elementet e bllokut s - metalet alkalino-tokësore

cilit bllok i takojnë metalet alkalino-tokësore?

blloku s

formimi i joneve

formojnë jone pozitive dy valente, sepse lëshojnë dy elektrone nga niveli i fundit prandaj gjithmonë paraqiten me numër oksidues 2+. Pra, oksidohen dhe janë mjete reduktuese.

konfiguracioni në nivelin e fundit energjetik

ns² ku n përmban vlerat 2-7 për periodat

oksidet e metaleve alkalino-tokësore

të gjith këto metale formojnë okside bazike përveç beriliumit (Be) i cili është oksid amfotern

varësisht nga dendësia, në cilin grup të metaleve hyjnë metalet alkalino-tokësore?

së bashku me metalet alkaline, konsiderohen metale të lehta

bashkëveprimet e metaleve alkalino-tokësore

• me oksigjen - formojnë okside dhe perokside

• me halogjene - formojnë kripëra

• me hidrogjenin - formojnë hidrure

• me ujin - formojnë baza dhe lirojnë hidrogjen

• me acide - formojnë kripëra dhe lirojnë hidrogjen

• oksidet e tyre dhe uji - formojnë bazat përkatëse

mineralet më të rëndësishme të magnezit

• magneziti

• dolomiti

• karnaliti

• episomiti

izotopet e magnezit

²⁴Mg ²⁵Mg ²⁶Mg

vetitë fiziko-kimike të magnezit

metal me ngjyrë të bardhë si argjendi. është më reaktiv se Be por më pak aktiv se Na dhe Ca

çka ndodh gjatë djegies së magnezit në ajër?

ai reagon me oksigjen dhe azot duke formuar oksidin e magnezit (MgO) dhe nitrurin e magnezit Mg₃N₂

përfitimi i magnezit

elektroliza e halogjenureve të shkrira MgCl₂

përdorimi i magnezit

• bën përgatitjen e aliazheve për industrinë e aeroplanëve dhe automobilave

• prodhimi i fishekzjarreve

• formimi i pigmentit të bimëve, klorofilit

• element biogjen sepse gjendet në mioglobinë, albumina të muskujve etj

përdorimi i oksidit të magnezit MgO

• prodhimin e tullave zjarrdururese

• në mjekësi për të zvogëluar aciditetin e lëngut në lukth

• antidot i helmimit me acide

• laksativ (pastrues zorrësh)

epistomiti MgSO₄ × 7H₂O

kripa e idhët

mineralet e kalciumit

• guri gëlqeror CaCO₃

• anhidriti CaSO₄

• fosforiti Ca₃(PO₄)₂

• gjipsi CaSO₄ × 2H₂O

• fluoriti CaF₂

• fluoroapatiti

izotopet e kalciumit

40, 41, 42, 43, 44 dhe 46

çka ndodh me ncehjen e kalciumit në ajër?

si shndërrohet në oksid kalciumi

përfitimi i kalciumit

me elektrolizën e shkrirë CaCl₂

përdorimi i kalciumit

• eshtrat e shtazëve dhe njeriut përmbajnë kalcium në formë fosfatesh dhe karbonatesh, mirëpo mungesa e tij shkakton sëmundjen Rahitisin

• komponimet e kalciumit ndodhen në ujë, të cilat së bashku me atë të magnezit e përbëjnë fortësinë e ujit

• teprica e kalciumit mund të shpije në formimin e gurëve në veshkë

karbonati i kalciumit

komponimi më i rëndësishëm i kalciumit i cili është pëbërësi kryesor i gurit gëlqeror, mermerit, shkumësit, guaskave të detit dhe koraleve

si formohen stolitë e shpellave (stalaktitet dhe stalagmitet)?

CaCO₃ tretet pak në ujë të pastër, ndërsa në prani të CO₂ tretet mirë, sepse formohet Ca(HCO₃)₂:

CaCO₃ + H₂O + CO₂ = Ca(HCO₃)₂

Reaksioni është i kthyeshëm dhe pas një kohe sërish formohet CaCO₃. Në këtë mënyrë formohen stolitë e shpellave, formimi i gurit në kaldaja, bojlerë etj.

oksidi i kalciumit (gëlqerja e pashuar) CaO

gëlqerja e pashuar përfitohet me pjekjen e gurit gëlqeror, në temperaturë 900-1000^oC.

CaCO₃ = CaO + CO₂ (endotermik)

hidroksidi i kalciumit (gëlqerja e shuar) - Ca(OH)₂

gëlqerja e shuar përfitohet me veprimin e gëlqeres së pashuar me ujë:

CaO + H₂O = Ca(OH)₂ (ekzotermik)

si formohet percipitati i bardhë i patretshëm i CaCO₃?

CO₂ + Ca(OH)₂ = CaCO₃ + H₂O

si mënjanohet guri i kaldajës?

acidet minerale në reaksion me karbonatet lirojnë dioksidin e karbonit, i cili lirohet me një shushurimë në formë fluskash

mineralet kryesore të bariumit

• BARITI - BaSO₄

• VITERITI - BaCO₃

ku përdoret bariti (BaSO₄)?

përdoret për fotografimin e traktit digjestiv me rreze rentgen

minerali kryesor i stronciumit

• CELESTITI SrSO₄

ujërat e fortë

ujërat që përmbajnë kripëra të tretura të kalciumit Ca ²⁺ dhe të magnezit Mg²⁺

cilat janë jonet negative të pranishme në ujërat e fortë?

• HCO₃^-

• CO₃ ^-2

• SO₄^-2

si mund të paraqitet fortësia e ujit?

• e përkohshme

• e përhershme

çka e shkakton fortësinë e përkohshme (karbonate) të ujit?

prania e hidrogjen karbonatit të kalciumit dhe hidrogjen karbonatit të magnezit në ujë

çka e shkakton fortësinë e përhershme (jokarbonate) të ujit?

prania e sulfatit të kalciumit dhe sulfatit të magnezit apo klorurit të kalciumit dhe klorurit të magnezit në ujë

kush e përbën fortësinë e përgjithshme të ujit?

fortësia karbonate dhe jokarbonate e ujit

si matet fortësia e ujit?

shkalla gjermane ⁰D

shkallët e fortësisë së ujit

• 0-5 D - shumë i butë

• 5-10 D - i butë

• 10-15 D - mesatarisht i fortë

• mbi 15 D - shumë i fortë

çfarë dëmesh sjellë fortësia e ujit?

• ulë aftësinë larëse të sapunit

• dëmton tubat e kazanët

si zbutet fortësia e përkohshme e ujit?

• mund të zbutet nëpërmjet vlimit

• ose duke shtuar në ujë Ca(OH)₂

si zbutet fortësia e përhershme e ujit?

përdoret soda kaustike (NaOH) , ku më pas formohet soda e kalcinuar Na₂CO_3, dhe në këtë mënyrë mënjanohen dy fortësitë

jonkëmbimimi

metodë e përdorshme për zbutjen e ujit. Me këtë metodë jonet që shkaktojnë fortësinë e ujit këmbehen me jone të Na dhe Cl, që përmbajnë jonkëmbyesit, që janë kryesisht alumino silikate dhe njihen me emrin zeolite

si ndahen jonkëmbyesit sintetikë?

• kationitë

• anionitë

jonokëmbyesit kationitë

përmbajnë grupe acide

jonokëmbyesit anionitë

përmbajnë grupe bazike

si rezulton uji i trajtuar me jonokëmbyes?

quhet ujë i dejonizuar dhe pastërtia e tij i përafrohet ujit që kalon nëpër procesin e distilimit