Werkcollege moderne poëzie

Apostrof

Een stijlfiguur waarin er een tweede persoon aangesproken wordt die niet de lezer is

Leeshouding

De manier waarop een lezer een tekst leest en interpreteert. Bij poëzie zal dat op andere manieren gebeuren

Taalsituatie

De communicatiesituatie tussen zender en ontvangen; hier de woordvoerder v/e gedicht en de lezer

Alexandrijn

Versvorm bestaande uit 6 jamben

Amfibrachys

Onbeklemtoond, beklemtoond, onbeklemtoond

Anafoor

Herhaling aan het begin van een versregel

Anapest

Onbeklemtoond onbeklemtoond beklemtoond

Antimetrie

Accent van lettergreep dat ingaat tegen het metrum. Conflict tussen het linguïstische en poëtische systeem

Antithetisch parallellisme

Zinnen met een gelijk zinsverloop die inhoudelijk contrasteren

Binnenrijm

Woorden rijmen binnen 1 en dezelfde versregel (bv. de man met de pan liep naar de stad)

Chiasme

Taalelementen worden in omgekeerde volgorde herhaald

Dactylus

Beklemtoond, beklemtoond, onbeklemtoond

Distichon

Twee versregels per strofe

Eindrijm

Aan het eind van versregels rijmen

Elisie

Een lettergreep weglaten

Epifoor

Herhaling van een woord aan het einde van + versregels

Gekruisd rijm

ABAB

Gepaard rijm

AABB

Halfrijm

Enkel de klinker of medeklinker wordt herhaald (dus assonantie of alliteratie)

Hexameter (of … meter)

Versregel bestaande uit 6 versvoeten (of pentameter, tetrameter, …)

Hypogram

Intertekstuele verwijzing

Inversie

Omkering van volgorde van zinsdelen

Jambe

Onbeklemtoond beklemtoond

Kwatrijn (of …)

Vier versregels per strofen (of kwintet, sestet, terset, …)

Middenrijm

Woorden midden in de versregels rijmen op overeenkomstig geplaatste woorden in de volgende regel

Omarmend rijm

ABBA

Parallellisme

Herhaling van een zinsverloop

Slagrijm

AAAA

Synonymisch parallellisme

Zinnen met parallel verloop die inhoudelijk synoniem zijn

Trochee

Beklemtoond, onbeklemtoond

Verspringend rijm

ABCABC (of andere combi’s zoals ABCBA)

Volrijm

Zowel klinkers als medeklinkers worden herhaald

Weesrijm

Versregel die niet rijmt in het gedicht dat verder wel rijmt

Voorrijm

De eerste lettergrepen van opeenvolgende versregels rijmen

Enjambement

Conflict tussen poëtische en linguïstische systeem, ontstaan doordat de zin doorloopt waar de versregel eindigt

Iconisch

Wanneer de relatie tussen teken en betekenis gelijk is

Neologisme

Nieuw woord uitgevonden door een taalgebruiker

Versbreking

Conflict tussen poëtische en linguïstische systeem, doordat een zin ergens (midden) in de versregel eindigt

Aanroepingstoop

Gestandaardiseerde apostrof, waarin de muze aangeroepen wordt

Ballade

Narratief gedicht over historische gebeurtenis

OF drie octaven met een envoi: een kwatrijn dat steeds herhaald wordt

Bescheidenheidsformule

Formulering waarin de dichter zijn tekortkomingen bekent

Chute

Volta in een sonnet

Dageraadstoop

Conventionele toop: de zonsopkomst maakt een einde aan een vrijage

Elegie

Gedicht naar aanleiding van een overlijden of andere tragische gebeurtenis

Lieflijke plaats

Stereotiep beschreven, behaaglijke ruimte

Limerick

Vijfregelig gedicht, met rijmschema AABBA

Terribele plaats

Tegenovergestelde lieflijke plaats

Ode en hymne

Lofprijzing aan een subject

Opdrachtstoop

Aan het begin van een gedicht, geeft weer aan wie het werk bestemd is

Petrarkisch vrouwenportret

Stereotype beschrijving van een aanbeden vrouw

Rondeel

Achtregelig gedicht, met twee rijmklanken en veel herhaling

Sonnet

14 regels, chute

Topen

Thema’s en argumenten, uitdrukkingen met stereotiepe betekeniskenmerken

Allegorie

Metafoor die de hele tekst bestrijkt

Katachrese

Figuurlijke uitdrukking die geen letterlijke equivalent heeft (bv. een teentje knoflook)

Personificatie

Metafoor waarin een zaak als persoon wordt voorgesteld

Metafoor/metonymie

Metafoor: substitutie op vlak van gelijkenis tussen begrippen

Metonymie: “ “ op basis van contiguïteit tussen de twee

Synecdoche

Substitutie van termen op basis van ingeslotenheid van het ene begrip in het andere (dus metonymie langs beide kanten)

Synesthesie

Metaforische uitdrukking waarin de ene zintuiglijke indrukking door een andere uitgedrukt wordt

Troop

Wanneer een begrip door een andere vervangen wordt, en er een verandering in betekenis is (bv. metafoor, metonymie)