Uloge i sastav krvi

Kartice za ponavljanje ključnih pojmova o ulogama, sastavu i stanicama krvi na hrvatskom jeziku.

Krv

Tekuće vezivno tkivo, gusta, viskozna i crvena tekućina čiji je volumen u tijelu odraslog čovjeka oko $5\,\text{L}$.

Krvna plazma

Žućkasta, koloidna vodena otopina koja čini oko $60\,\%$ ukupnog volumena krvi, a sastoji se od vode, bjelančevina, mineralnih soli, plinova i hranjivih tvari.

Krvni serum

Krvna plazma bez fibrinogena koja sadrži obrambene bjelančevine (imunoglobuline) i ne zgrušava se.

Hematokrit

Volumni udio krvnih tjelešaca u krvi, čija prosječna vrijednost iznosi $\text{Ht} = 45$.

Sedimentacija

Brzina taloženja krvnih tjelešaca u prvome satu, čija je normalna vrijednost između $2\,\text{mm/h}$ i $10\,\text{mm/h}$.

Eritrociti

Najbrojnije krvne stanice u obliku diska bez jezgre u zrelom stanju, čiji je životni vijek $120$ dana, a glavna im je uloga transport $\text{O}_2$ i pomoć u transportu $\text{CO}_2$.

Pirolski spoj

Petočlani prsten koji sadrži jedan atom dušika, pri čemu udruživanjem $4$ takva spoja nastaje protoporfirinski spoj koji se veže sa željezom u molekulu hema.

Hemoglobin

Proteinska molekula kvartarne strukture u eritrocitima sastavljena od $4$ molekule hema i bjelančevine globina, odgovorna za crvenu boju krvi i prijenos plinova.

Oksihemoglobin

Oblik hemoglobina na koji je vezan kisik ($\text{Hb}_4\text{O}_8$), karakterističan za oksigeniranu (arterijsku) krv.

Karbaminohemoglobin

Oblik hemoglobina na koji je vezano više ugljikovog(IV) oksida nego kisika, karakterističan za deoksigeniranu (vensku) krv.

Leghemoglobin

Dišni pigment kod biljaka mahunarki smješten u korijenskim kvržicama, gdje opskrbljuje kisikom aerobne nitrificirajuće bakterije u simbiozi.

Fetalni hemoglobin (HbF)

Oblik hemoglobina prisutan tijekom fetalnog razvoja koji ima veći afinitet za kisik u usporedbi s adultnim hemoglobinom (HbA).

Leukociti

Krvne stanice odgovorne za obranu organizma od stranih tijela (fagocitozom, stvaranjem antitijela i obilježavanjem), kojih ima oko $7 \times 10^9$ u litri krvi.

Granulociti

Skupina leukocita koja čini $64{,}7\,\%$ ukupnih leukocita, a dijeli se na neutrofile ($62\,\%$), eozinofile ($2{,}3\,\%$) i bazofile ($0{,}4\,\%$).

Trombociti

Krvne pločice prisutne u koncentraciji od oko $300 \times 10^9$ u litri krvi, čija je primarna uloga sudjelovanje u procesu zgrušavanja krvi.

Anemija

Stanje smanjene razine hemoglobina u krvi koje uzrokuje slabiju opskrbljenost stanica kisikom, a nastaje zbog nedostatka željeza, folne kiseline, vitamina $\text{B}_{12}$ ili gubitka krvi.

Srpasta anemija

Nasljedni poremećaj pri kojem eritrociti poprimaju krut oblik nalik srpu, čime gube fleksibilnost i sposobnost učinkovitog prijenosa kisika, ali pružaju otpornost na malariju.

Sterkobilin B i Urobilin B

Produkti razgradnje bilirubina u probavnom sustavu; sterkobilin B daje smeđu boju stolici, a urobilin B žutu boju mokraći.