polski 20 lecie

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/44

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

45 Terms

1
New cards

Ramy czasowe dwudziestolecia międzywojennego

Okres od odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 roku do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku.

2
New cards

Wielki kryzys (1929)

Globalne załamanie gospodarcze zapoczątkowane krachem na giełdzie nowojorskiej, uznawane za kluczowe wydarzenie ekonomiczne epoki.

3
New cards

Edmund Husserl

Filozof i twórca fenomenologii, postulujący poznawanie rzeczy bezpośrednio takimi, jakimi się jawią, z odrzuceniem uprzednich założeń i schematów.

4
New cards

William James

Przedstawiciel pragmatyzmu uznający, że wartość i prawdziwość idei zależą wyłącznie od jej praktycznych skutków oraz użyteczności w działaniu.

5
New cards

Iwan Pawłow

Fizjolog i prekursor behawioryzmu; na bazie eksperymentu z psem badał odruchy warunkowe, definiując zachowanie jednostki jako zespół instynktów i wyuczonych reakcji.

6
New cards

Zygmunt Freud

Twórca psychoanalizy kładący nacisk na rolę podświadomości i popędów w zachowaniu człowieka; autor metafory psychiki jako góry lodowej.

7
New cards

Carl Gustav Jung

Psychiatra i uczeń Freuda; twórca koncepcji podświadomości zbiorowej oraz archetypów odziedziczonych po przodkach.

8
New cards

Ernst Kretschmer

Psychiatra, który powiązał cechy osobowości i podatność na zaburzenia psychiczne z budową anatomiczną ciała (typy: astenik, pyknik, atletyk).

9
New cards

Henri Bergson

Twórca intuicjonizmu, głoszący wyższość intuicji i bezpośredniego przeżycia nad poznaniem racjonalnym oraz statycznym intelektem.

10
New cards

Dadaizm

Awangardowy nurt ukształtowany m.in. przez Tristana Tzarę, oparty na kulcie absurdu, bezsensu, przypadku i totalnym buncie przeciw tradycyjnym kanonom sztuki.

11
New cards

Futuryzm

Ruch awangardowy (m.in. Filippo Marinetti) gloryfikujący technikę, szybkość, maszynę, industrializm, agresję oraz odrzucający muzea i tradycję.

12
New cards

Ekspresjonizm

Nurt w literaturze i sztuce dążący do gwałtownego wyrazu skrajnych stanów emocjonalnych za pomocą deformacji rzeczywistości, krzyku i nastroju grozy.

13
New cards

Kubizm

Kierunek w plastyce (m.in. Pablo Picasso i jego Panny z Awinionu) geometryzujący formy i ukazujący przedmioty symultanicznie z wielu perspektyw.

14
New cards

Surrealizm

Kierunek artystyczny (m.in. André Breton, Salvador Dalí) inspirujący się podświadomością, logiką marzenia sennego i nieskrępowaną grą skojarzeń.

15
New cards

Erich Maria Remarque

Autor antywojennej powieści Na Zachodzie bez zmian, ukazującej dramat tzw. straconego pokolenia, które zostało zniszczone psychicznie i fizycznie przez I wojnę światową.

16
New cards

Franz Kafka

Autor Procesu, przedstawiający zagubionego człowieka (Józefa K.) zmagającego się z absurdalnym, opresyjnym i bezdusznym aparatem biurokracji.

17
New cards

Julian Tuwim

Współzałożyciel Skamandra wprowadzający do liryki język potoczny, dynamizm, witalizm, tematykę codziennego życia miejskiego i kult zwykłego człowieka.

18
New cards

Skamander

Warszawska grupa poetycka (Tuwim, Słonimski, Wierzyński, Lechoń, Iwaszkiewicz) postulująca obecność poety w tłumie, więź ze współczesnością i rezygnację z misji narodowej.

19
New cards

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Polska poetka nazywana „polską Safoną”, mistrzyni kunsztownej miniatury poetyckiej i liryki miłosnej łączącej zwięzłość z głęboką refleksją.

20
New cards

Tadeusz Peiper

Główny teoretyk Awangardy Krakowskiej, twórca koncepcji poezji zdyscyplinowanej oraz słynnego hasła programowego „miasto, masa, maszyna”.

21
New cards

Julian Przyboś

Czołowy poeta Awangardy Krakowskiej, realizujący model poety-konstruktora oraz stosujący gęstą, spiętrzoną metaforę i rygor formalny.

22
New cards

Józef Czechowicz

Wiodący twórca Drugiej Awangardy (autor wiersza żal), którego lirykę cechował katastrofizm, oniryzm oraz przeczucie nadchodzącej zagłady kultury.

23
New cards

Czesław Miłosz (w dwudziestoleciu)

Współtwórca wileńskiej grupy poetyckiej Żagary, reprezentant nurtu katastroficznego epoki, późniejszy laureat literackiej Nagrody Nobla.

24
New cards

Bruno Jasieński

Pisarz i współtwórca polskiego futuryzmu, autor manifestów poetyckich, jednodniówek oraz prowokacyjnego tomu But w butonierce.

25
New cards

Stefan Żeromski (Przedwiośnie)

Twórca powieści polityczno-społecznej analizującej pierwsze lata niepodległości i zestawiającej trzy odmienne wizje odbudowy kraju.

26
New cards

Witold Gombrowicz (Ferdydurke)

Pisarz demaskujący w swojej debiutanckiej powieści wszechobecność Formy, sztuczność relacji międzyludzkich oraz nieuchronność „upupienia” i przyprawiania „gęby”.

27
New cards

Bruno Schulz

Autor Sklepów cynamonowych, posługujący się bogatą prozą poetycką, oniryzmem oraz kreujący prywatną mitologię prowincjonalnego miasteczka.

28
New cards

Zofia Nałkowska (Granica)

Autorka powieści psychologiczno-społecznej badającej mechanizmy przekraczania barier moralnych, społecznych i poznawczych na przykładzie losów Zenona Ziembiewicza.

29
New cards

Maria Dąbrowska

Autorka wielotomowej sagi Noce i dnie, stanowiącej realistyczną epopeję ukazującą losy zubożałej rodziny ziemiańskiej na przełomie epok.

30
New cards

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy)

Twórca teorii Czystej Formy w sztuce i teatrze oraz dramatu Szewcy, w którym zawarł katastroficzną przestrogę przed totalitaryzmami i upadkiem cywilizacji.

31
New cards

Karol Szymanowski

Najwybitniejszy polski kompozytor dwudziestolecia międzywojennego, autor m.in. baletu Harnasie oraz opery Król Roger.

32
New cards

Powieść psychologiczna

Gatunek powieściowy skupiający się na wewnętrznym świecie bohatera, motywacjach jego postępowań oraz wnikliwej analizie stanów emocjonalnych (np. Granica).

33
New cards

Everyman

Bohater uniwersalny reprezentujący każdego przeciętnego człowieka, pozbawiony cech jednostkowych czy heroicznych.

34
New cards

Ekonomia języka

Postulat Awangardy Krakowskiej zakładający przekazywanie maksimum sensu za pomocą minimalnej liczby słów.

35
New cards

Ekwiwalenty uczuć

Zabieg poetycki postulowany przez Tadeusza Peipera, polegający na zastępowaniu bezpośrednich nazw emocji autonomicznymi metaforami i obrazami (np. cytryna jako „żółte oko uśmiechu”).

36
New cards

Katastrofizm

Nurt filozoficzny i literacki wyrażający pesymistyczne przeczucie nieuchronnego upadku kultury, ładu moralnego i zagłady cywilizacji.

37
New cards

Proza poetycka

Tekst pisany prozą charakteryzujący się cechami wiersza: bogatą metaforyką, zrytmizowaniem, nasyceniem środkami stylistycznymi i subiektywizmem (np. u Schulza).

38
New cards

Mityzacja

Przekształcanie motywów codziennych, biograficznych lub historycznych w uniwersalny wymiar mitu, archetypu i baśni.

39
New cards

Oniryzm

Zasada konstrukcji świata przedstawionego na wzór marzenia sennego, cechująca się brakiem logiki przyczynowo-skutkowej, płynnością czasu i fantastyką.

40
New cards

Inwersja czasowa

Zabieg kompozycyjny naruszający chronologię wydarzeń, np. poprzez ujawnienie finału historii już w początkowych partiach utworu (zastosowany w Granicy).

41
New cards

Forma (w ujęciu Gombrowicza)

Narzucane człowiekowi przez społeczeństwo schematy, maski i konwencje zachowań, które deformują autentyczność jednostki i determinują jej relacje z innymi.

42
New cards

Pupa, łydka, gęba

Kluczowe symbole w Ferdydurke oznaczające odpowiednio: narzucanie infantylizmu, kult biologicznej młodości/nowoczesności oraz sztuczną rolę społeczną (maskę).

43
New cards

Szklane domy

Utopijny mit o nowoczesnej, czystej, zelektryfikowanej i sprawiedliwej Polsce, przekazany Cezaremu Baryce przez jego ojca Seweryna w Przedwiośniu.

44
New cards

Trzy drogi rozwoju Polski (Przedwiośnie)

Zestawienie wizji: utopijno-cywilizacyjnej (Szklane Domy Seweryna), ewolucyjnych reform państwowych (Szymon Gajowiec) oraz gwałtownego przewrotu komunistycznego (Antoni Lulek).

45
New cards

Cztery granice w powieści Nałkowskiej

Wielowymiarowy układ barier w Granicy: moralna (kompromisy Zenona), odporności psychicznej i cierpienia (Justyna), społeczna (kamienica Kolichowskiej) oraz filozoficzna (granice samopoznania).