leven. Het bevat voorschriften rond de offerdienst, reinheid en een heilig leven, evenals de instelling van religieuze feesten (zoals de Sabbat en Pesach) om de herinnering aan Gods bevrijding te verankeren

lucas

Inhoud & Accent: Legt een sterk accent op de barmhartigheid en menslievendheid van Jezus, met bijzondere aandacht voor armen, kleinen en maatschappelijk kwetsbaren

Marcus

Inhoud & Accent: Focust op het handelen van Jezus en legt uit hoe en waarom Hij de kruisdood stierf. Marcus benadrukt dat Jezus geen politieke opstandeling of rebel was, om vervolging door de Romeinse overheid te voorkomen

Matteüs

Doelgroep & Context: Geschreven door een joodse auteur voor christenen met een joodse achtergrond. inhoud & Accent: Benadrukt dat het optreden van Jezus de vervulling is van de joodse traditie (de Wet en de Profeten). Jezus wordt gepresenteerd als een grote leraar of rabbi, wiens woorden zijn samengebracht in grote redevoeringen (zoals de Bergrede)

monolatrie

het vereren van één specifieke god, zonder het bestaan van andere goden te ontkennen. het geloof in 1 God

monotheisme

het geloof dat er slechts één unieke God bestaat, waarbij het bestaan van andere goden expliciet wordt ontkend

numeri

Inhoud: Beschrijft de voortzetting van de tocht door de woestijn richting het Beloofde Land, geopend met volkstellingen van de stammen. Het verhaalt over het herhaalde morren en verzet van het volk, de verkenning van Kanaän, en de veertigjarige ronddwaling tot een nieuwe generatie klaarstaat voor de intocht

openbaring

onthulling van iets dat voorheen verborgen of geheim was/ God die iets laat weten van zichzelf

paradox

een fundamentele spanning en rijkdom van het christelijk geloven

polytheistisch

bestaan van meerdere goden

religieus geloven

verbonden voelen met iets wat het menselijke overscheid

ruach

adem/geest/wind van God

samaria

de hoofdstad van de Israelische bevolking

samaritanen

een bevolkingsgroep die ontstond in het gebied van het voormalige noordrijk Israël (de Assyrische provincie Samaria)

septuaginta

de antieke Griekse vertaling van de Hebreeuwse Tenach, gemaakt voor Griekssprekende joden in de diaspora.

traditie

doorgeven, meedelen en overdragen van iets

transcendentie

God blijft een stuk mysterie

tribale religies

de oudste vorm van religie, ontstaan binnen kleine (vaak nomadische) samenlevingen van jagers-verzamelaars, waarin het geloof volledig samenvalt met het dagelijkse gemeenschapsleven en het goddelijke direct in de natuur aanwezig is als een 'gecomprimeerde werkelijkheid

verbond

opzoek naar een relatie/ betrokkenheid

Verschil denken

Geloof en wetenschap/cultuur zijn twee totaal verschillende dingen die los van elkaar staan. Er kan conflict ontstaan.

synoptische evangelies

de eerste drie evangelies uit de Bijbel: Matteüs, Marcus en Lucas. deze worden vaak samen gezien.

Q-bron

er bestaat een oudere tekst van

tweebronnentheorie

een breed geaccepteerde schappelijke verklaring voor het ontstaan van de 3 synoptische evangelies uit het tweede testament

vierbronnentheorie

het eigen materiaal van Lucas en matteus.

metaforen

beeldspraak

symbolieken

symbolen

eerste taalniveau

de taal van feiten, de beschrijvende taal. er staat wat er staat, je zegt wat je bedoelt, zo precies en zo ondubbelzinnig mogelijk.

tweede taalniveau

de beelden, figuurlijke en symbolische taal. taal waarbij wat eigenlijk niet te zeggen is, van de vreugde en ontroering, het verdriet en de pijn. beelden en gelijkenissen, van poesie en verhalen

derde taalniveau

de taal van de fantasie, sprookjes en mythes

culturele afstand

tussen de bijbel en hedendaagse samenleving. fundamenten waren vroeger anders dan nu

historische afstand

ligt meer dan 2000 jaar tussen.

hermeneutiek

het interpreteren van de bijbel met als doel de kloof tussen tekst/traditie en de eigen tijd te overbruggen, zodat teksten betekenisvol blijven.

moraliseren

duidelijke gedragsregels en lessen meegeven vanuit de bijbel.