Panahon ng Katutubo: Wika, Baybayin, Panitikan at mga Awit

Mga talasalitaan at mahahalagang konsepto ukol sa pamumuhay, wika, Baybayin, panitikan, at mga awitin noong Panahon ng Katutubo.

Pagkakaingin

Paraan ng pagtatanim (slash-and-burn) sa mga kabundukan sa pamamagitan ng pagputol at pagsunog ng mga halaman.

Pagpapatubig

Paraan ng pagtatanim (wet-rice agriculture) sa mga kapatagan at lambak.

Piloncitos

Maliit na ginto na ginamit ng mga sinaunang Pilipino bilang pambayad sa pakikipagkalakal.

Bahay Kubo

Ang karaniwang tirahan sa kapatagan at baybayin na nakaangat sa lupa at gawa sa kawayan, nipa, cogon, at kahoy.

Kweba ng Tabon

Sinaunang kanlungan sa Palawan kung saan natagpuan ang mga labi ng mga ninunong nabuhay libo-libong taon na ang nakalipas.

Balangay

Ang batayang yunit ng pamahalaan sa sinaunang lipunan na binubuo ng 30 hanggang 100 pamilya.

Datu

Ang pinuno ng balangay na nagsisilbing lider sa digmaan, hukom, at tagapagpatupad ng batas.

Maharlika

Ang pinakamataas na antas sa lipunan ng mga katutubo at ang namumunong uri.

Timawa

Ang malayang mamamayan sa sinaunang lipunan na nakikipaglaban kasama ang datu at tumutulong sa pamayanan.

Aliping Namamahay

Uri ng alipin na may sariling tirahan at ari-arian.

Aliping Saguiguilid

Uri ng alipin na nakatira sa tahanan ng panginoon at walang sariling ari-arian.

Animismo

Paniniwala na ang mga bagay sa kalikasan at ang mga espiritu ng ninuno ay may buhay, kaluluwa, at kapangyarihan.

Anito o Diwata

Espiritu ng mga ninuno na pinaniniwalaang nananatili upang gabayan at protektahan ang kanilang pamilya.

Baybayin

Ang katutubong sinaunang sistema ng pagsulat ng mga Tagalog at iba pang pangkat sa Pilipinas na binubuo ng 17 simbolo (3 patinig at 14 katinig).

Abugida

Uri ng alpasilabaryo o sistema ng pagsulat kung saan ang bawat simbolo ay kumakatawan sa isang buong pantig sa halip na iisang titik lamang.

Alibata

Katawagang binuo batay sa unang tatlong titik ng alpabetong Arabo (Alif, Ba, Ta) dahil sa maling akala na doon nagmula ang sinaunang pagsulat ng Pilipinas.

Paul Rodríguez Verzosa

Ang Pilipinong lingguwista, iskolar, at propesor na bumuo at nagmungkahi ng salitang "Alibata".

Kudlit

Bantas na inilalagay sa itaas (para sa E/I) o sa ibaba (para sa O/U) ng katinig sa Baybayin upang baguhin ang tunog ng patinig nito.

Virama

Bantas na tinatawag ding krus-kudlit na inilalagay sa ibaba ng katinig sa Baybayin upang alisin ang kasamang tunog na patinig.

Pasalin-dila na Panitikan

Mga panitikan na ipinapasa sa pamamagitan ng pagsasalita o pagkukuwento mula sa isang henerasyon patungo sa iba.

Tanaga

Sinaunang anyo ng maikling tulang Tagalog na binubuo ng apat na taludtod, may tugmaan, at may pitong pantig sa bawat taludtod.

Bugtong

Isang palaisipan na gumagamit ng mga pahiwatig at kailangang hulaan.

Salawikain

Sinaunang kasabihan na naglalaman ng aral, payo, o karunungan sa buhay.

Kasabihan

Isang simpleng pahayag na nagbibigay ng payo, paalala, o obserbasyon tungkol sa buhay.

Sawikain

Parirala o grupo ng mga salita na may hindi literal na kahulugan.

Alamat

Kuwento na nagpapaliwanag sa pinagmulan ng isang bagay, lugar, halaman, hayop, o pangalan.

Mito

Kuwento tungkol sa mga diyos, diyosa, bayani, at supernatural na nilalang na nagpapaliwanag sa pinagmulan ng mundo o kalikasan.

Epiko

Mahabang salaysay tungkol sa kabayanihan, pakikipagsapalaran, at pambihirang kapangyarihan ng isang bayani.

Kuwentong-bayan

Kuwentong ipinapasa sa henerasyon na nagpapakita ng kultura, paniniwala, at kaugalian ng isang pamayanan.

Bulong

Maikling salita o pahayag na sinasabi bilang paggalang o paghingi ng pahintulot sa mga espiritu bago pumasok sa isang lugar.

Hudhud

Tradisyunal na epikong awit o salaysay ng mga Ifugao tungkol sa kanilang kultura at pamumuhay.

Ullalim

Tradisyunal na epikong awit ng mga Kalinga na naglalahad ng kanilang mga kuwento at kultura.

Darangen

Tradisyunal na epikong awit o salaysay ng mga Maranao na naglalahad ng kanilang kultura, bayani, at kaugalian.

Oyayi

Awiting-bayan na ginagamit sa pagpapatulog ng sanggol.

Diona

Awiting-bayan na ginagamit sa panliligaw o pagpapakasal.

Dalit

Awiting-bayan na ginagamit sa pagpuri sa mga diyos o sa mga gawaing panrelihiyon.

Soliranin

Awiting-bayan ng mga manggagawa o mamamangka habang nagtatrabaho.

Kumintang

Awiting-bayan na tungkol sa digmaan o pakikipaglaban ng mga mandirigma.

Kundiman

Awiting-bayan na nagpapahayag ng malalim na pag-ibig at katapatan sa minamahal.

Sambotani

Awiting-bayan na nagpapahayag ng tagumpay at pagdiriwang matapos ang digmaan.

Talindaw

Awiting-bayan ng mga namamangka habang naglalakbay sa tubig.