archi c-f

mweehhh

Caldarium

pomieszczenie z basenem z gorącą wodą w starożytnych termach rzymskich (god i wish)

Campanila

dzwonnica kościelna charakterystyczna dla architektury włoskiej, wyodrębniona z bryły kościoła

Cancelli

balustrada oddzielająca we wnętrzu kościoła prezbiterium od nawy

Cardo

Ulica przecinająca miasto lub obóz rzymski na osi północ-południe

(W nowo założonym mieście główna ulica (cardo maximus) prowadziła do głównych bram założenia urbanistycznego, mniejsze, równolegle do niej (cardines minores) współtworzyły miejską siatkę ulic.)

carskie wrota

W cerkwiach główne, dwuskrzydłowe drzwi ikonostasu w jego środkowej części

(Przejście otwierane tylko podczas nabożeństwa)

castrum romanum

Warowny obóz rzymski wznoszony przez legionistów według ściśle określonego planu.

Usytuowany przeważnie na wzniesieniu w pobliżu wody i lasu, na terenie umożliwiającym szybkie rozwinięcie szyków; kwadratowy lub prostokątny, otoczony zawsze fosą i wałem, często też murem lub palisadą, z czterema bramami.

cegła

Każdy wie czym jest cegła duh.

Sztuczny kamień budowlany uformowany zasadniczo w kształcie prostopadłościanu. Może być wykonana różnymi sposobami: np. suszona w cieniu, dosuszana na słońcu i wypalana w piecu

cella

inaczej naos. najważniejsze pomieszczenie w świątyni greckiej i rzymskiej, w którym umieszczano posąg bóstwa

cement

W budownictwie rodzaj spoiwa hydraulicznego (twardniejącego po zarobieniu wodą i po stwardnieniu nie ulegającego działaniu wody), przygotowanego ze specjalnie dobranych składników, gł. wapieni i gliny

cementarius

termin średniow. używany do XVII w., oznaczający mniej więcej to samo co murator, tzn. rzemieślnik pełniący funkcje architekta lub mistrza murarskiego

cenaculum

z tego co rozumiem jest to mieszkanie dwu-trzyizbowe znajdujące się w rzymskim bloku, insuli (insulae)

cenotaf

staroż. pusty grobowiec wykonany dla uczczenia pamięci zmarłego, którego ciała nie można było odnaleźć lub którego grobowiec rzeczywisty znajdował się w innym miejscu

centralna architektura

cerkiew

pierwotnie nazwa świątyni chrzęść, w języku starosłow.; w Polsce od kon. XV w. określenie świątyni obrządku wsch.: kościoła prawosł. i greckokatol. (unickiego)

chan

w architekturze muzułm. od XI w., mała budowla na planie kwadratu, kryta kopułą, przeznaczona na mauzoleum lub meczet nagrobny

chanukowa lampka

żyd. świecznik 8-palnikowy z lichtarzykami lub rowkami na oliwę, zapalany w święto Chanuka

chrzcielnica

zbiornik na wodę święconą używaną do sakramentu chrztu, ustawiony w kościele. W zach. i środk. Europie od XII w. obowiązuje ch. typu kielichowego, złożona z trzech gł. części: czaszy, czyli zbiornika na wodę, trzonu, często z nodusem, oraz bazy

chór

Inaczej prezbiterium.

Przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej. Zwykle jest wydzielony od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniający się wizualnie z bryły kościoła.

cios

kamień ciosany, blok, najczęściej prostopadłościenny otrzymywany w procesie obróbki kam. (np. przez dłutowanie) lub przecieranie kamienia naturalnego.

civitas

prawa obywatelstwa (rzym.), nadawane osobom lub miastom; we wczesnym średniowieczu - osada rzemieślniczo-kupiecka, stanowiąca element wieloczłonowego zespołu grodowego, wczesnego miasta; w pełnym średniowieczu - gmina miejska, ośrodek posiadający prawa miejskie

cokół

elo podstawa filaru no

najniższy nadziemny człon budowli lub poszczególnych elementów arch. (np. kolumny, filaru, portalu), stanowiący ich podstawę konstrukcyjną albo wyłącznie wizualną, na ogół wysunięty uskokowo w stosunku do górnych partii muru, często wyodrębniony odmiennym materiałem, fakturą (np. boniowaniem) i osobnym gzymsem zw. cokołowym

cubiculum

niewielki pokój sypialny w domu rzymskim; w zamożnych domach było ich zwykle kilka i mieściły się na parterze obok —> atrium

cyborium

baldachimowa obudowa arch., wznoszona w kościołach nad ołtarzami, grobami świętych, chrzcielnicami lub relikwiarzami; c. wykonywane gł. z drewna i kamienia, najczęściej stosowano w okresie rom. i got.

cyklopowy mur

mur skonstruowany z wielkich, nie obrobionych, ale dopasowanych do siebie bloków kam., nie łączonych zaprawą

cyrk

Jedna z najbardziej charakterystycznych budowli monumentalnych staroż. Rzymu, przeznaczona na wyścigi wozów dwukołowych.

Ma formę areny w kształcie wydłużonego prostokąta, o jednym węższym boku zamkniętym półkoliście, podzielona na dwie części murem przez środek.

cytadela

forteca małych rozmiarów, górująca nad miastem lub tworząca ośr. obronny wielkiej twierdzy, zwł. bastionowej

zazwyczaj mieszczą się w niej koszary, magazyny, więzienia

czworak

w kompleksie zabudowań dworskich lub folwarcznych budynek przeznaczony dla służby, mieszczący z zasady mieszkania dla czterech rodzin

dach

Część budynku ograniczająca go od góry i zabezpieczająca przed wpływami atmosferycznymi. Ochrania bezpośrednio stropy lub sklepienia najwyższej kondygnacji.\

Składa się z konstrukcji nośnej oraz pokrycia

dachówka

Wyrób z gliny wypalanej (ceramiczna), z mieszaniny cementowo-piaskowej (cementowa) lub ze szkła, używany do krycia dachów.

dakka

Wysoka (ok. 2 m.) ławka lub podium w meczecie, zbudowana z drewna lub marmuru służąca recytatorowi Koranu do głośnego, śpiewnego czytania tekstu podczas nabożeństw lub modlitw zbiorowych

dankser

inaczej gdanisko, jest to wieża wysunięta w przedpole obwodu obronnego zamku, wzniesiona nad rzeką lub fosą, służąca jako latryna (z tego co znalazłam termin ten odnosi się wyłącznie do archi krzyżowców)

decumanus

druga z głównych ulic na planie rzymskiego miasta bądź obozu, na osi w kierunku wschód-zachód.

dekastylos

typ świątyni greckiej z dziesięcioma kolumnami w fasadzie

delineacja

staropol. plan miasta, albo rysunek przedstawiający elewację budynku

diakonikon

Apsyda zamykająca nawę boczną w budowlach trójnawowych. Przeznaczony był do przechowywania szat księży, służył także jako przebieralnia

diastylos

W archi starożytnej Grecji: rozstawienie kolumn w odległości trzech średnic; też: kolumnada o takim rozstawieniu kolumn

dipteros

Świątynia, którą otacza podwójna kolumnada. Szczególnie popularna w architekturze jońskiej, np. Artemizjon w Efedzie

distylos

Świątynia grecka z dwoma kolumnami w fasadzie

dodekastylos

świątynia grecka z dwunastoma kolumnami w fasadzie, np. dorycka świątynia Telesterion w Eleuzis

dolmen

Prehistoryczna budowla megalityczna o charakterze grobowca. Składała się z głazów wkopanych pionowo w ziemię i wielkiego płaskiego bloku skalnego, który był na nich ułożony

donżon (stołp)

Donżon - wieża łącząca w sobie główne funkcje mieszkalne i obronne, przez co zamieszkiwana była w czasie pokoju.

Stołp to wieżą ostatecznej obrony która służyła jedynie funkcji militarnej.

Idk czemu jest podane jako synonim

dormitorium

Wspólna sypialnia zakonników w klasztorze, później również na zamkach krzyżackich. Zastąpiona celami po zniesieniu obowiązku wspólnego spania przez papieża Benedyktyna XIII

dromos

droga lub aleja, także korytarz, zwykle długi i wąski, np. w mykeńskich grobach kopułowych (skarbiec Atreusza) i hellenistycznych

dwór

Mieszkalna lub mieszkalno-obronna siedziba szlachty lub ziemiaństwa, położona w posiadłości ziemskiej. Budowana niejednokrotnie w miejscu zamku. W XVI w. przybrała formę rezydencji o charakterze dworu obronnego (niem. feste), który przekształcił się z zamku lub wieży obronnej.

w Polsce siedziba, niewielka rezydencja ziemiańska; nazwa stosowana również do niektórych, na ogół szlacheckich budowli mieszkalnych w obrębie miast: 1) pierwotnie, od późnego średniowiecza do poł. XVII w., a wyjątkowo także później, kompleks zabudowań, obejmujący budynki mieszkalne i gosp. z całym ich otoczeniem

dwuteownik

Wykonane ze stali, to podstawowy element wielu nowoczesnych konstrukcji i znajdują szerokie zastosowanie zarówno w budownictwie, jak i przemyśle.  Dzięki swojej wytrzymałości i uniwersalności są wykorzystywane do budowy mostów, hal, budynków, a także w przemyśle maszynowym.

dżami

miejsce spotkań, także meczet; nazwą masdżid dżami określa się główny, centralny meczet danej miejscowości

dylatacja

Jest to celowo wykonana przerwa lub szczelina, która usprawnia pracę oddzielonych nią części budynku, ma znaczenie zwłaszcza przy większych wymiarach i rozpiętościach

dymnik

małe okienko albo otwór w dachu lub w szczycie pod kalenicą.

jego zadaniem było odprowadzanie dymu z domów pozbawionych komina

dźwigar

element konstrukcyjny (np. wiązar lub belka), poziomy lub ukośny (np. dachowy, stropowy), fragment budowli (np. mostowy, stanowiący zazwyczaj przęsło mostu) przenoszący obciążenia konstrukcji na podpory główne

Echinus

dolna cześć głowicy doryckiej i toskańskiej w kształcie okrągłej poduszki, łącząca trzon kolumny z abakusem; terminem tym niekiedy określa się dolną część głowicy jońskiej.

edicula (aedicula)

1) kapliczka zwieńczona frontonem opartym na antach, pilastrach lub kolumnach; 2) model budynku; 3) nisza w wewn. ścianach budynku.

W sztuce średniow. i nowoż. miniaturowy model budowli prezentowany przez fundatora lub motyw dekor. stosowany gł. w malarstwie i rzeźbie

eksedra

1) forma wykształcona w architekturze starożytnej Grecji jako zakończenie perystylu. Często wzbogacona kolumnadą. Przeznaczona była na dysputy i połączona zazwyczaj z gimnazjonem.

2) w starożytnym Rzymie była stawiana także jako samodzielna budowla z niszami i posągami, np. w Olimpii.

3) w archi ogrodowej używa się tego określenia dla półkolistej kolumnady, niszy lub pergoli z dostawioną ławką na obwodzie, osłoniętego miejsca do siedzenia położonego na zewnątrz budynku

elewacja

1) lico budynku, jedna z zewn. jego ścian wraz ze wszystkimi występującymi na niej elementami. określa się ją wg położenia względem stron świata lub otoczenia (frontowa, tylna, boczna, ogrodowa); starannie zaprojektowana, w której znajduje się gł. wejście nazywa się fasadą.

2) rysunek arch. stanowiący rzut prostopadły budynku lub jego części na płaszczyznę równoległą do lica.

empora

rodzaj galerii lub trybuny gł. w kościołach, mającej na celu powiększenie powierzchni dla uczestników nabożeństwa lub stworzenie oddzielnego pomieszczenia

entazis

lekkie wybrzuszenie trzonu kolumny doryckiej, najczęściej w ok. 1/3 jej wysokości, uwarunkowane względami optycznymi (pozorne odciążenie belkowania, usunięcie złudzenia wklęsłości, występującego przy zastosowaniu prostego trzonu); stosowane w budownictwie gr. okresu późnoarchaicznego i klas.

epistyl

inaczej architraw, czyli w archi antycznej dolna część belkowania wsparta bezpośrednio na kolumnach

erem

ermitraż, urządzona wygodnie, położona na uboczu budowla parkowa, w formie małego domku, przeznaczona do rozmyślań, kontemplacji lub na małe przyjęcia; czasem umieszczano w nim zbiory osobliwości.

Idea pustelni ogrodowych nawiązuje do pustelni klasztorów eremickich, w których każdy zakonnik posiadał własny domek z ogródkiem przez siebie uprawianym

esonartex

wewnętrzny przedsionek (narteks) świątyni wczesno chrześcijańskiej + bizantyjskiej, umieszczony bezpośrednio przed nawą główną i zintegrowany z bryłą budynku, znajdujący się wewnątrz kościoła

esownica

Element dekoracji architektonicznej występujący w starożytnym Rzymie, renesansie i baroku.

Motyw złożony jest z dwóch (najczęściej jednej mniejszej i drugiej większej) wolut na kształt litery "S". Ze względu na dwie woluty zwany jest również wolutą podwójną

esplanada

Szeroka ulica z aleją spacerową, promenadą. Pierwotnie była to niezabudowana przestrzeń przed fortyfikacjami, najczęściej pas pomiędzy miastem a twierdzą, dający doskonałą widoczność i możliwość prowadzenia ostrzału.

eustylos

w architekturze klasycznej idealny, uznawany za najpiękniejszy rodzaj interkolumnium (odstępu między kolumnami), wynoszący 2 1/4 średnicy kolumn

euthynetria

starożytny grecki termin określający najwyższy poziom fundamentów budynku, częściowo wyłaniający się z podłoża

exonartex

narteks, w pierwotnej formie składał się z dwóch części:

exonartex stanowił część otwartą na zewnątrz, przypominającą portyk, natomiast esonartex znajdował się wewnątrz budowli stanowił część otwartą na zewnątrz, przypominającą portyk

facjata

fasada

faseta

faza

feston

girlanda

fiala

filar

flizy

forum

fort

fortalicja

forteca (twierdza)

fortyfikacja

foyer

framuga

frigidarium

fronton

fryz

fuga

futryna