procezy egzogeniczne

Wietrzenie

proces niszczenia skał polegający na ich rozpadzie na mniejsze fragmenty lub zmianie składu chemicznego

Wietrzenie fizyczne (mechaniczne)

rozpad skał na mniejsze fragmenty pod wpływem zmian temperatury lub zamarzającej wody bez zmiany składu chemicznego

Wietrzenie chemiczne

zmiana składu chemicznego skał pod wpływem wody i zawartych w niej substancji (np. krasowienie)

Wietrzenie biologiczne

niszczenie skał przez organizmy żywe (np. korzenie roślin, zwierzęta ryjące)

Krasowienie

proces rozpuszczania skał wapiennych przez wodę z domieszką dwutlenku węgla

Stalaktyt

naciek krasowy w kształcie sopla, zwisający ze stropu jaskini

Stalagmit

naciek krasowy w kształcie słupka, narastający od dna jaskini

Stalagnat

kolumna krasowa powstała z połączenia stalaktytu i stalagmitu

Lejek krasowy

okrągłe zagłębienie terenu powstałe w wyniku rozpuszczania skał wapiennych na powierzchni lub zapadnięcia się jaskini

Polje

rozległe, płaskie obniżenie krasowe otoczone stromymi zboczami

Mogot (ostaniec krasowy)

stroma, wapienna skała wznosząca się ponad płaską powierzchnią polja

Erozja wgłębna

pogłębianie koryta rzeki, dominuje w górnym biegu, tworzy doliny V-kształtne

Erozja wsteczna

podcinanie progu wodospadu i jego cofanie się w górę rzeki, wydłuża dolinę rzeczną

Erozja boczna

podmywanie brzegów rzeki, dominuje w biegu środkowym, prowadzi do powstawania meandrów

Meander

zakole rzeczne, naturalne wygięcie koryta rzeki

Starorzecze

jezioro w kształcie rogala powstałe po odcięciu meandru od głównego koryta rzeki

Delta

ujście rzeki w kształcie trójkąta (rozgałęzione), powstaje w morzach płytkich bez silnych pływów

Estuarium

ujście rzeczne lejkowate, poszerzone przez silne pływy morskie, które wynoszą materiał rzeczny w głąb morza

Lodowiec górski

masa lodu poruszająca się powoli w dół doliny górskiej pod wpływem grawitacji

Lądolód

ogromna pokrywa lodowa zajmująca wielkie powierzchnie kontynentów (występuje m.in. na Antarktydzie i Grenlandii)

Pole firnowe

obszar powyżej granicy wiecznego śniegu, gdzie śnieg gromadzi się i powoli zamienia w lód lodowcowy

Cyrk lodowcowy (kocioł)

nieckowate zagłębienie w górach powstałe w miejscu dawnego pola firnowego

Dolina U-kształtna

szeroka dolina o płaskim dnie i stromych zboczach, wyżłobiona przez pełznący jęzor lodowca górskiego

Morena czołowa

wał usypany z gruzu skalnego przed czołem lodowca (wskazuje dokąd maksymalnie sięgnął)

Głaz narzutowy (eratyk)

duży blok skalny wyrwany z podłoża i przeniesiony przez lądolód na znaczną odległość

Pradolina

szeroka dolina wyrzeźbiona równolegle do czoła lądolodu przez wody spływające z jego topnienia

Rynna podlodowcowa

podłużne zagłębienie wyrzeźbione przez wodę pod ciśnieniem płynącą pod lądolodem (często tworzy jeziora)

Abrazja

proces niszczenia stromego brzegu morskiego przez uderzające o niego fale morskie

Klif

stromy, stale cofający się brzeg morski powstały w wyniku abrazji

Mierzeja

piaszczysty wał odcinający zatokę od otwartego morza, usypany przez prądy przybrzeżne (akumulacja morska)

Wybrzeże fiordowe

powstałe przez zalanie przez morze głębokich, polodowcowych dolin U-kształtnych (np. wybrzeże Norwegii)

Wybrzeże szkierowe

powstałe przez zalanie obszaru polodowcowego z licznymi skalistymi pagórkami (np. w Szwecji i Finlandii)

Wybrzeże dalmatyńskie

powstałe przez zalanie łańcuchów górskich ułożonych równolegle do linii brzegowej (np. w Chorwacji)

Wybrzeże riasowe

powstałe przez zalanie dolin rzecznych o przebiegu prostopadłym do linii brzegowej (np. w Irlandii, Bretanii)

Korazja

szlifowanie, rysowanie i niszczenie skał przez uderzające ziarna piasku niesione przez wiatr

Deflacja

wywiewanie najdrobniejszych ziaren (piasku, pyłu) z obszarów pozbawionych zwartej roślinności

Grzyb skalny

forma skalna powstała w wyniku korazji, niszczona silniej w dolnej części

Barchan

wydma w kształcie rogala, której ramiona uciekają do przodu zgodnie z kierunkiem wiatru (na obszarach bez roślinności)

Wydma paraboliczna

wydma w kształcie rogala, której ramiona są przytrzymywane przez roślinność i skierowane pod prąd wiatru

Erg

pustynia piaszczysta, w dużej części pokryta wędrującymi wydmami

Serir

pustynia żwirowa, pokryta żwirem i drobnymi otoczakami

Hamada

pustynia kamienista, górzysta, pokryta nagimi skałami i ostrymi odłamkami skalnymi

Takyr

pustynia ilasta, pokryta spękanym, wyschniętym błotem (iłem