flashcards digestie 1

ecto-endodermale membraan / oropharyngeale membraan / oraalplat

membraan dat de scheiding vormt tussen de primitieve mondholte en de voordarm

arcus palatoglossus

overblijfsel van de primitieve mondholte, overgang van ectoderm naar endoderm

isthmus faucium

doorgang tussen de arcus palatoglossi

cavum oris proprium

begrenzing zijn de tanden en de arcus palatoglossus

vestibulum oris

voorruimte van de mondholte

waaruit bestaat het vestibulum oris?

• buccaal (tussen tanden en wang)

• labiaal (tussen tanden en lippen)

m. masseter functie

• belangrijkste kauwspier

• sluiten van de mandibula door hem naar boven te trekken

• helpt ook bij zijwaartse bewegingen, vooral bij herbivoren

• zit vast aan de buitenkant van de onderkaak en loopt omhoog naar de jukboog

m. masseter oorsprong

arcus zygomaticus

m. masseter aanhechting

laterale zijde mandibula

m. temporalis functie

• krachtige spier die de kaak sluit

• trekt mandibula omhoog en iets naar achteren

• sterk ontwikkelt bij carnivoren —> krachtig bijten

• vult volledig de bovenzijde en zijkant van het schedeldak

• ligt in fossa temporalis

• loopt ONDER de jukbeen door naar het bovenste uitsteeksel van de onderkaak

m. temporalis oorsprong

os temporale

m. temporalis aanhechting

processus coronoideus

m. pterygoideus medialis functie

• sluiten van de kaak

• zijwaartse beweging van de mandibula

• belangrijk voor het malen van voedsel

• binnenkant van de onderkaak, recht tegenover de m. masseter

• onder het gehemelte/keelholte zie je de spier vastzitten aan de onder- en binnenrand van de kaakhoek

m. pterygoideus lateralis functie

• openen van de kaak

• bevordert zijwaartse beweging mandibula

m. pterygoideus lateralis oorsprong

processus pterygoideus

m. pterygoideus lateralis aanhechting

angulus mandibulae

m. digastricus functie

• openen van de mandibula

• tweekoppige spier die de onderkaak naar beneden trekt

• bij carnivoren belangrijk voor het loslaten van voedsel en openen van de bek

• onderrand van de kaak —> langgerekte spierbundel die van de achterkant van schedel strak langs de onderkant van de keel naar onderrand kaak loopt

glandula parotis

ductus parotideus —> mondt uit bij de bovenste premolaren

glandula mandibularis

ductus mandibularis —> mondt uit onder de tond in het carnucula sublingualis

glandula sublingualis

ductus sublingualis

monostomatische sublinguale klieren

• 1 grote afvoergang

• ductus sublingualis major + ductus mandibularis mondt samen uit in de caruncula sublingualis

caruncula sublingualis = ?

kleine slijmvliesheuveltjes aan wederzijde van de tongriem

polystomatische sublinguale klieren

• meerdere kleine afvoergangen

• ductus sublinguales minores

• monden langs de mondbodem uit onder de tong

waaruit ontwikkelen tanden zich?

uit ectoderm en mesenchym, afkomstig van neurale lijstcellen

hoe ontwikkelen tanden zich?

1. lamina dentalis: vanuit het epitheel van de gingiva groeit een ectodermale structuur (de lamina dentalis) naar binnen

2. tandknoppen: in de lamina dentalis vormen zich tandknoppen

3. tandklokje: de tandknoppen stulpen verder in en worden tandklokjes, die het glazuur van de tand gaan vormen. het glazuur is dus ectodermaal van oorsprong

4. tandpapil: binnenin het tandklokje verdikt het mesenchym van de kaak zich tot de tandpapil die zich verder zal ontwikkelen tot het dentine en de pulpa van de tand

wat doen ameloblasten?

• vormen het glazuur van de tand

• bewegen naar de periferie tijdens de glazuurvorming en verdwijnen uiteindelijk

• later geen nieuw glazuur meer gevormd

wat doen odontoblasten?

• vormen het dentine

• trekken zich terugnaar de tandpapil en laten kanaaltjes achter

• blijven gedurende het hele leven actief en produceren continu dentine

wat dan cementoblasten?

• mesenchym rond de tandwortel differentieert tot cementoblasten

• vormen cement

• cement onthult de wortel van de tanf

hoe ontwikkelt het tandwortel zich?

Wortelvorming begint wanneer de tand op het punt staat om door te breken en gaat door totdat de tand op zijn plek staat tussen de andere elementen. dit proces vinft plaats waar de binnenste en buitenste epitheellagen van het tandklokje samenkomen, dus zonder verdere glazuurvorming

glazuur

• hard, wit

• ookwel email genoemd

• aanwezig in kroon

• bij het tandvlees dikker om voedsel tegen te houden

dentine

• tandbeen, gelig van kleur

• aanwezig in wortel en kroon

• bevat kleine kanaaltjes met zenuwuiteinden en bloedvaatjes vanuit de pulpa

• dentine is dus gevoelig

cement

• bekleedt de wortel

• qua hardheid lijkt het op bot

• zachter dan glazuur

pulpa (en wortelkanaal)

• eindigend in de apex

• bevat: odontoblasten, fibroblasten, collagene vezels, bloedvaatjes, lymfevaatjes, zenuwweefsel

• gedurende hele leven afzetting van secundaire dentine

anatomische kroon =

de volledige kroon, ook wat je niet aan de opp. kan zien

klinische kroon =

alles wat je aan de kroon kan zien zonder het vlees open te leggen

vorm + functie tanden carnivoren

• heterodont gebit

• kiezen hebben snijdende spitsen (knipkiezen) = secodont

• kiezen hebben 1 knobbel

• prominente canini

vorm + functie tanden omnivoren

• heterodont gebit

• knobbelkiezen (bunodont)

• canini (minder prominent als carnivoren)

vorm + functie tanden herkauwer

• kiezen hebben ½ - maanvormige glazuurrichels (selenodont)

• geen snijtanden en hoektanden in bovenkaak

• 3 snijtanden en de vermomde hoektanden in de onderkaak

vorm + functie tanden paard

• kiezen met grillige glazuurrichels (lophodont)

• 3 snijtanden en geen hoektanden

• hengsten hebben een hengstentandje —> soort hoektand

• de 1ste premolaar is rudimentair en is te zien als het wolfskiesje in de bovenkaak

waarom is de discus articularis bij herkauwers en paarden sterker ontwikkeld?

door hun zijwaartse en roterende maalbewegingen tijdens het eten zorgt voor veel meer frictie en schuifkrachten dan de scharnierbeweging van carnivoren

incisivi =

snijtanden

canini =

hoektanden

premolares =

voorkiezen

molares =

kiezen

brachyodont =

tanden/kiezen met een korte anatomische kroon en goed ontwikkelde, gesloten wortels. groeien niet door na eruptie (carnivoren)

hypsodont =

tanden/kiezen met een lange anatomische kroon die grotendeels in de tandkas verborgen zit en geleidelijk uitschuift naarmate het slijt —> paardenkiezen

secodont =

kiezen met een scherpe, snijdende knobbels (zaagvormig) specifiek aangepast voor knippen van vlees

maalkies =

kiezen met een brede, vlakke opp. voor fijn wrijven van stug plantenmateriaal

bunodont =

kiezen met ronde, stompe knobbels op het kauwvlak, ideaal voor het pletten en vermalen van gevarieerd voedsel —> omnivoor

elodont =

tanden/kiezen die het hele leven lang continu blijven groeien en nooit echte gesloten wortels vormen —> knaagdieren, slagtanden

anelodont =

tanden/kiezen met een beperkte groeiperiode

wat voor tanden heeft een hond?

brachyodont + secodont

wat voor tanden heeft een kat?

brachyodont + secodont

wat voor tanden heeft een paard?

hypsodont (kiezen) + anelodont

wat voor tanden heeft een rund?

hypsodont (kiezen) + anelodont

wat voor tanden heeft een varken?

brachyodont + bunodont

waar ligt de articulatio temporomandibularis (kaakgewricht) tussen?

processus condylaris van het caput mandibulae en de fossa mandibularis van het os temporalis

wat weet je over de ductus parotideus bij de hond?

• afvoerbuis oorspeekselklier

• loopt bij de hond lateraal over de buitenkant van de m. masseter

• route: buis verlaat voorrand van glandula parotis —> horizontaal over m. masseter —> doorboort vooraan de wangspier —> mondt uit in de mondholte bij de papilla parotidea (bovenste 4de premolar)

wat weet je over de ductus parotideus bij paarden en runderen?

• loopt langs de binnen- en onderrand van de kaak (voor bescherming grazen)

• route: buis verlaat onderzijde klier —> loopt mediaal van de onderkaaktak naar beneden en buigt bij de kaakhoek samen met de a. en v. facialis om de onderrand van de onderkaak heen —> schuin omhoog over de m. masseter —> mondt uit verder naar achteren (bovenste P4/M1)

waar lopen de afvoergangen van de ductus mandibularis en sublingualis major?

deze lopen parallel aan elkaar naar voren over de bodem van de mondholte

• ze monden samen uit onder de tong op de caruncula sublingualis (= slijmvliesbultje op de mondbodem achter de onderste snijtanden)

1. glandula parotis = grote, driehoekige V-vormige speekselklier die zich direct onder het oor bevindt

2. ductus parotideus = loopt horizontaal over de m. masseter heen —> loopt richting de wand, waar hij op de hoogte van P4 door wang heen gaat

3. glandula mandibularis = eivormige klier die direct achter en onder de hoek van de onderkaak ligt —> deels overlapt door de glandula parotis

4. lymphonodi mandibularis = groepje van lymfeknopen die zich voor de glandula mandibularis liggen

5. nevus facialis = zenuw die net onder het oor de schedel (via foramen stylomastoideum) komt en splitst in 3 takken

a. n. auriculopalpebralis = loopt verticaal omhoog, langs de voorkant van de basis van het oor richting voorhoofd en oog

—> oren: m. rostralis auricularis = oorschelp naar voren en achteren

—> oogleden: m. orbicularis oculi = spieren rondom oog voor knipperen

b. ramus buccalis dorsalis = loopt horizontaal over bovenste gedeelte van m. masseter

—> bovenlip en neus: m. levator nasolabialis en m. orbicularis oris

c. ramus buccalis ventralis = loopt horizontaal over onderste deel van m. masseter richting de onderlip

—> onderlip en wang: m. buccinator en m. orbicularis oris

in welke delen is de oerdarm te verdelen?

1. truncus coeliacus (voordarm)

2. arteria mesenterica cranialis (middendarm)

3. arteria mesenterica caudalis (einddarm)

welke 7 onderdelen ontstaan uit de voordarm en door wat worden ze van bloed voorzien?

• pharynx (uit kieuwbogen)

• luchtwegen

• slokdarm

• maag

• lever

• pancreas/alvleesklier

• 1ste deel duodenum

• al deze onderdelen worden door de truncus coeliacus van bloed voorzien

in welke 3 arteria splitst de truncus coeliacus zich op?

1. a. gastrica sinistra

2. a. hepatica

3. a. lienalis (milt)

a. gastrica sinistra bloedvoorzient …?

bovenste deel van de curvata minor van de maag

onderste deel van de slokdarm

a. hepatica splitst op in …?

1. hepatic branches: voorzien lever van bloed

2. rechter a. gastrica: voorziet de rechter kant van de curvata minor

3. rechter a. gastroepiploica: voorziet de rechterkant van de curvata major en een deel van het omentum majus

a. lienalis zorgt voor bloedtoevoer naar … ?

de milt

daarnaast vertakt deze arterie naar de linkerkant van de curvata major van de maag via kleinere zijtakken = a. gastroepiploica sinistra

waaruit ontwikkelt zich de pharynx?

uit het voorste deel van de voordarm

wat weet je over kieuwbogen?

• ontstaan uit mesenchym afkomstig van neurale lijst cellen

• iedere boog vormt: specifieke bot- of kaakstructuren, spieren, aortaboog en bijbehorende zenuw

• 6 kieuwbogen, waarbij 5de rudimentair en 6de onderdeel van de nek

• kieuwzakjes (endodermaal) en kieuwgroeve (ectodermaal)

kieuwboog 1 zenuw?

n. trigeminus (V)

kieuwboog 2 zenuw?

n. facialis (VII)

kieuwboog 3 zenuw?

n. glossopharyngeus (IX)

kieuwboog 4 zenuw?

n. vagus (X)

leer deze uit je hoofd!!

sensorische innervatie van de pharynx

• oropharynx: door de n. glossopharyngeus

• laryngopharynx: door de n. layngeus cranialis (craniale tak van de n. vagus)

• onder de stembanden: door de n. laryngeus recurrens ( tak van de n. vagus)

• dorsale opp. van de tong: door de n. lingualis (tak van n. mandibularis —> tak van n. trigeminus)

motorische innervatie pharynx

• n. mandibularis (tak van n. trigeminus): m. mylohyoideus, m. rostrale digastricus, m. oterygoidea medialis/lateralis en de m. tensor veli palatini

• n. facialis: caudale m. digastrivus en m. stylohyoideus

• n. glossopharyngeus: arcus palatopharyngeus en grootste deel voorste keelsnoerders

• n. laryngeus cranialis (tak van n. vagus): m. cricothroideus

• pharynxtak van de n. vagus: de rest van de keelsnoerders

• n. laryngeus recurrens (tak van n. vagus): spieren van en onder de stembanden

uit welk kieuwzakje ontwikkelt de thymus zich?

3de kieuwzakje

waar zit het eindstation van de thymus bij varken/herkauwer, paard en carnivoren?

varken/herkauwer: cervicaal en thoracaal

paard: thoracaal, klein deel cervicaal

carnivoren: thoracaal

uit welk kieuwzakje ontstaat de schildklier?

4de en 6de kieuwzakje

uit welke 3 onderdelen bestaat de oesophagus?

1. pars cervicalis —> loopt links dorsaal van de trachea

2. pars thoracalis —> verloopy langs de dorsale zijde van het hart naar de hiatus oesophagei (opening in diafragma)

3. pars abdominalis —> door de hiatus oesophagei loopt die caudaal naar de maag

viscerale ruimte =

anatomische compartiment in de hals dat ventraal van de wervelkolom ligt en omgeven wordt door 2 vliezen. het bevat en beschermt belangrijke viscerale structuren

door welke 3 spieren wordt de ventrale zijde van de viscerale ruimte begrensd?

1. m sternohyoideus

2. m. sternothyoideus

3. sternocephalicus

welke 7 organen liggen in de viscerale ruimte?

1. glandula thyroidea (schildklier)

2. glandula parathyroideae (bijschildklier)

3. trachea

4. oesophagus

5. a. carotis communis

6. v. jugularis interna

7. n. vagus + truncus sympaticus = truncus vagosympaticus

welke 4 buikspieren heb je? (op volgorde van buiten naar binnen)

1. m. obliquus abdominis externus (caudoventraal verloop)

2. m. obliquus abdominis internus (cranioventraal verloop)

3. m. transversus (ventraal verloop)

4. m. rectus abdominis (craniocaudaal verloop)

hoe heet de vlies die direct op het orgaan ligt?

viscerale blad

hoe heet de vlies die tegen de buikwand ligt?

parietale blad

intraperitoneaal =

organen die helemaal in het vlies opgehangen zijn

maag, dunne darm, lever, milt

retroperitoneaal =

organen die maar aan 1 kant omgeven zijn

cecum paard, nieren, rectum

wat weet je over de enkelvoudige maag?

• uit de voordarm ontstaan

• curvata major (grote buitenbocht) aan het omentum majus —> dorsaal

• curvata minor (kleine binnenbocht) aan het omentum minus —> ventraal aan de lever

hoe werkt de maagdraaiing?

1. Rechte buisfase: De maag begint in de 4e week als een simpele, verticale en symmetrische verwijding van de embryonale voordarm.

2. Ongelijke groei: De achterwand van de maag groeit veel sneller dan de voorwand, waardoor respectievelijk de grote buitenbocht (curvatura major) en de kleine binnenbocht (curvatura minor) ontstaan.

3. Eerste rotatie (lengteas): De maag draait 90 graden met de klok mee om zijn verticale as, waardoor de oorspronkelijke linkerkant de voorkant wordt en de rechterkant naar achteren draait.

4. Zenuwverschuiving: Door deze eerste draaiing verschuift de linker hersenzenuw (nervus vagus) naar de voorkant van de maag en de rechter hersenzenuw naar de achterkant.

5. Tweede rotatie (sagittale as): De maag kantelt om zijn voor-achterwaartse as, waarbij de maagingang (bovenkant) naar links-onder beweegt en de maaguitgang (onderkant) naar rechts-boven verschuift.

6. Definitieve ligging: Door deze gecombineerde draaiingen komt de maag schuin tot horizontaal in de buikholte te liggen, met de maaguitgang (pylorus) aan de rechterkant.

7. Verplaatsing buikorganen: De draaiing trekt aan de ophangbanden, waardoor de milt naar links verschuift, de lever naar rechts geduwd wordt en achter de maag de bursa omentalis (een holle ruimte) ontstaat.

lumen van een enkelvoudige maag

• 1 holte

• carnivoren, omnivoren; sommige herbivoren zoals paard en konijn

lumen van een meervoudige maag

• meerdere holtes

• herkauwers en vogels

slijmvlies eenvoudige maag

• volledig klierbevattend slijmvlies

• zoals bij de hond

slijmvlies samengestelde maag

• deel van de maag is klierloos

• andere deel van de maag is klierrijk

• paarden hebben een enkelvoudige samengestelde maag —> het klierloze en rijke deel worden gescheiden mbv margo plicatus, zo kunnen er geen maagzweren ontstaan

• varkens hebben een enkelvoudige samengestelde maag

• runderen hebben een meervoudige samengestelde magencomplex (alleen lebmaag klierrijk)

waaraan kan je een varkens maag herkennen?

door de verdikking bij de pylorus

Hoe zit de anatomie van de enkelvoudige maag eruit?

1. cardia

2. fundus

3. corpus

4. pylorus

ligging enkelvoudige maag

caudaal van de lever in de buikholte

lege maag —> grootste gedeelte binnen de ribboog

volle maag —> kan links gepalpeerd worden

5 functies enkelvoudige maag

1. opslag voedsel

2. mechanische en chemische verkleining

3. afgifte maagzuur

4. start eiwitvertering (pepsine)

5. gedoseerde afgfte van kleine deeltjes aan het duodenum

functie proximale maag (fundus)

1. opslag

2. transport naar distale deel

3. receptieve en adaptieve relaxatie (tonische contracties)

functie distale maag (corpus/antrum)

1. mengen/verkleinen

2. zeven en transport naar duodenum

3. pacemaker initieert fasische contracties dmv slow waves