archi g-j (public)

tym razem słowem zakazanym stał się gyneceum <3

Galeria

• część budynku przeznaczona do celów komunikacyjnych, łącząca schody z poszczególnymi pomieszczeniami. W formie długiego balkonu może występować z lica lub być zawarta w budynku. Takie galerie bardzo często stosowane były w kościołach romańskich i gotyckich,

• wydłużone pomieszczenie w formie loggii, empory lub przejścia łączącego dwie odrębne części budowli, położone najczęściej w górnych kondygnacjach. Tego typu galerie stosowane były w barokowej architekturze pałacowej.

• najwyżej położony balkon w teatrze,

• sala o wydłużonym kształcie w reprezentacyjnym budynku będąca pomieszczeniem wystawowym dzieł sztuki

ganek

• przybudówka z zewnętrznymi schodami przed wejściem do budynku, nakryta daszkiem podpartym słupkami, otwarta lub zamknięta ścianami z oknami. Często na stropie ganku budowano balkon lub niewielką izbę mieszkalną. Charakterystyczny dla dworków szlacheckich od XVI w., a później chałup wiejskich, stosowany także w willach podmiejskich z XIX i XX w.;

• długi, otwarty korytarz (krużganek, balkon lub galeria) na zewnątrz budynku, łączący jego pomieszczenia, mieszczący się od strony podwórza;

• półotwarty taras od strony ogrodu przyległego do zabudowań.

gargulec

dekoracyjne, ozdobne, wystające poza lico muru, zakończenie rynny dachowej, z którego woda deszczowa ma swobodny odpływ wodospadowy.

Początkowo kamienne, później wykonywane z blachy. W czasach gotyku we Francji przybierają fantazyjne formy: twarzy ludzkich, paszczy zwierzęcych, fantastycznych stworów (na przykład Katedra Notre-Dame w Paryżu). Z Francji rozpowszechniły się na całą Europę. W Polsce najciekawsze pochodzą z okresu renesansu. Były stosowane na budynkach świeckich i sakralnych.

gazon

owalny lub kolisty trawnik na podjeździe przed pałacem lub dworem, otoczony drogą dojazdową; bywa zdobiony kwietnikami i fontannami lub pojedynczymi formami drzew i krzewów; w takim kształcie występuje zazwyczaj w ogrodach krajobrazowych XIX w.; wcześniej, o zarysie prostokątnym, charakterystyczny dla dziedzińców w barok, zespołach pałacowo-ogrodowych.

gąsior

gąsiorek: 1) naczynie szklane, pękate, z

wąską szyjką, rodzaj butli do przechowywania trunków. Gąsiorek mały bywał w XVIII w. ozdobnie szlifowany oraz rżnięty m. in. w herby; 2) dachówka o przekroju półkolistym stosowana do krycia kalenic, naroży lub koszy dachu.

geison

w architekturze klas. gzyms, wieńczący ponad fryzem belkowanie. W budowlach stylu doryckiego g. ozdobiony był płytkami z łezkami i zakończony profilowaną listwą, w budowlach stylu jońskiego - niższy, podparty ornamentem kimationu, u góry profilowany, nieraz ozdobiony ząbkowaniem; tło g. było często malowane na czerwono.

gimnazjon

W starożytnej Grecji zespół częściowo krytych budowli przeznaczonych do ćwiczeń fizycznych. Jego centralną część stanowił kompleks bieżni, boisk i portyków.

glif

ukośne uformowanie ościeża okna lub drzwi, stosowane w murach o znacznej grubości zarówno od strony wewnętrznej budynku, jak i zewnętrznej^[2].

Glifowanie pozwala na lepsze oświetlenie wnętrza lub poszerzenie przejścia^[3]. Stosowane również w oknach strzelniczych w budowlach obronnych w celu zwiększenia pola ostrzału^[3]. Rozglifienie jest charakterystyczne dla architektury średniowiecznej, w okresie nowożytnym często pokrywane było dekoracjami malarskimi

glorieta

Może to być samodzielna budowla, najczęściej stawiana w parkach w postaci otwartego pawilonu, zazwyczaj przykryta kopułą opierającą się na kolumnach.

W innym znaczeniu to element wieńczący dach w postaci pawiloniku przykrytego kopułą, hełmem. Jest to element dekoracyjny zazwyczaj stawiany na wieży, dzwonnicy, skrzyżowaniu naw i wywodzi się z renesansu.

Oba terminy odnoszą się praktycznie do takich samych pod względem wyglądu elementów.

głowica

Inaczej kapitel, to najwyższa, wieńcząca część kolumny bądź filaru, będąca pośrednim członem konstrukcyjnym między podporą a elementami dźwiganymi (np. belkowaniem). Ze względu na swoje usytuowanie głowica pełni także funkcje dekoracyjne.

gmerk

Znak osobisty i rodzinny umieszczany na pieczęciach, przedmiotach użytkowych, wyrobach i różnych budowlach, najczęściej jako sygnatura autora dzieła. Niekiedy przyjmowały kształt stylizowanych kresek bądź symbolów przedmiotów. Pierwotnie znak garncarski czy kamieniarski, którym rzemieślnicy oznaczali wykonane przez siebie elementy.

gont

drewniany materiał do wykonywania pokryć dachowych (również elewacyjnych). Jest to deseczka z drewna iglastego, o przekroju klina, z wpustem wzdłuż dłuższej krawędzi, łączona poprzez wsunięcie jednej deseczki w drugą

groteska

Ornament się z wici roślinnej, w którą nierozerwalnie są wplecione inne elementy, takie jak postacie ludzkie, zwierzęta, części uzbrojenia, obrazy, owoce i inne. Może także być pozbawiona wici, zamiast której występuje ornament popularny w danej epoce

gurt

Inaczej – pas sklepieniowy, to łuk wzmacniający, poprzeczny względem osi wzdłużnej sklepienia kolebkowego albo ciągu sklepień, wyznaczający podział na przęsła. 

gutty

Ozdoby w kształcie cylindrycznych lub stożkowych stylizowanych kropli, charakterystyczne dla porządku doryckiego, umieszczane pod tryglifem.

gyneceum

pomieszczenie w domu greckim, przeznaczone dla kobiet i oddzielone od reszty pomieszczeń

gzyms

element archi w formie poziomego, profilowanego pasa występującego przed lico muru, mogącego mieć funkcję praktyczną, jak i czysto dekoracyjną.

hall

w archi angielskie rodzaj sieni o charakterze mieszkalnym. W archi nowoż. stał się reprezentacyjnym pomieszczeniem wejściowym, o charakterze poczekalni bądź recepcji. Od XIX w. określenie na każdą sień (niezależnie od kraju i budowli) o takim charakterze.

haram

Termin ten ogólnie określa wszystko co zakazane w Islamie, ale skupimy się na archi:

określa otoczenie świątyni w Mekce, Medynie i Jerozolimie, gdzie obowiązuje zakaz zabijania oraz zakaz przebywania niemuzułmanów.

W meczecie terminem tym czasem określa się salę modlitw, do której obowiązywał – niekiedy nadal obowiązuje – zakaz wstępu obcym, niemuzułmanom, w obuwiu, w stanie nieczystości rytualnej (przed dokonaniem ablucji), oraz głównie w przypadku kobiet, z odkrytą głową.

Od tego słowa pochodzi także nazwa harem, oznaczająca pomieszczenie dla kobiet i dzieci w domu muzułmańskim, do którego obowiązuje zakaz wstępu dla mężczyzn, z wyjątkiem domowników.

halowy kościół

układ przestrzenny budynku sakralnego, w którym nawa główna i nawy boczne mają zbliżoną lub taką samą wysokość. W praktyce powoduje to, że wnętrze odbierane jest jako jedna duża, wspólna przestrzeń — „hala” — bez wyraźnego podziału na niższe nawy boczne i wysoki korpus nawowy.

hauz

1) W świątyniach muzułmańskich, umieszczany na dziedzińcu basen z wodą służącą do rytualnych obmyć.

2) sztuczny zbiornik wodny, charakterystyczny dla architektury Azji Środk. (?)

hekatompedon

Był świątynią zbudowaną w okresie archaicznym, około 570-550 pne. poświęcona kultowi bogini Ateny (?)

heksastylos

W archi starożytnej Grecji, świątynia w typie peripterosu, o sześciokolumnowej fasadzie

hełm

zwieńczenie wieży (dach) o konstrukcji drewnianej, rzadziej murowanej z cegły lub kamienia, zwykle o ozdobnym kształcie

herkulant

architektoniczny element dekoracyjny w kształcie czworokątnego słupka zwężającego się ku dołowi, a na szczycie zakończonego popiersiem lub rzeźbą głowy o cechach fantastycznych albo portretowych.

herma

Architektoniczny element dekoracyjny w kształcie czworokątnego słupka zwężającego się ku dołowi, a na szczycie zakończonego popiersiem lub rzeźbą głowy o cechach fantastycznych albo portretowych. Nazywa się tak też rodzaj relikwiarza popiersiowego, super popularnego w średnio

hippodrom

W starożytnej Grecji był placem o zarysie wydłużonego prostokąta, zakończonym z węższych stron półokrągło i pełniącym funkcję toru wyścigowego dla koni i rydwanów. Jego rzymskim odpowiednikiem był cyrk, choć to pojęcie oznacza również w rzymskiej archi cienistą aleję przeznaczoną do ćwiczeń jazdy konnej. Współcześnie jest to miejsce odbywania popisów, pokazów, wyścigów lub innych jeździeckich zawodów konnych.

hudżra

pokój dla studentów Koranu, prawa, języka arabskiego, znajdujący się w muzułmańskiej szkole teologicznej (?)

hurdycja

W fortyfikacji średniowiecznej urządzenie obronne w postaci ganku drewnianego, z reguły zadaszonego, nadwieszanego na wspornikach na zewnętrznej stronie ściany, wyposażonego w strzelnice w przedpiersiu oraz otwory w podłodze, służące do prostopadłej obrony podstawy ściany. Były budowane tymczasowo, na wieść o zbliżającym się zagrożeniu.

hypetralna świątynia

Świątynia ta to rzadko spotykany typ budowli sakralnej, który charakteryzuje się brakiem dachu. Tego rodzaju świątynie były głównie wznoszone dla bóstw słonecznych.

hypogeum

to budowla, pomieszczenie, rzadziej zespół pomieszczeń zagłębione w gruncie. Niektóre są całkowicie podziemne, inne mają nadbudówkę wystającą ponad powierzchnię ziemi. Najczęściej ma plan koła, a wewnątrz mieści pojedyncze pomieszczenie zbliżone formą do cylindra. W szerszym sensie termin stosowany jest w odniesieniu do wszelkich antycznych pomieszczeń i zespołów pomieszczeń znajdujących się pod ziemią a spełniających funkcje kultowe lub sepulkralne.

hypokaustum

rzymski system centralnego ogrzewania / ogrzewania podłogowego. Stosowany w czasach antycznych, ale przetrwał średniowiecze.

hypostyl

Pomieszczenie, w którym strop oparty jest na kolumnach rozmieszczonych w sposób równomierny na całej powierzchni pomieszczenia

hypotrachelion

W architekturze klasycznej część kolumny w postaci szyjki, umieszczona bezpośrednio pod kapitelem. W porządku doryckim oddzielona od trzonu poziomym profilowaniem w formie pierścienia, zwanym anulusem.

ikonostas

We wschodnich Kościołach chrześcijańskich tradycji bizantyńskiej ozdobna, wykonana z kamienia, drewna lub metalu, pokryta ikonami przegroda we wnętrzu cerkwi, która znajduje się między miejscem ołtarzowym (swiatłyszcze, sanktuarium, prezbiterium) a nawą.

impluwium

W domu rzymskim, prostokątny basen w środku atrium, zbierający wodę deszczową. Był bogato dekorowany mozaiką i stanowił najważniejszy punkt tej części domu.

impost (nasadnik)

(5) Element konstrukcyjny kolumny, słupa, filara. Ma postać bloku umieszczonego pomiędzy głowicą, a podtrzymywanym elementem architektonicznym, takim jak nasada łuku. Formy są różne, od prostej płyty lub prostopadłościennej bryły, po bogato dekorowane elementy o funkcji dekoracyjnej

insula

w starożytnym Rzymie miejski wielopiętrowy dom czynszowy albo zespół mieszkaniowy o zwartej zabudowie, przeznaczony dla uboższej ludności, odpowiednik nowożytnych kamienic i dzisiejszych bloków mieszkalnych

interkolumniun

Odległość między kolumnami budowli, pomierzona od ich osi pionowych. Osiowy rozstaw kolumn w kolumnadzie.

iwan (liwan) (ejwan)

przesklepione pomieszczenie otwarte od strony dziedzińca, sklepione kolebką o załamanym łuku lub konchą, charakterystyczne dla architektury perskiej, z której przejęła ją architektura islamu. Najczęściej stanowi monumentalne wejście do meczetu.

izbica

W budownictwie - Konstrukcja zabezpieczająca filary mostu lub innego obiektu hydrotechnicznego przed naporem lodu

W fortyfikacjach - Rodzaj konstrukcji drewnianych wałów obronnych. Wały o konstrukcji izbicowej (skrzyniowej) budowane były jako ustawione rzędem na styk skrzynie z drewna, które wypełniano piaskiem, gliną lub ziemią, a z zewnątrz były one obsypane ziemią. Znana jest też forma "pusta", w której wnętrze skrzyń stanowiło pomieszczenia dla obrońców.

W archi - Najwyższa, nadwieszona kondygnacja w drewnianych dzwonnicach mieszcząca pomieszczenie na dzwony.

jajownik

Rodzaj ciągłego ornamentu reliefowego w architekturze klasycznej i klasycyzującej.

Ornament architektoniczny z powtarzającym się motywem wypukłego owalu, który służy głównie do ozdabiania listew o profilu półwałka lub ćwierćwałka. Jego ułożone równolegle i sąsiadujące formy owalne oddzielone są strzałką o ostrzu dolnym w przypadku wąskich odstępów, a przy szerokich – liściem akantu. Stanowi zdobienie typowe dla kimationu w porządku jońskim

jaskółczy ogon

motyw ozdobny w kształcie dwóch ćwierćkół odwróconych łukami do siebie stosowany w architekturze różnych krajów i okresów. Występował w jednej z odmian późnośredniowiecznego blankowania

jętka

pozioma belka w górnej części wiązara jętkowego podpierająca krokwie, stanowi dodatkowy element usztywniający wiązary