1/37
'n Omvattende stel woordeskatflitskaarte in Afrikaans wat die Graad 8 Natuurwetenskappe-leerplan dek, insluitend sterrekunde, Suid-Afrikaanse teleskope (SKA), en mikro-organismes (bakterieë, virusse, protiste, swamme en siektes).
Meteoroïet
'n Stuk rots of metaal wat deur die ruimte beweeg.
Meteoor
'n Helder ligstreep ("verskietende ster") wat gesien word wanneer 'n meteoroïet die Aarde se atmosfeer binnegaan en as gevolg van wrywing opbrand.
Meteoriet
'n Rots- of metaalvoorwerp wat nie heeltemal in die atmosfeer opbrand nie en die Aarde se oppervlak bereik.
Komeet
'n Hemelliggaam wat hoofsaaklik uit ys, stof en rots bestaan en in 'n baan om die Son wentel.
SKA (Vierkantkilometeropstelling)
'n Revolusionêre en hoogs sensitiewe radioteleskoopprojek wat uit 20 lande bestaan en in Suid-Afrika en ander lande gebou word met ongeveer 3000 skottels van elk 15 m breed.
Doelwitte van die SKA
Om sterrestelsels te bestudeer, donker energie te verstaan, die eerste sterrestelsels waar te neem en fundamentele vrae oor die heelal te beantwoord.
Optiese teleskoop
'n Teleskoop wat sigbare lig wat deur mense waargeneem kan word versamel en fokus om 'n beeld te vorm.
Weerkaatsingsteleskoop
'n Teleskoop wat inkomende lig van 'n hemelliggaam deur middel van geboë spieëls weerkaats en fokus om 'n beeld te vorm.
Radioteleskoop
'n Teleskoop wat radiogolwe uit die ruimte opvang en gebruik om voorwerpe en verskynsels waar te neem.
Ligminuut
Die afstand wat lig in een minuut deur die ruimte aflê.
Liguur
Die afstand wat lig binne die tydsduur van een uur aflê.
Ligjaar
Die totale afstand wat lig in een jaar aflê, gebruik om reuse afstande na sterre buite die Sonnestelsel te meet.
Vorme van sterrestelsels
Die verskillende geometriese vorme waarin sterrestelsels voorkom: spiraal, spiraalbalk, ellipties, lensvormig en onreëlmatig.
Konstellasie
'n Herkenbare patroon of prentjie wat deur 'n groep sterre aan die naghemel gevorm word; daar is 12 vernaamste konstellasies wat gebruik word om sterre op te spoor, rigting te bepaal en seisoene aan te dui.
Lewensondersteunende toestande op Aarde
Faktore danksy die Aarde se ideale posisie vanaf die Son: 'n gematigde temperatuur, vloeibare water wat nie heeltemal verdamp of vries nie, sonlig vir fotosintese en suurstof vir respirasie.
Sterrestelsel
'n Enorme versameling van biljoene sterre, gas en stof wat deur swaartekrag (gravitasie) bymekaargehou word.
Melkweg
Die spiraalvormige sterrestelsel waarin die Aarde en ons Sonnestelsel geleë is; die Son neem ongeveer 220 miljoen jaar om een volle omwenteling daarom te voltooi.
Dwergplaneet
'n Hemelliggaam wat soos 'n planeet lyk maar kleiner is en nie sy eie wentelbaan skoongevee het nie, soos Ceres, Pluto en Makemake.
Asteroïed
'n Stuk metaalagtige rots in die buitenste ruimte wat kleiner as 'n dwergplaneet is en hoofsaaklik in die asteroïedgordel tussen Mars en Jupiter aangetref word.
Maan
'n Natuurlike satelliet wat in 'n vaste wentelbaan om 'n planeet of groter hemelliggaam beweeg.
Son
'n Mediumgrootte ster sowat 150 miljoen kilometer vanaf die Aarde wat hitte- en ligenergie uitstraal en bestaan uit 91,2% waterstof, 8,7% helium en 0,1% ander elemente.
Struktuur van die Son
Die hoofsamestelling van die Son wat die sentrale kern, sonvlekke, sonvlamme en prominensies insluit.
Ontbinders
Mikro-organismes wat dooie organiese materiaal op die grond afbreek om voedingstowwe en energie vir plante beskikbaar te stel, en wat ook aangewend word in die maak van voedsel (brood, kaas, alkohol) en medisyne.
Patogeen
'n Skadelike mikro-organisme wat siektes veroorsaak deur ander lewende organismes te besmet.
Tuberkulose (TB)
'n Ernstige bakteriële infeksiesiekte wat hoofsaaklik die bors en longe aantas; simptome sluit aanhoudende hoes, bloedhoes, borspyn, moegheid, nagsweet en gewigsverlies in.
Cholera
'n Ernstige bakteriële infeksie wat deur water wat met ontlasting besmet is oorgedra word, met simptome soos waterige diarree, naarheid en dehidrasie.
Disenterie
'n Bakteriële ingewandsiektetoestand wat deur besmette water versprei word en ernstige maagpyn met bloederige ontlasting veroorsaak.
Ingewandskoors (Tifus)
'n Sistemiese bakteriële siekte wat veroorsaak word deur Salmonella-bakterieë in besmette water en lei tot hoë koors, sweet, erge maagprobleme en selfs die dood.
Louis Pasteur (1822-1895)
Die wetenskaplike wat bewys het dat mikro-organismes siektes veroorsaak en pasteurisasie ontwikkel het — 'n proses waardeur vloeistowwe verhit word om skadelike kieme dood te maak.
Alexander Fleming (1881-1955)
Die wetenskaplike wat die eerste antibiotikum, penisillien, ontdek het wat bakterieë vernietig.
MIV / VIGS
'n Virussiekte wat die liggaam se immuunstelsel aanval en verswak; dit boots aanvanklik griepsimptome na en kan nie genees word nie, maar word met antiretrovirale medikasie bestuur.
Malaria
'n Parasitiese siekte wat deur die Plasmodium-organisme veroorsaak word en oorgedra word wanneer 'n besmette vroulike Anopheles-muskiet bloed suig; simptome sluit hoë en koue koors, sweet en braking in.
Mikro-organismes
Mikroskopies klein lewende organismes wat nie met die blote oog gesien kan word nie; sluit bakterieë, virusse, swamme en protiste in.
Virusse
Uiters klein mikroskopiese parasiete wat slegs onder 'n elektronmikroskoop waargeneem kan word en slegs binne-in 'n lewende gasheersel kan voortplant; vorms sluit kubies, veelvlakkig, sferies en kompleks in.
Swamme
Eensellige of meersellige organismes wat in vogtige en donker plekke groei; hulle het sekere eienskappe van plante maar besit geen chlorofil om hul eie voedsel te vervaardig nie.
Bakterieë
Eensellige mikro-organismes wat feitlik oral op Aarde voorkom en volgens vorm as sferies (kokke), staafvormig (basille) of spiraalvormig geklassifiseer word.
Protista
'n Diverse ryk van eensellige of meersellige mikro-organismes wat verdeel word in plantagtige, dieragtige (bv. Amoeba) en swamagtige tipes (bv. waterskimmel).
Formule vir werklike grootte onder 'n mikroskoop
Grootte van voorwerp=Lengte van skaalbalk in mmLengte van voorwerp in mm×getal op skaal