5 Spanje aan de vooravond van 1492

Reconquista: Inval in Spanje

711: Moorse volkeren vallen SPA binnen (!op vraag v Visigotische troonopvolger; zwak dus) ⇒ veroveren Iberische schiereiland (718: controleren grootste deel)

⇒ Tegenaanval, 722: verslaan dr Visigoten = begin reconquista

→ vallen FR Rijk ook binnen; 732: Slag bij Poitiers, verliezen

Reconquista: Religieuze oorlog?

OG X religieuze oorlog (christelijke + islamitische heersers stonden elk vaak bij bij oorlogen), maar om Lebensraum (bergen: X lb  mog)

• 1063: Paus Alexander II: ‘reconquista = Heilige Oorlog’

  • ⇒ ziel v soldaten die X.X ⇒ hemel
    Maar ook ied die bijdrage deed (e.g. belastingbetalers: ‘bula de la cruzada’)
    ⇒ manier om doodzonden vrij te stellen

  • Mannen uit heel EU streden mee (na 1063)

    • Santiago de Compostela → vechten in Iberië → gaan kijken in Granada 

  • Uit Lage Landen: beleg v Toledo, oorlog m Granada

  • = KANTELPUNT (w wel religieuze oorlog)

Reconquista

1250: stilgevallen

Castilië stond toe dat koninkrijk Granada bleef bestaan

1482: Guerra de Granada (Ferdinand + Isabella)

1492: Granada ingenomen

711-1492: 781 j oorlog ⇒ aanwezig in + =/= aspecten (milities, belastingen, materiaal,...)

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje

Oorlog = alomtegenwoordig

• Castilië ⇒ ‘a society organised for war’

3 grote monotheïstische godsdiensten voortdurend m elk geconfronteerd/in dialoog

• Christendom 

• Jodendom

• Islam

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje: Herbevolking van veroverde gebieden

Moorse bevolking X uitgewezen na verovering

• Belastingen ⇒ vrijheid om oude geloof te behouden

• Wel christelijke immigranten 

Capitulaciones: staats- + privékapitaal samengebracht

Nieuwe gemeenschappen krijgen fueros (privileges, e.g. vrijstelling v belastingen)

Edelen + militaire ordes die meevochten ⇒ land ⇒ grootgrondbezit + matifundia

Moorse maatschappij = stedelijk

→ Urbanisatie

• E.g. Romeinse dambordpatroon (1573: wet opgelegd)

Religieuze infrastructuur overal opnieuw opgebouwd (kerken, kathedralen,  kloosters,...)

⇒ + invloed kunst uit Lage Landen (⇒ arte hispanoflamenco)

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje: Landbouw

Frontier: veeteelt (makkelijk binnen stadsmuren bij aanval)

• ⇒ !! economische route (→ Brugge); uiteind. omgezet in politieke band

1273: organisatie in Mesta (belangen verdedigen + privileges)

Wolhandel 

⇒ intense handelsrelaties tuss Centraal-Castilië + NL (Brugge → Antwerpen)

Soc-econ positie v aristocratie = versterkt

• Meeste grootgrondbezitters = adel

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje: Gemilitariseerde maatschappij

Oorlog = alomtegenwoordig

1519-21: Opstand van de Comuneros

• Leger v stedelijke milities hield keizerlijke troepen 2 jaar in bedwang

Rijk v Azteken ingenomen dr amper 600 conquistadores

Opstand vd NL ⇒ N-EU

1643: 1e nederlaag

Veel fronten (FR, EN, Turkije)

Suprematie vd adel:

• Hidalgo

• Eerconcept (oorlog > handel/arbeid)

  • Ook voor het land: oorlog d veel geld kostte > reputatieschade

• Ridderromans 

Adellijke families + militaire orden realiseerde reconquista

⇒ contracten m koning (capitulaciones) in ruil vr voorrechten (fuero’s) e.g. grond (deel v veroverd terrein)

→ X 1 gr koninklijke leger maar inspanning adel

→ lage adel ook voorrechten in Am (belastingvrijstelling → vr adel + kerk)

⇒ mentaliteit v edelman

⇒ Adellijke huizen m ++ macht (e.g. Hertog v Alva: grond m grootte v BEL provincie)

Ook steden hadden ‘fuero’s’ (vrijheden): mensen (christenen) → Z om nieuw gebied te bevolken; kregen ook voorrechten (e.g. grond)

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje: Gemilitariseerde kerk

Bisschoppen: oorlog, eig troepen leiden >

• Ook persoonlijke raadgevers vd kroon

4 grote militaire ordes:

• Santiago, Calatrava, Alcántara + Montesa

• Lid als adel + bewijs v goede christen (geloften afleggen)

• Militaire ordes = religieus (ridders m geloften afleggen)

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje: Militant geloof

Santiago Matamaros, Sint-Jacob de Morendoder

= symbool v militant geloof + patroon v SPA/Spaanse kerk

• 844: uit hemel gekomen om overwinning te schenken bij Clavijo

• Graf bij Compostela gevonden ⇒ Camino de Santiago w ! pelgrimsroute + uitvalsbasis vr christelijke tegenoffensief (manschappen, materieel + kennis vervoerd)

• ⇒ Apostolische kerk

  • Jacob = 1 vd 12 Apostelen (kende Jezus, dus > Ierse monniken die andere kerken oprichten, vb. EN)

Spanjaarden beschouwden zich als perfecte christenen (15e/16e E)

• Beter d paus, die joden + Moren lieten wonen in zijn stad

Geloof = zeer gedefinieerd

• Dogma's ++ uitgewerkt

• Voortdurende contacten m andere religies ⇒ controverses + debatten ⇒ duidelijke inhoud/standpunt nodig om te verdedigen

• Inmaculada Concepcíon ⇒ !! doctrine

Iconografie vd Maagd

Voortzetting kruistochtgedachte

• Kruistocht in eigen land

Etnogenese

• Religie = ! IDmethode

• Religie ⇒ kaste

• Formalistisch geloof (TONEN d je christen bent, dr vb naar de mis gaan, processies deelnemen, biechten,...)

Einde 15e E: geloof d zijn Uitverkoren Volk waren

• Autos de fe

• Zuiverheid van geloof bewaken

• Ontdekking v Amerika bevestigde het geloof

Ook nederlaag vd Onoverwinnelijk Armada

Gevolgen van de reconquista voor christelijk Spanje: Multiculturele maatschappij

Tot 1354: enige EU regio waar joden, christenen + Moren ‘samenwoonden’/voortdurend in contact waren

Voor 1063: momenten v samenwerking (!opportunisme)

Mudéjares = Moren die in christelijke gebied woonden

• Geloof toegestaan; belastingen

Joden: ! geldschieters vr vorst

• Directe bescherming vd koning

Convivencia: vreedzaam  samenleven v Moren, joden + christenen

• Christelijke kerken m plafonds in mudéjar-stijl, gebr v synagogen als kerken/moskee

Val v Granada ⇒ gebedshuizen onder 3 gemeenschappen verdeeld

• Invloed v joodse + Moorse filosofie + wetenschap

Mozaraben: christenen in Moslimgebied

Mudéjares: moslims in christelijk gebied

1391: opgeving convivencia-model

• Bekering → christendom

• Jodenhaat + (crisismoment: De Pest)

  • Buurten geplunderd; sterven of bekeren?

1492: Joden uit SPA gezet

Messianisme + Millénarisme

= ook concepten uit jodendom

→ Messias m nog komen, einde der tijden komt hij terug te oordelen over zonden v mensen

→ ~1500: Millenarisme want dichtbij einde v/e eeuw ⇒ einde der tijden is nabij → ++ bekeringen (X gedoopt ⇒ hel)

Kastenmaatschappij 

• Aparte wijken, poorten gesloten ‘s avonds

• Verbod op gemengde huwelijken + seksuele betrekkingen

• Kledingvoorschriften

• Beroepen verbonden m bep kasten

• !religieuze zuiverheid + orthodoxie

~apartheidssysteem, maar wel veel kaste-overschrijdende samenwerking

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Crisis in Castilië

15e E

• Opvolgingsproblemen ⇒ verzwakking positie koning in maatschappij; adel + kerk machtsuitbreiding

• Invloed steden –

• Adel: probemen m vererving patrimonium ⇒ burgeroorlogen

• Militaire ordes ~almachtig

• Onverdraagzaamheid tov andersgelovigen (vral joden!)

  • = ‘geldschieters / bankiers v vorsten’ ⇒ machtige positis aan hoff

1235: Concilie v Arles verplichte joden om herkenningstekens te dragen

• Jaren v Zwarte Pest ⇒ zondebokken

• Veel gedwongen bekeringen; vel uitgemoord

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Conversos

= nieuw-christenen

⇒ zelfde rechten als oud-christenen; vaak konden ze hun oude machtsposities behouden, en ze werden versterkt omdat ze nu christenen waren

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: 1496

Huwelijk Ferdinand + Isabella ⇒ wereldrijk

• Karel V wordt erfgenaam wereldrijk (HB, N-IT, Castilië + NL)
  Gemeen: 4 + welvarende econ gebieden
  ⇒ + belastingen ⇒ + geld
  ⇒ legers + vloten financiëren
  ⇒ Verovering Amerika = mog

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Administratie

• Raden 

• Ambtenaren

• Wetenschappelijke instellingen

• =/= raden, bevoegd vr bep territorium/materie

• Territoriale eenmaking vh schiereialnd

  • 1512: Navarra = bij Castilië

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Pacificatie van Spanje

• Mayorazgo: conflicten tuss erfgenamen vermeden (oudste zoon krijgt patrimonium)

• Corregidores: koninklijke vertegenwoordigers

• Mesta + Cortes: stadsbestuur versterken

• Militaire ordes uitgeschakeld (Ferdinand vaak zelf nieuwe grootmeester v/d ordes)

• 1489: koninklijke Consejo de las Ordenes

• Santa Hemandad: politiemacht, einde anarchie op platteland

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Hervormingen van Francisco Jiménez de Cisneros

• Rel opvoeding verbeterd, niveau seculiers geestelijkheid verhoogt + reguliere geestelijkheid gedwongen terug nr kloosters te gaan + regels respecteren

• Wel protest, vaak vluchtten paters nr N-Afr

• Universiteit van Alcalá de Henares: vorming v voorbeeldigge geestelijken

• Polyglotbijbel 

Convivencia-model opgegeven

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: 1492

Reconquista voltooid

• Joden verbannen v Iberische schiereiland

• 104: gedwongen integratie v MOrden v Granada

• Leyes de limpieza de sangre (langs 4 grootouders tot8 generaties ver zuiver v bloed) ⇒ unif, kerk, administratie, leger,...

  • Orde van Alcántara: 1e instelling die wet toepaste

  • Via ondervragingen

  • ⇒ versterkt formalistische karakter v SPA godsdienst

⇒ religieuze zuiverheid = raciale zuiverheid

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Inquisitie

1478

• Repressies

• 1500: autos da fe op GROTEschaal

Castilië aan de vooravond van de ontdekkingsreizen: Basis v/e wereldrijk

• Coalities m Maximiliaan v Oostenrijk

• Dubbelhuwelijk kinderen (1496)

⇒ mil alliantie teg FR

• Karel V: erfgenaam wereldrijk

Waarom de Spanjaarden?

Spanjaarden X eerste in Amerika, maar wel eerste waar blijvende relaties uit voortkwamen, en met een grote impact.

Geografie:

• Spanje = rand v Europa; dicht bij Afrika

• Technische kennis vr lange-afstandsreizen dr joodse + islamitische kennis (scholen v Toledo + Mallorca)

  • Meetinstrumenten + astrolabium =+> plaatsbepaling op zee

  • Karveel:diepe schip

• Ervaring m vaart in MZee

Na val v Granada: bereidheid in SPA om mee m Columbus te werken

Financieringsbronnenn aanwezig

• 4 econ groeipolen ⇒ verenigd

• Privémaatschappijen

Menselijk potentieel

• Granada: + krijgsvolk

• Hidalga-mentaliteit + mayorazgo ⇒ jongen mensen gwilden ooverzee

• Gwne Spanjaarden die een betere leven wilden/eer waren verrloren in SPA e nieuwe begin wilden

Literatuur

• Reisliteratuur

• Ridderromans

• E;g. Patagonia = genoemd nr reus uit een roman

Kruistochtgedachte, millenaristische + messianistische ideeën, 1500

• Op zoek nr Pape Jan

• Z-AM = Aardse Paradijs

• Massabekeringen v inheemse bevolking

• Fransiscanen, 12 Apostelen

• (iedereen die X.X als martelaar ⇒ rechtstreeks nr hemel)

Rijke militaire ervaring

• Oolog m Granada,...

• DUS uiteindelijk heel weinig conquistadores nodig om gr gebieden te veroveren

Nauwelijks aanpassingsproblemen:

• Klimaat + landschap leek op Andalusië

• Veeteelt + latifundia k toegepast worden

• Suikerrietteelt