Beinakerfi mannslíkamans (Skeletal System)

Orðaforða- og hugtakaspjöld yfir beinagrindina, einstök bein, frumugerðir, vefjafræði og tengd líffærakerfi byggð á kennslunótum í líffærafræði.

Beinagrind mannslíkamans (Skeletal system)

Stoðkerfi fullorðins manns sem samanstendur af 206 beinum og skiptist í ásbeinagrind (80 bein) og útlimabeinagrind (126 bein).

Ásbeinagrind (Axial skeleton)

Miðás beinagrindarinnar sem inniheldur 80 bein: höfuðkúpu (22 bein), heyrnarbein (6 bein), tungubein (1 bein), hryggsúlu (26 bein hjá fullorðnum) og brjóstkassa (25 bein).

Útlimabeinagrind (Appendicular skeleton)

Hluti beinagrindarinnar sem telur 126 bein og sér um hreyfingu; samanstendur af axlargrind (4 bein), efri útlimum (60 bein), grindarbelti (2 bein) og neðri útlimum (60 bein).

Heilakúpa (Neurocranium)

Efsti hluti höfuðkúpunnar sem samanstendur af 8 beinum er umlykja og vernda heilann: ennisbeini, tveimur hvirfilbeinum, tveimur gagnaugabeinum, hnakkabeini, fleygbeini og sáldbeini.

Andlitsbein (Viscerocranium)

14 bein sem móta andlitsbyggingu, augntóftir, nefhol og munnhol: tveir efri kjálkar, einn neðri kjálki, tvö kinnbein, tvö nefbein, tvö tárabein, tvö gómbein, tvær neðri nefskeljar og eitt plógbein.

Banakringla (Atlas / C1)

Fyrsti hálshryggjarliðurinn sem styður við höfuðkúpuna; einkennist af því að hafa hvorki liðbol né hefðbundið þyrnuútskot.

Strendingur / Standliður (Axis / C2)

Annar hálshryggjarliðurinn sem hefur sérstakt tannútskot (dens) sem gengur upp í C1 og gerir snúning höfuðsins mögulegan.

Hálshryggur (Cervical spine)

Efsti hluti hryggsúlunnar myndaður af 7 hálshryggjarliðum (C1–C7) með náttúrulegri framsveigju (lordosis) og þvergötum (transverse foramina) fyrir hryggjarliðsslagæðar.

Hryggsúla (Vertebral column)

Miðstoð líkamans sem samanstendur af 33 liðum á fósturstigi en 26 beinum hjá fullorðnum: 7 hálshryggjarliðum, 12 brjósthryggjarliðum, 5 lendhryggjarliðum, spjaldbeini (5 samvaxnir) og rófubeini (4 samvaxnir).

Brjóstkassi (Thoracic cage)

Beinagrind brjóstholsins sem verndar hjarta og lungu; mynduð af 12 pörum rifbeina (24 rifbeinum), 12 brjósthryggjarliðum, rifjabrjóski og einu bringubeini.

Sönn rifbein (True ribs)

Rifjapar 1 til 7 sem tengjast bringubeininu beint að framanverðu með eigin rifjabrjóski.

Falsk rifbein (False ribs)

Rifjapör 8 til 10 sem tengjast bringubeininu óbeint með brjóski rifbeinsins fyrir ofan.

Fljótandi rifbein (Floating ribs)

Rifjapör 11 og 12 sem hafa enga tengingu eða festingu við bringubeinið að framanverðu.

Bringubein (Sternum)

Flatt bein framan á brjóstkassa sem skiptist í þrjá meginhluta: bringubeinshandfang (manubrium), bringubeinsbol (body) og sverðsepa (xiphoid process).

Axlargrind (Pectoral girdle)

Beinagrind sem tengir efri útlimi við ásbeinagrindina; samanstendur af 4 beinum: tveimur S-laga viðbeinum (clavicles) og tveimur herðablöðum (scapulae).

Heyrnarbein (Auditory ossicles)

Sex smábein í miðeyranu (þrjú í hvoru eyra) nefnd hamar (malleus), steðji (incus) og ístað (stapes) sem flytja og magna hljóðbylgjur frá hljóðhimnu til innra eyrans.

Tungubein (Hyoid bone)

U-laga bein framan á hálsi í hæð við C3 sem myndar ekki liðamót við nein önnur bein heldur er haldið uppi af vöðvum og liðböndum.

Handarbein (Hand bones)

27 bein í hvorri hendi (samtals 54) sem skiptast í 8 úlnliðsbein (carpals), 5 miðhandarbein (metacarpals) og 14 fingurbein (phalanges).

Úlnliðsbein (Carpal bones)

Átta lítil óregluleg bein í hvorum úlnlið sem raðast í tvær raðir: nærri röð (scaphoid, lunate, triquetrum, pisiform) og fjærri röð (trapezium, trapezoid, capitate, hamate).

Lærleggur (Femur)

Lengsta og sterkasta bein mannslíkamans sem myndar mjaðmarlið við mjaðmarbeinið og hnélið við sköflung og hnéskel.

Hnéskel (Patella)

Stærsta sesambein líkamans; liggur inni í sin fjórhöfða lærvöðvans og verndar hnéliðinn um leið og hún eykur lyftiarm vöðvans við réttingu hnés.

Sköflungur (Tibia)

Stærra og sterkara beinið í neðri hluta fótleggsins sem liggur innanvert (medial) og ber megnið af líkamsþyngdinni.

Dálkur (Fibula)

Mjórra beinið í fótlegg sem liggur utanvert (lateral); ber óverulegan þunga en nýtist sem festusvæði vöðva og veitir ökklaliðnum stöðugleika.

Fótabein (Foot bones)

Bein fótarins sem telja 26 bein í hvorum fæti: 7 ökklabein/ristarbein (tarsals), 5 miðfótarbein (metatarsals) og 14 tákjúkur (phalanges).

Grindarbelti (Pelvic girdle)

Sterk grind mynduð af tveimur mjaðmarbeinum (os coxae), þar sem hvort bein samanstendur af samruna mjaðmarspaða (ilium), setbeins (ischium) og lífbeins (pubis).

Mjaðmarliðsskál (Acetabulum)

Dúp liðskál á mjaðmarbeini þar sem mjaðmarspaði, setbein og lífbein mætast, sem tekur við höfði lærleggsins til að mynda mjaðmarliðinn.

Flokkun beina eftir lögun (Bone classification by shape)

Skipting beina í fimm meginflokka: löng bein (femur), stutt bein (carpals), flöt bein (sternum, scapula), óregluleg bein (vertebrae) og sesambein (patella).

Diaphysis (Beinbolur/skaft)

Sívalur miðhluti langs beins sem samanstendur að mestu af hörðu þéttbeini sem umlykur mergholið.

Epiphysis (Beinendi)

Ávalur endi á báðum jöðrum langs beins; gerður úr innra frauðbeini klæddu þunnu lagi af þéttbeini og liðbrjóski á liðflötum.

Metaphysis (Vaxtarsvæði)

Svæðið milli bolhluta (diaphysis) og enda (epiphysis) þar sem vaxtarplata (epiphyseal plate) úr brjóski sér um lengdarvöxt beins hjá börnum og unglingum.

Stórsæ bygging langs beins (Long bone gross structure)

Samansafn meginhluta langra beina sem innihalda proximal og distal epiphysis, metaphysis, diaphysis, beinhimnu (periosteum), innri beinhimnu (endosteum) og merghol.

Þéttbein (Compact / Cortical bone)

Harður, þéttur og sterkur beinvefur sem myndar ysta lag flestra beina og er skipulagður í sívalningslaga beineiningar (osteon).

Frauðbein (Spongy / Cancellous bone)

Léttari og gljúpari beinvefur úr samtengdum beinbitum (trabeculae) með mergbilum sem geyma gjarnan rauðan beinmerg.

Beineining (Osteon / Haversian kerfi)

Byggingareining þéttbeins sem inniheldur miðgöng (Haversian canal) með æðum og taugum, umkringd sammiðja lögum af beinfylki (lamellae).

Beinforverafrumur (Osteogenic / Osteoprogenitor cells)

Stofnfrumur í beinhimnu (periosteum) og endosteum sem geta skipt sér og þroskast í virkar beinmyndunarfrumur (osteoblasts).

Beinmyndunarfrumur (Osteoblasts)

Frumur sem framleiða lífrænt beinfylki (osteoid, aðallega kollagen) og stýra steinefnaútfellingu sem herðir beinið.

Þroskaðar beinfrumur (Osteocytes)

Algengustu frumur fullorðins beins; búa í litlum holrýmum (lacunae), viðhalda beinvefnum og skynja álag og áreiti á beinið.

Beinátfrumur (Osteoclasts)

Stórar fjölkjarna frumur sem leysa upp og brjóta niður gamlan eða skemmdan beinvef með hjálp sýra og ensíma.

Rauður beinmergur (Red bone marrow)

Blóðmyndandi vefur staðsettur í frauðbeini sem framleiðir rauð blóðkorn, hvít blóðkorn og blóðflögur (hematopoiesis).

Gulur beinmergur (Yellow bone marrow)

Fituvefur í mergholi langra beina sem þjónar fyrst og fremst sem orkuforði fyrir líkamann.

Hnakkagat (Foramen magnum)

Stórt op á botni hnakkabeins (occipital bone) þar sem mænukylfan (medulla oblongata) gengur niður og tengist mænunni.

Liðamót (Joints / Articulations)

Staðir þar sem tvö eða fleiri bein mætast; flokkast byggingarlega í trefjaliðamót (fibrous), brjóskliðamót (cartilaginous) og liðslímuliði (synovial).

Liðslímuliðir (Synovial joints)

Frjálslega hreyfanleg liðamót sem innihalda liðhol, liðvökva (synovial fluid), liðpoka og liðbrjósk (t.d. hné-, axlar- og mjaðmarliðir).

Trefjaliðamót (Fibrous joints)

Óhreyfanleg eða lítið hreyfanleg liðamót þar sem bein tengjast með þéttum trefjabandvef (t.d. saumar/sutures milli kúpubeina).

Brjóskbeinmyndun (Endochondral ossification)

Beinmyndunarferli þar sem fyrirmót úr glærbrjóski (hyaline cartilage) er smám saman brotið niður og skipt út fyrir beinvef (algengast í löngum beinum).

Bandvefsbeinmyndun (Intramembranous ossification)

Ferli þar sem bein myndast beint út frá fósturbandvefshimnum án þess að ganga fyrst í gegnum brjóskskeið (t.d. mörg flöt bein höfuðkúpu).