Panitikan ng Pilipinas: Panahon ng Kastila at Panahon ng Himagsikan

Mga talasalitaan at mahahalagang konseptong pampanitikan sa Panahon ng mga Kastila at Panahon ng Himagsikan batay sa kurso ng GEFID01.

Korido

Isang tulang pasalaysay na may sukat na 8 pantig bawat taludtod, may apat na taludtod bawat saknong, may tugmang monorima, at may mabilis na bigkas o himig na karaniwang hango sa mga kuwentong-bayan ng Europa.

Ibong Adarna

Isang tanyag na korido o mahabang tulang pasalaysay sa Pilipinas na nabibilang sa genre ng romance o metrical romance.

Awit

Isang tulang pasalaysay na may sukat na 12 pantig bawat taludtod, apat na taludtod bawat saknong, may tugmang monorima, at may mabagal na himig na tumatalakay sa kabayanihan, pag-ibig, at pakikipagsapalaran mula sa Europa.

Florante at Laura

Isang obra maestra at awit na isinulat ni Francisco "Balagtas" Baltazar sa pagitan ng 1835 at 1838, na may buong pamagat na "Pinagdaanang Buhay ni Florante at ni Laura sa Kahariang Albania: Kinuha sa Madlang Cuadro Histórico".

Panunuluyan

Isang kaugaliang Kristiyano tuwing buwan ng Disyembre na nagtatanghal sa paglalakbay nina Jose at Maria mula Nazareth patungong Bethlehem upang maghanap ng matutuluyan; hango sa salitang-ugat na "tuloy".

Pasyong Mahal

Isang aklat na naglalaman ng salaysay ng buhay, pagpapakasakit, at kamatayan ni Hesukristo.

Gaspar Aquino de Belen

Ang manunulat na sumulat ng pinakaunang pasyon sa wikang Tagalog noong 1704 na pinamagatang "Ang Mahal na Pasion ni Jesu Christong Panginoon Natin na Tola".

Senakulo

Isang tradisyonal na dula tuwing Semana Santa na itinuturing na pandulaang bersyon ng Pasyon tungkol sa buhay, pagpapasakit, kamatayan, at muling pagkabuhay ni Hesukristo.

Salubong

Isang ritwal tuwing bukang-liwayway ng Linggo ng Pagkabuhay na nagtatampok ng dula-dulaan ng paghaharap ni Hesukristo at ng Birheng Maria matapos ang Kaniyang muling pagkabuhay.

Moriones

Isang taunang pista tuwing Mahal na Araw sa lalawigan ng Marinduque na nagtatampok sa mga kalalakihang nakasuot ng makukulay na kasuotan at maskarang kahoy.

Morion

Ang maskara at helmet na isinusuot ng mga kalalakihan tuwing Moriones Festival sa Marinduque.

Longhíno (Longhinus)

Isang Romanong centurion na bulag ang isang mata na sumibat sa tagiliran ni Hesus habang nakapako sa Krus; siya ang pangunahing tauhan sa komedya ng Moriones hinggil sa paghahanap, pagdakip, at pagpugot sa kaniya.

Tibag

Isang tradisyonal na dula sa Pilipinas na ginaganap tuwing buwan ng Mayo na nagpapakita ng paghuhukay at paghahanap sa Banal na Krus na pinagpakuan kay Hesukristo.

Santa Cruzan

Isang tradisyonal na prusisyon tuwing Mayo na nagmula sa salitang Espanyol para sa "banal na krus," bilang pag-alaala sa paghahanap sa Banal na Krus nina Reyna Elena at Emperador Constantino.

Flores de Mayo (Flores de Maria)

Isang debosyon tuwing buwan ng Mayo mula sa salitang Espanyol na nangangahulugang "mga bulaklak," kung saan araw-araw na nag-aalay ng mga bulaklak ang mga Pilipino sa Birheng Maria sa loob ng isang buwan.

Padre Mariano Sevilla

Ang paring sumulat ng "Flores de Maria," isang koleksyon ng mga panalangin, awit, at pag-aalay para sa debosyon sa Birheng Maria na nagpalaganap ng Flores de Mayo sa Pilipinas.

Kilusang Propaganda

Samahan ng mga manunulat na gumamit ng kanilang mga akda upang humiling ng reporma at ilantad ang mga katiwalian at pang-aabuso ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Pag-ibig sa Tinubuang Lupa

Isang tula na isinulat ni Andres Bonifacio, ang Ama ng Katipunan, na itinuturing na isa sa pinakamahahalagang akda sa panitikang rebolusyonaryo.

Noli Me Tangere

Nobelang isinulat ni Dr. Jose Rizal na inilathala noong 1887 sa Berlin, Germany; hango sa Latin na nangangahulugang "Huwag Mo Akong Salingin" (Juan 20:17) at sumisimbolo sa sakit ng lipunang Pilipino habang nagtataguyod ng mapayapang reporma at edukasyon.

El Filibusterismo

Ang ikalawang nobelang isinulat ni Dr. Jose Rizal na inilathala noong 1891 sa Ghent, Belgium; nangangahulugang "Ang Paghahari ng Kasakiman" at naglalahad ng bunga ng pagkabigo sa reporma—ang himagsikan at rebolusyon.