Formeel strafrecht

Verdachte (art. 27 Sv)

• Formeel criterium → Indien de vervolging is ingesteld, wordt de verdachte aangemerkt als degene tegen wie de vervolging is gericht

• Materiel criterium → Voordat de vervolging is ingesteld, wordt als verdachte aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit.

Rechten van de verdachte

1. Zwijgrecht

2. Recht op rechtsbijstand

3. Recht op kennisneming van processtukken

Nemo tenetur-beginsel

Een verdachte mag niet gedwongen worden om mee te werken aan zijn eigen veroordeling

Verhoor

Er worden vragen gesteld die betrekking hebben op het feit waarvan de verdachte wordt verdacht.

Vervolging

Er is sprake van vervolging als:

• De zittingsrechter of rechter-commissaris op initiatief van de OvJ een beslissing neemt

• Wanneer een strafbeschikking wordt uitgevaardigd

  • Vervolging start ook door middel van de dagvaarding of op het moment dat de rechter-commissaris besluit de verdachte in bewaring te stellen

Beginselen van behoorlijke procesorde

• Beginsel van redelijke en billijke belangenafweging → proportionaliteit en subsidiariteit

  • Subsidiariteit = Geen minder vergaande alternatieve weg aanwezig, waarmee hetzelfde doel kan worden bereikt

  • Proportionaliteit = Indien er geen alternatief aanwezig is, moet de gekozen weg wel in verhouding staan met het te bereiken doel

• Détournement de pouvoir

• Vertrouwensbeginsel

• Gelijkheidsbeginsel

Controle

Toezicht op de naleving van de wet

→ Dit is geen gericht onderzoek naar bepaalde personen en er is ook geen sprake van een verdachte

• Medewerking aan een controle is verplicht

• Tijdens een controle kan wel een verdenking ontstaat. Op dat moment kunnen er opsporingsbevoegdheden worden gebruikt. Dan is er wel sprake van een verdachte → voortgezette toepassing van bevoegdheden

  • De ambtenaar moet dan wel bevoegd zijn om zowel controle- als opsporingshandelingen uit te voeren

Staandehouden (art. 52 Sv)

• Doel: vaststellen van de identiteit van de verdachte → naam, geboortedatum en plaats en adres

• Verdachte is verplicht om de staandehouding te dulden, mag daartoe worden vastgepakt en kortstondig worden verhinderd.

• Losrukken leidt tot strafbaarheid vanwege wederspannigheid

• Verdachte heeft het zwijgrecht, maar is wanneer om zijn legitimatiebewijs wordt gevraagd, dit noodzakelijk is in de uitoefening van de taak van de politie en hij 14 jaar of ouder is verplicht deze te geven → anders strafbaar op grond van art. 447e Sr

• Het verstrekken van valse gegevens is strafbaar.

• De verdachte mag aan zijn kleding worden onderzocht en voorwerpen die hij bij zich heeft mogen ook worden onderzocht voor zover dit noodzakelijk is voor de vaststelling van zijn identiteit → 55b Sv.

Aanhouding

• Doel: verdachte overbrengen naar een plaats waar hij wordt voorgeleid aan een (hulp-)OvJ die hem zal verhoren en de rechtmatigheid van de aanhouding zal toetsen

• Ontdekking op heterdaad (art. 53 lid 1 Sv) → eenieder is bevoegd de verdachte aan te houden. Indien de verdachte door een ander dan een opsporingsambtenaar wordt aangehouden moet deze persoon gelijk de politie waarschuwen en de aangehouden verdachte aan de politie overleveren.

• Ontdekking buiten heterdaad → Alleen opsporingsambtenaar mag op bevel van de (hulp-)OvJ de verdachte aanhouden:

• 1. Er moet sprake zijn van een verdachte

• 2. De verdachte moet worden verdacht van een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (art. 67 lid 1 en 2 Sv).

• 3. De aanhouding moet worden verricht door een daartoe bevoegd persoon

Ontdekking op heterdaad

• Het strafbare feit wordt ontdekt terwijl het begaan wordt op terstond nadat het is begaan.

→ Het voortduren van de heterdaadsituatie kan worden opgerekt wanneer de politie onafgebroken maatregelen treft om de zaak op te helderen, bijv. wanneer de politie continue bezig is om de dader op te sporen.

Ophouden voor onderzoek (art. 56a Sv)

• Doel: de verdachte wordt verhoord en het kan noodzakelijk zijn om de verdachte te identificeren (art. 61a Sv).

• Voor strafbare feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten → max. 9 uur

• Voor strafbare feiten waarvoor GEEN voorlopige hechtenis is toegelaten → max. 6 uur. Deze termijn mag worden verlengd indien de identificering nog niet heeft plaatsgevonden.

  • de uren tussen 00.00 uur en 9:00 uur tellen niet mee

• de termijn vangt aan op het moment dat de (hulp-) OvJ beveelt dat de verdachte wordt opgehouden voor onderzoek

Inverzekeringstelling (art. 57 Sv)

• Mag alleen wanneer dit in het belang van het onderzoek noodzakelijk is (art. 57 lid 1 Sv)

• Wordt beveelt door de OvJ

• Vereist is dat voorlopige hechtenis is toegelaten voor het strafbare feit (art. 58 jo. 67 Sv).

• De duur is ten hoogste 3 dagen → bij dringende noodzakelijkheid is eenmaal verlenging met 3 dagen mogelijk.

• Na 3 dagen en 18 uren dient de verdachte in ieder geval voor een rechter-commissaris te worden voorgeleid.

• Het onderzoeksbelang kan bestaan uit: vluchtgevaar, voorkomen van contact met getuigen of mededaders, nader horen verdachte, noodzaak om getuigen met verdachte te confronteren, voorgeleiding aan de rechter-commissaris of voorkomen van uitwissen sporen

Voorlopige hechtenis (art. 67 Sv)

• Bestaat uit: bewaring, gevangenhouding en gevangenneming (art. 133 Sv).

• Er moet sprake zijn van een geval waarin voorlopige hechtenis is toegelaten → in de regel een misdrijf waar een gevangenisstraf van 4 jaar of meer op staat, maar ook wanneer de verdachte geen vaste woon- of verblijfplaats heeft in Nederland is het mogelijk. Zie verder art. 67 Sv

• Uit feiten en omstandigheden moeten ernstige bezwaren tegen de verdachte blijken → Redelijk vermoeden van schuld is onvoldoende.

• Er moet een grond zijn voor voorlopige hechtenis (art. 67a Sv): ernstig gevaar voor vlucht of gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid

• Gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid: gevangenisstraf van 12 jaar of meer op strafbaar feit gesteld + rechtsorde ernstig geschokt, recidivegevaar, heel vaak relatief lichte delicten plegen waarop minder dan 6 jaar gevangenisstraf is gesteld, plegen van brandstichting of bepaalde geweldsdelicten op een openbare plaats dan wel gericht tot personen met een publieke taak waaronder onrust is ontstaan en berechting binnen 17 dagen en 18 uur na de aanhouding plaatsvindt en colussiegevaar.

• Kan worden beëindigd door opheffing of schorsing.

Inbewaringstelling

• Wordt door de OvJ gevorderd bij de rechter-commissaris. De R-C hoort de verdachte omtrent de vordering

• Duur: ten hoogste 14 dagen

Gevangenhouding

• Vordering tot gevangenhouding moet worden ingediend bij de (meervoudige) raadkamer van de rechtbank. Ook hier wordt de verdachte in beginsel gehoord.

• Duur: ten hoogste 90 dagen. Indien deze voor een kortere periode wordt gegeven mag de OvJ maximaal 2 keer verlengen (zolang het niet boven de 90 dagen uitkomt).

Inbeslagname

• Het onder zich nemen of gaan houden van een voorwerp ten behoeve van strafvordering (art. 134 Sv).

• De gronden voor inbeslagname:

  • voorwerpen die dienen om de waarheid aan de dag te brengen

  • voorwerpen die wederrechtelijk verkregen voordeel aantonen

  • Voorwerpen die verbeurd kunnen worden verklaard of kunnen worden onttrokken aan het verkeer

1. Het voorwerp moet voor vatbaar zijn voor inbeslagname (zie gronden hierboven)

2. De beslaglegger moet bevoegd zijn.

→ Een ieder is bevoegd indien de verdachte wordt aangehouden of staandegehouden (art. 95 Sv). De bevoegdheid bestaat alleen voor die voorwerpen die de verdachte met zich voert.

→ Opsporingsambtenaren zijn bevoegd in geval van ontdekking op heterdaad of bij een strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan.

Fouilleren

• De (hulp-)OvJ en andere opsporingsambtenaren zijn bij ernstige bezwaren bevoegd om de aangehouden verdachte te onderzoeken aan zijn kleding in het belang van het onderzoek

  • Een onderzoek in het lichaam is ook mogelijk → visitatie. Alleen de OvJ mag dit bevelen. Moet door een arts worden verricht

Infiltratie

• deelnemen of medewerking verlenen aan een groep personen waarbinnen naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd.

• Een bevel van de OvJ is vereist → moet een verdenking bestaan van een misdrijf als bedoeld in art. 67 Sv dat gezien zijn aard of de samenhang met andere door de verdachte begane misdrijven een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert.

pseudo-koop + pseudo-dienstverlening

• De opsporingsambtenaar neemt goederen of diensten af van de verdachte.

• Een opsporingsambtenaar mag echter NOOIT de verdachte persoon brengen tot het begaan van strafbare feiten!! → Tallon-criterium

Stelselmatige observatie

→ stelselmatige informatie verkrijgen door een persoon enige tijd in de gaten te houden. Vereist is dat door de observatie een min of meer volledig beeld wordt verkregen van iemands privéleven

• Er kan daarbij gekeken worden naar: de duur van de observatie, het type plaats waarop de observatie wordt uitgevoerd, de intensiteit, de frequentie en de toepassing van een technisch hulpmiddel

Observatie

• Wanneer er meer dan een beperkte inbreuk wordt gemaakt op de privacy van de verdachte moet aan de volgende eisen zijn voldaan:

1. Er moet een bevel door de OvJ zijn afgegeven, waarbij eventueel kan worden bepaald dat er gebruik kan worden gemaakt van een technisch hulpmiddel.

2. Er moet sprake zijn van een verdenking van een misdrijf

3. De duur van de observatie is maximaal 3 maanden, met de mogelijkheid tot verlenging.

Opnemen van vertrouwelijke informatie met technisch hulpmiddel

• Bevel van de OvJ + machtiging van de rechter-commissaris vereist

Vervolgingsbeslissing

Het moment in het voorbereidende onderzoek waarop de OvJ heeft besloten om er een zaak van te maken

Opportuniteitsbeginsel

• De OvJ kan in alle gevallen op grond van beleidsmatige overwegingen de opportuniteit (wenselijkheid) van een vervolging beoordelen.

• Van willekeur mag nooit sprake zijn

• Van vervolging kan worden afgezien op gronden aan het algemeen belang ontleent

Technisch sepot

Sepot = indien de OvJ besluit om af te zien van vervolging in een individuele strafzaak.

• Het is niet mogelijk om te vervolgen, bijvoorbeeld als er onvoldoende bewijsmateriaal is

Beleidssepot

• Wanneer er technisch gezien wel tot een veroordeling kan worden gekomen, maar de OvJ toch besluit te seponeren. De zaak is wel haalbaar, maar het doorzetten van de zaak is onwenselijk.

→ Bijv. omdat het maatschappelijk belang niet meer een vervolging vordert.

Vervolgingsbeletselen

• Indien er sprake is van een vervolgingsbeletsel heeft de OvJ niet meer het recht om tot vervolging over te gaan. Doet hij dit toch leidt dit tot niet-ontvankelijkheid

• Rechtsmacht

• Leeftijd

• Verjaring van vervolgingsrecht

• Overlijden verdachte

• Klacht

• Immuniteit van overheidsorganen

• Ne bis in idem

Gelijkheidsbeginsel

Er mag in vergelijkbare gevallen geen ongerechtvaardigd verschil in de strafvorderlijke benadering bestaan

Vertrouwensbeginsel

De overheid moet in redelijkheid kunnen worden gehouden aan de verwachtingen die zij heeft opgewekt.

Het vertrouwen kan zijn opgewekt door een expliciete toezegging of door de gepubliceerde vervolgingsrichtlijnen.

• Het moet gaan om een toezegging die is gedaan door een functionaris van op wiens woord men redelijkerwijs mag vertrouwen.

→ Er moet worden gekeken naar wie de toezegging heeft gedaan en voor welk feit

Transactie

Bij een sepot is een voorwaarde tot betaling van een geldbedrag is gesteld. Dit kan door de OvJ worden aangeboden indien:

1. een overtreding of misdrijf waar minder dan 6 jaar gevangenisstraf op staat

2. Het gaat om een haalbare zaak

Strafbeschikking

• Wordt een straf of maatregel aan de verdachte opgelegd door de OvJ. Nooit een gevangenisstraf!

• Misdrijf waarvoor niet meer dan 6 jaar gevangenisstraf staat

• Verzet is mogelijk binnen 14 dagen nadat het afschrift in persoon aan hem is uitgereikt dan wel zich anderszins een omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat de strafbeschikking hem bekend is.

• De OvJ meent dat er sprake is van een vaststelling van schuld

Equality of arms

• Processuele gelijkheid tussen de verdachte en de vervolgende instantie

• De verdachte moet op gelijke voet kunnen deelnemen aan het proces als de OvJ

Materiële onmiddelijkheidsbeginsel

De rechter dient voor het bewijs de meest authentieke bron te raadplegen

→ De papieren schakel moet er tussenuit worden gehaald om rechtstreeks in contact te komen met het bewijs

Functies van de dagvaarding

1. Aanduiden van de persoon van de verdachte

2. Oproepen van de verdachte om te verschijnen

3. Beschuldiging van de verdachte → tenlastelegging

4. Informeren van de verdachte

Verloop onderzoek ter terechtzitting

1. Opening van de zitting → uitroepen zaak, verifiëren identiteit, oplettendheid en cautie

2. Voordracht van de zaak

3. Verhoor van de verdachte, getuigen en deskundigen

4. Requisitoir van de OvJ

5. Pleidooi van de advocaat

→ Repliek en dupliek

6. Laatste woord voor de verdachte → Mogelijkheid niet geboden? Nietigheid van het onderzoek ter terechtzitting

7. Sluiting van het onderzoek ter terechtzitting → Binnen 14 dagen uitspraak

Preliminair verweer

• Dient te worden gevoerd na ondervragingen als bedoeld in art. 273 Sv

• Bestaat uit het aanvoeren van dat: de dagvaarding ongeldig is, niet-ontvankelijkheid van de OvJ en onbevoegdheid van de rechter

Voegen als benadeelde partij om schadevergoeding te vorderen

Moet worden gedaan uiterlijk voordat de OvJ requireert

1. De benadeelde partij is degene die rechtstreeks is getroffen door het gepleegde strafbare feit. Het slachtoffer moet rechtstreeks zijn getroffen in een belang dat de strafbepaling beoogt te beschermen.

2. Er moet een rechtstreeks verband bestaan tussen het strafbare feit en de geleden schade.

3. De verdachte moet een straf of maatregel opgelegd hebben gekregen of art. 9a Sv moet worden toegepast.

4. Er mag geen onevenredige belasting bestaan voor het strafbeding.

Formele vragen (art. 348 Sv)

Dwingende volgorde

1. Is de dagvaarding geldig? → Betekeningsvoorschriften en vereisten van art. 261 Sv

2. Is de rechtbank bevoegd? → Absolute competentie en relatieve competentie

3. Is de officier van Justitie ontvankelijk? → Vervolgingsbeletselen en schending van beginselen van behoorlijke procesorde

4. Is er een reden voor schorsing van de vervolging?

Materiële vragen (art. 350 Sv)

Dwingende volgorde

1. Is het ten laste gelegde feit bewezen? → wettig en overtuigend bewijs

2. Levert het bewezenverklaarde een strafbaar feit op? → kwalificatie en is het feit strafbaar (rechtvaardigingsgrond?)

3. Is de verdachte strafbaar? → schulduitsluitingsgrond?

4. Moet de veroordeeld een straf of maatregel krijgen opgelegd?

Uitdrukkelijk onderbouwd standpunt

• Ten aanzien van bewijsverweren en straftoemetingsverweren bestaat er geen expliciete verplichting om een beslissing te nemen, tenzij er sprake is van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt.

• De rechter moet dan expliciet motiveren waarom het standpunt niet is aanvaard.

→ De verdachte moet zijn standpunt duidelijk, door argumenten geschraagd en voorzien van een ondubbelzinnige conclusie ten overstaan van de feitenrechter naar voren hebben gebracht (Hennepkwekerij-arrest).

4 deelvragen van de bewijsvraag

1. Is er bewijsmateriaal voor het ten laste gelegde?

2. Wordt het bewijsmateriaal wettelijk toegelaten als bewijsmiddel?

3. Zijn er voldoende bewijsmiddelen om tot een bewezenverklaring te komen?

4. Bestaat er rechterlijke overtuiging dat de verdachte het ten laste gelegde heeft begaan?

Onmiddellijkheidsbeginsel

De rechter mag alleen rekening houden met wat tijdens het onderzoek ter terechtzitting aan de orde is gesteld (art. 338 Sv).