Sự Phân Hóa Đa Dạng Của Thiên Nhiên Việt Nam

Thẻ từ vựng về sự phân hóa thiên nhiên Việt Nam theo chiều Bắc - Nam, Đông - Tây, theo độ cao và đặc điểm các miền địa lí tự nhiên.

Phần lãnh thổ phía Bắc

Vùng lãnh thổ từ dãy Bạch Mã trở ra, có đặc trưng thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh; nhiệt độ trung bình năm $> 20^\times\text{C}$, có 2-3 tháng dưới $18^\times\text{C}$, biên độ nhiệt lớn.

Phần lãnh thổ phía Nam

Vùng lãnh thổ từ dãy Bạch Mã trở vào, có đặc trưng thiên nhiên cận xích đạo gió mùa; nhiệt độ trung bình năm $> 25^\times\text{C}$, không có tháng nào dưới $20^\times\text{C}$, phân mùa mưa - khô rõ rệt.

Đai nhiệt đới gió mùa

Đai cao có độ cao dưới $600\text{--}700\,\text{m}$ ở miền Bắc và dưới $900\text{--}1000\,\text{m}$ ở miền Nam; tổng nhiệt độ hoạt động năm $> 7500^\times\text{C}$, mùa hạ nóng với nhiệt độ trung bình $> 25^\times\text{C}$.

Đai cận nhiệt đới gió mùa

Đai cao từ $600\text{--}700\,\text{m}$ (miền Bắc) hoặc $900\text{--}1000\,\text{m}$ (miền Nam) đến $2600\,\text{m}$; khí hậu mát mẻ, tổng nhiệt độ hoạt động năm từ $4500^\times\text{C}$ đến $7500^\times\text{C}$, mùa hạ nhiệt độ trung bình $< 25^\times\text{C}$.

Đai ôn đới gió mùa

Đai cao từ $2600\,\text{m}$ trở lên (chỉ có ở dãy Hoàng Liên Sơn); khí hậu ôn đới với nhiệt độ trung bình năm $< 15^\times\text{C}$, mùa đông $< 5^\times\text{C}$, tổng nhiệt độ hoạt động năm $< 4500^\times\text{C}$.

Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ

Miền tự nhiên giới hạn ở tả ngạn sông Hồng, đặc trưng bởi địa hình đồi núi thấp hướng vòng cung, chịu tác động mạnh mẽ của gió mùa Đông Bắc tạo ra mùa đông lạnh nhất cả nước.

Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ

Miền tự nhiên từ hữu ngạn sông Hồng đến dãy Bạch Mã, có địa hình núi cao và trung bình chiếm ưu thế với hướng tây bắc - đông nam, ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc giảm sút, có gió phơn tây nam.

Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ

Miền tự nhiên từ dãy Bạch Mã trở vào Nam, gồm các khối núi cổ, các cao nguyên bazan xếp tầng và đồng bằng Nam Bộ rộng lớn; khí hậu mang tính chất cận xích đạo gió mùa nóng quanh năm.

Hướng núi vòng cung

Hướng cấu trúc địa hình tiêu biểu của các dãy núi ở miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ (như cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) và khu vực Nam Trường Sơn.

Hướng núi tây bắc - đông nam

Hướng cấu trúc địa hình chính của các dãy núi thuộc miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ (như dãy Hoàng Liên Sơn và các dãy núi vùng Bắc Trường Sơn).

Cân bằng ẩm

Hiệu số giữa lượng mưa và lượng bốc hơi trong năm ($\text{Cân bằng ẩm} = \text{Lượng mưa} - \text{Lượng bốc hơi}$). Ví dụ tại TP. Hồ Chí Minh là $1931\,\text{mm} - 1688\,\text{mm} = 243\,\text{mm}$.

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh

Trực quan hóa sự phân hóa khí hậu Bắc - Nam: Hà Nội có biên độ nhiệt độ năm lớn và mùa đông lạnh, TP. Hồ Chí Minh có nhiệt độ cao quanh năm và phân mùa mưa - khô rõ rệt.

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Hà Nội và Cần Thơ

Trực quan hóa sự khác biệt giữa Hà Nội (có nhiệt độ giảm mạnh vào các tháng mùa đông) và Cần Thơ (nhiệt độ duy trì cao quanh năm với mùa mưa kéo dài).