Kognitywistyka i Teoretyczne Podstawy Nauki o Umyśle

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/38

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Zestaw fiszek pojęciowych przygotowanych na podstawie wykładów z kognitywistyki, obejmujący zagadnienia obliczeniowej teorii umysłu, sztucznej inteligencji, percepcji wzrokowej, ewolucji umysłów, teorii umysłu oraz biologicznych i kulturowych koncepcji emocji.

39 Terms

1
New cards

Kognitywistyka

Interdyscyplinarna i multidyscyplinarna nauka o poznaniu, stanowiąca (wg Zimbardo) połączenie psychologii kognitywnej, sztucznej inteligencji i neuronauki. Jej przedmiotem badań są ludzkie zdolności psychiczne oraz leżące u ich podstaw zdarzenia i warunki konieczne do ich zachodzenia.

2
New cards

Psychologia ewolucyjna

Jeden z obszarów badań w psychologii (rozwijany m.in. przez Johna Tooby'ego i Lenę Cosmides) traktujący mózg jako organ ukształtowany na drodze ewolucji. Dąży do wyjaśnienia wzorców ludzkich zachowań ukształtowanych przez ewolucję i powstałych w celu stopniowego rozwiązywania problemów adaptacyjnych ludzi pierwotnych.

3
New cards

Odwrotna inżynieria badania umysłu

Podejście badawcze wywodzące się z myśli Karola Darwina, polegające na badaniu struktury danego obiektu lub narządu w celu odtworzenia funkcji i celu, do jakiego został on zaprojektowany przez dobór naturalny. Przy replikacji powstają losowe błędy i mutacje, a jeśli w ich wyniku promowane są cechy bardziej pożądane z perspektywy przetrwania gatunku, osobniki przekazują je dalej.

4
New cards

Komputacyjna (obliczeniowa) teoria umysłu

Teoria głosząca, że umysł jest złożonym systemem narządów komputacyjnych wytworzonych przez dobór naturalny w celu rozwiązywania problemów adaptacyjnych, z którymi mierzyli się nasi ewolucyjni przodkowie (np. manewrowanie obiektami, interakcje społeczne).

5
New cards

Zalety i wady komputerowej teorii umysłu

  1. Komputery działają w trybie sekwencyjnym, mózgi we współbieżnym

  2. Komputery są szybkie, mózgi wolne

  3. Części komputerów są niezawodne, części składowe mózgów są podatne na zakłócenia, uszkodzenia

  4. Komputery mają ograniczoną ilość połączeń, mózgi mają ich biliony

  5. Komputery montuje się według planu technicznego, mózgi montują się same

  6. Komputery mają obudowę, pliki, wygaszacz ekranu, mózgi nie


6
New cards

Modularność umysłu (w ujęciu psychologii ewolucyjnej)

Koncepcja, według której umysł składa się z wyspecjalizowanych modułów (organów poznawczych), z których każdy jest ewolucyjnie przystosowany do rozwiązywania problemów w jednej konkretnej dziedzinie interakcji ze światem. Podstawowe zasady ich działania są zapisane w programie genetycznym.

7
New cards
<p>Zadanie selekcyjnego Wasona (z perspektywy psychologii ewolucjnej interpretacja Griggsa i Coxa)</p>

Zadanie selekcyjnego Wasona (z perspektywy psychologii ewolucjnej interpretacja Griggsa i Coxa)

Zadanie psychologiczne wykazujące, że ludzie słabo radzą sobie z abstrakcyjną implikacją logiczną (np. karty z literami i cyframi), natomiast rozwiązują je bez trudu, gdy problem dotyczy ważnych reguł społecznych (np. weryfikacja wieku osób pijących alkohol). Według tego podejścia, umysł nie stanowi uniwersalnej aparatury obliczeniowej, ale zespół modułów powstałych w celu rozwiązywania konkretnych problemów adaptacyjnych.

8
New cards

Błąd naturalistyczny (błąd formalny)

Błędne utożsamianie tego, co występuje w naturze, z tym, co jest moralnie lub etycznie słuszne (np. usprawiedliwianie agresji i przestępstw rzekomą wrodzoną naturą człowieka).

9
New cards

Maszyna Turinga

Abstrakcyjny matematyczny model urządzenia mechanicznego przetwarzającego ciągi symboli. Składa się z: nieskończonej taśmy (rejestru) podzielonej na klatki, głowicy (jednostki wykonawczej odczytującej i zapisującej symbole) oraz tabeli stanów (zespołu sterowania określającego wykonywane operacje).

10
New cards

Uniwersalna Maszyna Turinga

Wariant Maszyny Turinga, który może symulować zachowanie dowolnej innej Maszyny Turinga.

11
New cards

Obliczalność (w duchu tezy Churcha-Turinga)

Koncepcja definiująca problem jako rozwiązywalny wtedy, gdy istnieje skuteczny algorytm umożliwiający jego rozstrzygnięcie w skończonym czasie. Wszystko, co jest obliczalne w tym sensie, da się zrealizować na Maszynie Turinga.

12
New cards

Eksperyment myślowy „Chiński pokój” (John Searle)

Argument przeciwko teorii mocnej sztucznej inteligencji: osoba zamknięta w pokoju manipuluje chińskimi znakami wyłącznie w oparciu o syntaktyczne reguły z podręcznika, sprawiając wrażenie płynnej znajomości języka na zewnątrz. Pokazuje to, że czysta syntaktyka (przetwarzanie symboli) nie prowadzi do semantyki (prawdziwego rozumienia znaczenia). Symulowanie rozumu przez komputer nie jest równoznaczne z posiadaniem prawdziwego rozumu.

13
New cards

Słabe SI

Tworzy narzędzia wspomagające badania lub rozwiązujące wąskie problemy bez aspiracji do bycia prawdziwym umysłem.

14
New cards

Mocne SI

System, który nie tylko symuluje procesy poznawcze, ale także rozumie.

15
New cards

Uczenie maszynowe (Machine Learning)

Podzbiór sztucznej inteligencji wykorzystujący techniki i algorytmy uczące się z danych, które umożliwiają systemom korzystanie z informacji ze środowiska w celu automatycznego usprawniania wykonywania określonych zadań.

16
New cards

Intencjonalność

Cecha stanów mentalnych (takich jak myśli, pragnienia, przekonania), za sprawą której są one skierowane ku czemuś, odnoszą się do czegoś lub dotyczą konkretnych obiektów i stanów rzeczy w świecie. Wg Johna Searle'a jest to warunek konieczny posiadania prawdziwego umysłu.

17
New cards
<p>Oryginalne założenia testu Turinga</p>

Oryginalne założenia testu Turinga

Gra naśladowania oparta na badaniu statystycznym prowadzonym w języku naturalnym przez zdalną komunikację tekstową. Sędzia (niebędący informatykiem) zadaje pytania człowiekowi oraz maszynie, próbując poprawnie ustalić ich tożsamość; maszyna zdaje test, gdy skutecznie naśladuje odpowiedzi człowieka.

18
New cards

Argument Lady Lovelace (zarzut wobec maszyn)

Historyczny zarzut sformułowany przez Adę Lovelace głoszący, że maszyna nie potrafi stworzyć niczego prawdziwie nowego ani podjąć samodzielnej inicjatywy, a jedynie wykonuje instrukcje człowieka (z czym Turing polemizował, wskazując na możliwość uczenia maszyn).

19
New cards
<p>Widzenie centralne vs widzenie obwodowe</p>

Widzenie centralne vs widzenie obwodowe

Zestawienie cech siatkówki: widzenie centralne opiera się wyłącznie na czopkach o małej konwergencji (1:1), co daje wysoką ostrość widzenia szczegółów i barw przy dobrym świetle; widzenie obwodowe bazuje na pręcikach o dużej konwergencji do komórek zwojowych, co zapewnia wysoką czułość na słabe oświetlenie i ruch kosztem ostrości i barw.

20
New cards

Pole recepcyjne komórki zwojowej siatkówki

Obszar siatkówki, którego stymulacja światłem wpływa na zmianę częstotliwości wyładowań danej komórki zwojowej. Posiada koncentryczną, antagonistyczną strukturę (typu on-center/off-surround lub off-center/on-surround), która służy do detekcji krawędzi i nagłych różnic luminancji.

21
New cards
<p>Wieża generowania i testowania Daniela Dennetta</p>

Wieża generowania i testowania Daniela Dennetta

Czterostopniowy model ewolucyjnego rozwoju dyspozycji poznawczych i głodu epistemicznego, klasyfikujący organizmy pod względem głębokości i bezpieczeństwa testowania zachowań: istoty darwinowskie, skinnerowskie, popperowskie i gregoriańskie.

22
New cards

Istoty darwinowskie

Pierwszy poziom wieży Dennetta: organizmy o sztywnym, niezmiennym w trakcie życia behawiorze. Nowe zachowania powstają wyłącznie w drodze losowych mutacji genetycznych, a ich selekcja odbywa się bezpośrednio przez śmierć nieprzystosowanych osobników.

23
New cards

Istoty skinnerowskie

Drugi poziom wieży Dennetta: organizmy wykazujące plastyczność fenotypową, uczące się bezpośrednio w toku życia metodą prób i błędów (warunkowanie instrumentalne wg paradygmatu ABC). Zachowania skuteczne podlegają wzmocnieniu, a nieskuteczne – wygaszeniu.

24
New cards

Istoty popperowskie

Trzeci poziom wieży Dennetta: istoty dysponujące wewnętrznym modelem świata (filtrem poznawczym), który pozwala na preseleksję zachowań i symulację ich skutków na zasadzie „co by było, gdyby”, dzięki czemu „hipotezy umierają za nich”.

25
New cards

Istoty gregoriańskie

Najwyższy poziom wieży Dennetta (nazwany na cześć Richarda Gregory'ego): istoty potrafiące konstruować i wykorzystywać narzędzia w środowisku zewnętrznym – zarówno fizyczne, jak i umysłowe (słowa, język, symbole) – co pozwala na przekazywanie wiedzy kulturowej i wzajemne kształcenie.

26
New cards

Zmysł kworum (quorum sensing)

Zjawisko komunikacji i koordynacji zachowań międzykomórkowych (np. u bakterii takich jak Escherichia coli), polegające na regulacji produkcji określonych substancji w zależności od zagęszczenia komórek w otoczeniu poprzez detekcję wydzielanych cząsteczek sygnałowych.

27
New cards

Sztuczna inteligencja (SI)

Dziedzina nauki zajmująca się badaniem mechanizmów ludzkiej inteligencji oraz modelowaniem i konstruowaniem systemów wspomagających lub zastępujących inteligentne działania człowieka.

28
New cards

Percepcja

Aktywny proces poznawczy polegający na konstrukcji przydatnego, wewnętrznego opisu otaczającego świata na podstawie danych sensorycznych.

29
New cards

Widzenie centralne a widzenie obwodowe

Porównanie dwóch podsystemów wzrokowych: widzenie centralne wykorzystuje wyłącznie czopki o niskiej konwergencji (jeden czopek na komórkę zwojową), zapewniając wysoką ostrość szczegółów i widzenie barwne; widzenie obwodowe bazuje na pręcikach o wysokiej konwergencji, gwarantując wysoką czułość w słabym świetle, lecz słabą ostrość i brak barw.

<p>Porównanie dwóch podsystemów wzrokowych: widzenie centralne wykorzystuje wyłącznie czopki o niskiej konwergencji (jeden czopek na komórkę zwojową), zapewniając wysoką ostrość szczegółów i widzenie barwne; widzenie obwodowe bazuje na pręcikach o wysokiej konwergencji, gwarantując wysoką czułość w słabym świetle, lecz słabą ostrość i brak barw.</p>
30
New cards

Czopki

Światłoczułe fotoreceptory siatkówki skoncentrowane w dołku środkowym, odpowiedzialne za ostre widzenie szczegółów oraz widzenie barwne w warunkach dobrego oświetlenia.

31
New cards

Pręciki

Światłoczułe fotoreceptory siatkówki o dużej wrażliwości na natężenie światła, zlokalizowane głównie na obwodzie siatkówki, odpowiedzialne za widzenie w warunkach słabego oświetlenia, detekcję ruchu i kształtów.

32
New cards

Model widzenia Davida Marra

Hierarchiczny, oddolny (bottom-up) model przetwarzania wzrokowego opisujący kolejne etapy tworzenia reprezentacji: dwuwymiarowy obraz siatkówkowy, szkic pierwotny, szkic 2½D oraz niezależną od punktu widzenia modelową reprezentację 3D.

<p>Hierarchiczny, oddolny (bottom-up) model przetwarzania wzrokowego opisujący kolejne etapy tworzenia reprezentacji: dwuwymiarowy obraz siatkówkowy, szkic pierwotny, szkic 2½D oraz niezależną od punktu widzenia modelową reprezentację 3D.</p>
33
New cards

Szkic pierwotny prosty

Pierwszy etap reprezentacji w modelu Marra oparty na wykrywaniu nieciągłości jasności (przejść przez zero); odpowiada za detekcję krawędzi, kresek, plamek i podstawowych elementów geometrycznych obrazu.

34
New cards

Szkic pierwotny pełny

Etap w modelu Marra polegający na geometrycznym grupowaniu wyodrębnionych wcześniej krawędzi i konturów w większe struktury oraz wyodrębnianiu zorganizowanych powierzchni w obrębie dwuwymiarowej przestrzeni.

35
New cards

Szkic 2,5D2{,}5\text{D}

Etap reprezentacji wzrokowej w modelu Marra rekonstruujący orientację powierzchni i głębię przestrzenną na podstawie jedno- i dwuocznych wskazówek, pozostający w egocentrycznym układzie współrzędnych (z perspektywy obserwatora).

36
New cards

Modelowa reprezentacja 3D

Końcowy etap widzenia w modelu Marra; allocentryczna reprezentacja kształtu trójwymiarowego obiektu, niezależna od punktu widzenia obserwatora i zorganizowana wokół osiowych układów współrzędnych.

37
New cards

Pola recepcyjne komórek zwojowych

Obszary siatkówki, których naświetlenie modyfikuje częstotliwość wyładowań komórki zwojowej. Dzielą się na włączeniowe (reagujące pobudzeniem na wzrost oświetlenia) i wyłączeniowe (reagujące na spadek natężenia światła), a ich antagonistyczna organizacja (centrum-otoczenie) pozwala wykrywać kontrasty luminancji.

38
New cards

Hipoteza ogrodu ediakarskiego

Hipoteza opisująca wczesny okres ewolucji, w którym brak drapieżników eliminował presję na rozwój rozbudowanych narządów zmysłów; prymitywny układ nerwowy pełnił wówczas głównie funkcję koordynującą ruchy ciała w obrębie organizmu.

39
New cards

Hipoteza eksplozji kambryjskiej

Koncepcja gwałtownej ewolucji układów nerwowych i zmysłów zapoczątkowanej pojawieniem się drapieżnictwa, która wywołała koewolucyjny „wyścig zbrojeń” wymagający sprawnego przetwarzania potoku informacji zmysłowych.