Brein en zenuwstelsel goede

Centraal zenuwstelsel (CNS)

Je hersenen en je ruggenmerg samen, die als het hoofdkwartier alle informatie verwerken

Perifeer zenuwstelsel (PNS)

Alle zenuwen buiten je hersenen en ruggenmerg die je brein verbinden met je armen, benen en organen

Somatisch zenuwstelsel

Het deel van je zenuwstelsel dat je bewust aanstuurt, zoals wanneer je je spieren gebruikt om iets te pakken

Autoonoom zenuwstelsel

Het deel van je zenuwstelsel dat automatisch werkt zonder dat je erover nadenkt, zoals je hartslag en spijsvertering

Sympathisch zenuwstelsel

Het 'gaspedaal' van je lichaam dat je klaarmaakt voor actie, gevaar of stress ('fight or flight')

Parasympathisch zenuwstelsel

Het 'rempedaal' van je lichaam dat je weer tot rust brengt en helpt herstellen na stress

Neuron

Een zenuwcel die elektrische en chemische signaaltjes gebruikt om razendsnel berichtjes door je lichaam te sturen

Glia (Gliacellen)

Het 'opruim- en verzorgingsteam' in je brein dat neuronen ondersteunt, beschermt en isoleert

Dendrieten

De 'antennes' van een zenuwcel die de binnenkomende berichtjes van andere cellen opvangen

Cellichaam (Soma)

Het centrale deel van de cel dat alle opgevangen berichtjes verzamelt en beslist of de cel gaat afvuren

Axon

De lange kabel waarover de cel een elektrisch signaal naar de volgende cel stuurt

Eindknopjes (Terminal buttons)

De uiteinden van de kabel die chemische stofjes (neurotransmitters) loslaten in de spleet tussen cellen

Myelineschede

Het vetlaagje om de kabel dat werkt als isolatietape, waardoor het elektrische signaal supersnel overspringt

Knoop van Ranvier

De kleine blote gaatjes tussen het vetlaagje waar het signaal steeds een vers 'duwtje' krijgt

Synaps

De piepkleine spleet tussen twee zenuwcellen waar het chemische berichtje oversteekt

Rustpotentiaal

De ruststand van een cel (-70 mV); de cel staat onder spanning als een opgeladen batterij die klaarstaat om te vuren

Actiepotentiaal

De elektrische stroomstoot die langs de kabel schiet als de cel afvuurt

Alles-of-niets principe

Een zenuwcel vuurt altijd op volle kracht of helemaal niet; net zoals het doortrekken van een wc

Depolarisatie

De lading in de cel wordt minder negatief, waardoor de kans groter wordt dat de cel een signaal afvuurt

Hyperpolarisatie

De lading in de cel wordt nóg negatiever, waardoor het juist moeilijker wordt voor de cel om te vuren

Neurotransmitters

Chemische boodschappers die de spleet tussen cellen oversteken om het bericht door te geven

Receptoren

De specifieke 'ontvangers' op de volgende cel waar alleen het juiste chemische sleuteltje op past

Heropname (Reuptake)

Het opruimen van stofjes; de verzendende cel zuigt overgebleven neurotransmitters weer op uit de spleet voor hergebruik

Agonist

Een stofje (zoals een medicijn of drug) dat de werking van een neurotransmitter versterkt of nadoet

Antagonist

Een stofje dat de werking van een neurotransmitter juist blokkeert of afremt

Acetylcholine

Het stofje dat je spieren aanstuurt om te bewegen en belangrijk is voor je geheugen

Dopamine

Het belonings- en motivatiestofje dat zorgt voor een fijn gevoel en helpt bij soepele bewegingen

Serotonine

Het stemmingsstofje dat je emoties, slaap en dromen in balans houdt

GABA

De belangrijkste 'remmer' van je brein die drukke hersenactiviteit afremt en angst vermindert

Glutamaat

De belangrijkste 'gasgever' van je brein die cellen stimuleert en helpt bij leren en onthouden

Endorfines

Je eigen natuurlijke pijnstillers die ook zorgen voor een gevoel van geluk

Norepinefrine

Het alertheidsstofje dat je scherp, wakker en gefocust houdt bij stress of gevaar

Hersenstam

De 'automatische piloot' aan de onderkant van je brein die je basale overlevingsfuncties (zoals ademhaling en hartslag) regelt

Kleine hersenen (Cerebellum)

De 'coördinator' achterin je brein die zorgt voor evenwicht, balans en vloeiende bewegingen

Thalamus

De 'portier' of schakelcentrale die bijna alle zintuigprikkels opvangt en doorstuurt naar de juiste plek in je brein

Hypothalamus

De 'thermostaat' van je lichaam die zorgt voor interne balans (zoals honger, dorst, temperatuur en hormonen)

Hippocampus

De 'geheugenmaker' die helpt om nieuwe herinneringen op te slaan

Amygdala

Het 'alarmsysteem' van je brein dat reageert op angst, gevaar en heftige emoties

Basale ganglia

De 'bewegingsplanner' die helpt bij het aanleren van gewoontes en het uitvoeren van bewegingen

Insula

Het diepe hersengebied dat je helpt te voelen wat er in je lichaam gebeurt (zoals je hartslag, pijn, walging en empathie)

Cerebrale cortex (Hersenschors)

De rimpelige buitenlaag van je brein waarmee je denkt, voelt, reageert en bewust bent

Corpus callosum

De dikke kabelbrug die je linker- en rechterhersenhelft met elkaar laat praten

Occipitaalkwab

De 'kijker' achterin je hoofd die alle visuele beelden verwerkt

Pariëtaalkwab

De 'voeler' bovenop je hoofd voor tast, gevoel, temperatuur en ruimtelijk inzicht

Temporaalkwab

De 'luisteraar' aan de zijkanten voor gehoor, taalbegrip en geheugen

Frontaalkwab

De 'manager' aan de voorkant voor beweging, beslissingen maken, zelfbeheersing en plannen

Prefrontale cortex

Het allervoorste stukje van de frontaalkwab dat zorgt voor je persoonlijkheid, concentratie en verstandige keuzes

Broca's gebied

Het spraakcentrum in de linkerhelft dat zorgt dat je woorden fysiek kunt uitspreken.

Split brain

De situatie waarbij de brug tussen je hersenhelften is doorgesneden, waardoor links en rechts niet meer direct communiceren

EEG

Een 'luistervink' via plakkers op je hoofd die precies meet wanneer je brein elektrisch actief is

fMRI

Een scanner die via de bloedtoevoer heel precies laat zien waar je brein op dat moment hard werkt

TMS

Een magnetische stoorzender die een klein hersengebiedje kortstondig 'pauzeert' om te testen wat die specifieke plek doet

Hoe onthoud je simpel het verschil tussen het sympathische en parasympathische zenuwstelsel?

Het sympathische deel is het gaspedaal (actie, gevaar en stress), en het parasympathische deel is het rempedaal (rust, herstel en ververtering)

Wat gebeurt er als een zenuwcel afvuurt (actiepotentiaal)?

De cel verandert kort van een negatief geladen batterij in rust (-70 mV) naar een positieve stroomstoot (+40 mV) doordat er snel positieve stofjes (natrium) de cel in schieten

Hoe onthoud je het verschil tussen een EEG en een fMRI?

Een EEG laat precies zien WANNEER je brein actief is (timing in milliseconden), terwijl een fMRI precies laat zien WAAR in je brein de activiteit zit (via bloedtoevoer)

Wat gebeurt er als een 'split-brain' patiënt een voorwerp alleen in zijn linker oog/gezichtsveld ziet?

Het beeldsignaal gaat naar de rechterhersenhelft; omdat taal in de linkerhersenhelft zit en de brug is doorgesneden, kan hij het niet hardop zeggen, maar wel met zijn linkerhand aanwijzen

Wat is de simpelste manier om het verschil tussen de Thalamus en de Hypothalamus te onthouden?

De Thalamus is de portier die bijna alle zintuigprikkels opvangt en doorstuurt, en de Hypothalamus is de thermostaat die je basisbehoeften (honger, dorst, temperatuur) regelt