Natuurwetenskappe Graad 8: Sterrekunde en Mikro-organismes

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/37

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

'n Omvattende stel woordeskatflitskaarte in Afrikaans wat die Graad 8 Natuurwetenskappe-leerplan dek, insluitend sterrekunde, Suid-Afrikaanse teleskope (SKA), en mikro-organismes (bakterieë, virusse, protiste, swamme en siektes).

38 Terms

1
New cards

Meteoroïet

'n Stuk rots of metaal wat deur die ruimte beweeg.

2
New cards

Meteoor

'n Helder ligstreep ("verskietende ster") wat gesien word wanneer 'n meteoroïet die Aarde se atmosfeer binnegaan en as gevolg van wrywing opbrand.

3
New cards

Meteoriet

'n Rots- of metaalvoorwerp wat nie heeltemal in die atmosfeer opbrand nie en die Aarde se oppervlak bereik.

4
New cards

Komeet

'n Hemelliggaam wat hoofsaaklik uit ys, stof en rots bestaan en in 'n baan om die Son wentel.

5
New cards

SKA (Vierkantkilometeropstelling)

'n Revolusionêre en hoogs sensitiewe radioteleskoopprojek wat uit 2020 lande bestaan en in Suid-Afrika en ander lande gebou word met ongeveer 3 0003\,000 skottels van elk 15 m15\text{ m} breed.

6
New cards

Doelwitte van die SKA

Om sterrestelsels te bestudeer, donker energie te verstaan, die eerste sterrestelsels waar te neem en fundamentele vrae oor die heelal te beantwoord.

7
New cards

Optiese teleskoop

'n Teleskoop wat sigbare lig wat deur mense waargeneem kan word versamel en fokus om 'n beeld te vorm.

8
New cards

Weerkaatsingsteleskoop

'n Teleskoop wat inkomende lig van 'n hemelliggaam deur middel van geboë spieëls weerkaats en fokus om 'n beeld te vorm.

9
New cards

Radioteleskoop

'n Teleskoop wat radiogolwe uit die ruimte opvang en gebruik om voorwerpe en verskynsels waar te neem.

10
New cards

Ligminuut

Die afstand wat lig in een minuut deur die ruimte aflê.

11
New cards

Liguur

Die afstand wat lig binne die tydsduur van een uur aflê.

12
New cards

Ligjaar

Die totale afstand wat lig in een jaar aflê, gebruik om reuse afstande na sterre buite die Sonnestelsel te meet.

13
New cards

Vorme van sterrestelsels

Die verskillende geometriese vorme waarin sterrestelsels voorkom: spiraal, spiraalbalk, ellipties, lensvormig en onreëlmatig.

14
New cards

Konstellasie

'n Herkenbare patroon of prentjie wat deur 'n groep sterre aan die naghemel gevorm word; daar is 1212 vernaamste konstellasies wat gebruik word om sterre op te spoor, rigting te bepaal en seisoene aan te dui.

15
New cards

Lewensondersteunende toestande op Aarde

Faktore danksy die Aarde se ideale posisie vanaf die Son: 'n gematigde temperatuur, vloeibare water wat nie heeltemal verdamp of vries nie, sonlig vir fotosintese en suurstof vir respirasie.

16
New cards

Sterrestelsel

'n Enorme versameling van biljoene sterre, gas en stof wat deur swaartekrag (gravitasie) bymekaargehou word.

17
New cards

Melkweg

Die spiraalvormige sterrestelsel waarin die Aarde en ons Sonnestelsel geleë is; die Son neem ongeveer 220 miljoen jaar220\text{ miljoen jaar} om een volle omwenteling daarom te voltooi.

18
New cards

Dwergplaneet

'n Hemelliggaam wat soos 'n planeet lyk maar kleiner is en nie sy eie wentelbaan skoongevee het nie, soos Ceres, Pluto en Makemake.

19
New cards

Asteroïed

'n Stuk metaalagtige rots in die buitenste ruimte wat kleiner as 'n dwergplaneet is en hoofsaaklik in die asteroïedgordel tussen Mars en Jupiter aangetref word.

20
New cards

Maan

'n Natuurlike satelliet wat in 'n vaste wentelbaan om 'n planeet of groter hemelliggaam beweeg.

21
New cards

Son

'n Mediumgrootte ster sowat 150 miljoen kilometer150\text{ miljoen kilometer} vanaf die Aarde wat hitte- en ligenergie uitstraal en bestaan uit 91,2%91,2\% waterstof, 8,7%8,7\% helium en 0,1%0,1\% ander elemente.

22
New cards

Struktuur van die Son

Die hoofsamestelling van die Son wat die sentrale kern, sonvlekke, sonvlamme en prominensies insluit.

23
New cards

Ontbinders

Mikro-organismes wat dooie organiese materiaal op die grond afbreek om voedingstowwe en energie vir plante beskikbaar te stel, en wat ook aangewend word in die maak van voedsel (brood, kaas, alkohol) en medisyne.

24
New cards

Patogeen

'n Skadelike mikro-organisme wat siektes veroorsaak deur ander lewende organismes te besmet.

25
New cards

Tuberkulose (TB)

'n Ernstige bakteriële infeksiesiekte wat hoofsaaklik die bors en longe aantas; simptome sluit aanhoudende hoes, bloedhoes, borspyn, moegheid, nagsweet en gewigsverlies in.

26
New cards

Cholera

'n Ernstige bakteriële infeksie wat deur water wat met ontlasting besmet is oorgedra word, met simptome soos waterige diarree, naarheid en dehidrasie.

27
New cards

Disenterie

'n Bakteriële ingewandsiektetoestand wat deur besmette water versprei word en ernstige maagpyn met bloederige ontlasting veroorsaak.

28
New cards

Ingewandskoors (Tifus)

'n Sistemiese bakteriële siekte wat veroorsaak word deur Salmonella-bakterieë in besmette water en lei tot hoë koors, sweet, erge maagprobleme en selfs die dood.

29
New cards

Louis Pasteur (18221822-18951895)

Die wetenskaplike wat bewys het dat mikro-organismes siektes veroorsaak en pasteurisasie ontwikkel het — 'n proses waardeur vloeistowwe verhit word om skadelike kieme dood te maak.

30
New cards

Alexander Fleming (18811881-19551955)

Die wetenskaplike wat die eerste antibiotikum, penisillien, ontdek het wat bakterieë vernietig.

31
New cards

MIV / VIGS

'n Virussiekte wat die liggaam se immuunstelsel aanval en verswak; dit boots aanvanklik griepsimptome na en kan nie genees word nie, maar word met antiretrovirale medikasie bestuur.

32
New cards

Malaria

'n Parasitiese siekte wat deur die Plasmodium-organisme veroorsaak word en oorgedra word wanneer 'n besmette vroulike Anopheles-muskiet bloed suig; simptome sluit hoë en koue koors, sweet en braking in.

33
New cards

Mikro-organismes

Mikroskopies klein lewende organismes wat nie met die blote oog gesien kan word nie; sluit bakterieë, virusse, swamme en protiste in.

34
New cards

Virusse

Uiters klein mikroskopiese parasiete wat slegs onder 'n elektronmikroskoop waargeneem kan word en slegs binne-in 'n lewende gasheersel kan voortplant; vorms sluit kubies, veelvlakkig, sferies en kompleks in.

35
New cards

Swamme

Eensellige of meersellige organismes wat in vogtige en donker plekke groei; hulle het sekere eienskappe van plante maar besit geen chlorofil om hul eie voedsel te vervaardig nie.

36
New cards

Bakterieë

Eensellige mikro-organismes wat feitlik oral op Aarde voorkom en volgens vorm as sferies (kokke), staafvormig (basille) of spiraalvormig geklassifiseer word.

37
New cards

Protista

'n Diverse ryk van eensellige of meersellige mikro-organismes wat verdeel word in plantagtige, dieragtige (bv. Amoeba) en swamagtige tipes (bv. waterskimmel).

38
New cards

Formule vir werklike grootte onder 'n mikroskoop

Grootte van voorwerp=Lengte van voorwerp in mmLengte van skaalbalk in mm×getal op skaal\text{Grootte van voorwerp} = \frac{\text{Lengte van voorwerp in mm}}{\text{Lengte van skaalbalk in mm}} \times \text{getal op skaal}