Kształtowanie się II Rzeczypospolitej i rządy Sanacji

Flashcards vocabulary covering the formation of the II Polish Republic, borders conflicts, the Polish-Soviet War, and the Sanacja period including constitutional changes and key political figures.

Naczelna Rada Ludava

Powstała 5 XII 1918 r. jako lokalny ośrodek władzy na terenie zaboru pruskiego, na czele z ks. Stanisławem Adamskim.

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej (TRLRP)

Utworzony 6/7 XI 1918 r. w Lublinie pod przewodnictwem socjalisty Ignacego Daszyńskiego; ogłosił Polskę republiką demokratyczną.

Jędrzej Moraczewski

Pierwszy premier ogólnopolskiego rządu powołanego po odzyskaniu niepodległości.

Polska Komisja Likwidacyjna

Lokalny ośrodek władzy powstały 28 X 1918 r. w Krakowie na czele z Wincentym Witosem, działający w Małopolsce.

Naczelnik Państwa

Urząd objęty przez Józefa Piłsudskiego 22 XI 1918 r.; po wyborach do Sejmu z nazwy urzędu usunięto sformułowanie 'Tymczasowy'.

Powstanie Wielkopolskie

Zryw narodowy rozpoczęty 27 XII 1918 r. po przyjeździe Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania; zakończone sukcesem i przyłączeniem Wielkopolski do Polski.

Plebiscyt na Warmii i Mazurach

Przeprowadzony 11 VII 1920 r., w którym tylko $3\%$ głosujących opowiedziało się za przyłączeniem do Polski.

Wojciech Korfanty

Komisarz plebiscytowy i dyktator III powstania śląskiego, które było najbardziej krwawe.

III Powstanie Śląskie

Zryw, który mimo klęski militarnej spowodował przyznanie Polsce $29\%$ obszaru Górnego Śląska, w tym terenów silnie uprzemysłowionych.

Koncepcja inkorporacyjna

Wizja Romana Dmowskiego zakładająca włączenie do Polski tylko tych ziem wschodnich (części Litwy, Ukrainy i Białorusi), na których Polacy stanowią większość.

Koncepcja federacyjna

Wizja Józefa Piłsudskiego zakładająca utworzenie niepodległych państw Litwy, Ukrainy i Białorusi połączonych federacją z Polską.

Orlęta Lwowskie

Młodzieżowy oddział walczący o utrzymanie Lwowa w granicach Polski podczas konfliktu polsko-ukraińskiego.

Układ Piłsudski-Petlura

Porozumienie z 1920 r. dotyczące wspólnej ofensywy przeciwko bolszewikom w zamian za uznanie granicy na rzece Zbrucz i pozostawienie Lwowa przy Polsce.

Bitwa Warszawska

Decydująca bitwa wojny polsko-bolszewickiej stoczona 13-25 VIII 1920 r., w której kluczowy był kontratak znad Wieprza (16 VIII).

Traktat ryski

Podpisany 18 III 1921 r., ustalający granicę wschodnią na linii rzek Dzwiny i Zbrucza oraz przewidujący odszkodowania dla Polski.

Konstytucja marcowa

Uchwalona 17 III 1921 r.; wprowadzała ustrój republiki demokratycznej z przewagą władzy ustawodawczej (sejmu) nad wykonawczą.

Gabriel Narutowicz

Pierwszy prezydent RP wybrany 9 XII 1922 r., zamordowany w galerii Zachęta przez Eligiusza Niewiadomskiego (16 XII 1922 r.).

Reformy Grabskiego

Program naprawy gospodarki z 1923 r. obejmujący reformę walutową i wprowadzenie złotego polskiego o parytecie $1\text{ złoty} = 1\,800\,000\text{ marek polskich}$.

Przewrót majowy

Zbrojny zamach stanu dokonany przez Józefa Piłsudskiego w dniach 12-14 V 1926 r., który doprowadził do ustąpienia prezydenta Wojciechowskiego i rządu Witosa.

Sanacja

Okres rządów obozu Józefa Piłsudskiego w latach 1926-1939, dążący do 'uzdrowienia' życia publicznego poprzez wzmocnienie władzy wykonawczej.

Nowela sierpniowa

Zmiana konstytucji dokonana w 1926 r., dająca prezydentowi prawo rozwiązywania parlamentu i wydawania dekretów z mocą ustawy.

BBWR

Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem – organizacja polityczna stworzona w 1927 r. przez Walerego Sławka w celu wsparcia rządów Sanacji.

Centrolew

Pozaparlamentarny sojusz partii opozycyjnych (m.in. PPS, PSL-Piast, PSL-Wyzwolenie) zawiązany przeciwko Sanacji, którego kongres odbył się w 1930 r. w Krakowie.

Bereza Kartuska

Miejsce odosobnienia (obóz) utworzone przez rządy Sanacji dla więźniów politycznych i osób podejrzanych o działalność wywrotową.

Konstytucja kwietniowa

Uchwalona 23 IV 1935 r.; wprowadzała autorytarny system rządów, w którym prezydent odpowiadał wyłącznie 'przed Bogiem i historią'.

Pakt Ribbentrop-Mołotow

Układ o nieagresji między III Rzeszą a ZSRR podpisany 23 VIII 1939 r., zawierający tajny protokół o podziale stref wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.