• Biologia PR – Dział 1: Chemiczne podstawy życia

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/24

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

25 Terms

1
New cards

Wymień 6 pierwiastków biogennych (głównych budulców związków organicznych).

Węgiel (C), wodór (H), tlen (O), azot (N), fosfor (P), siarka (S).

2
New cards

Podaj po jednym przykładzie związku organicznego, w skład którego wchodzi: azot (N), fosfor (P) oraz siarka (S).

Azot (N): aminokwasy/białka/kwasy nukleinowe; Fosfor (P): kwasy nukleinowe/ATP/fosfolipidy; Siarka (S): niektóre aminokwasy (cysteina, metionina) i białka.

3
New cards

Czym różnią się makroelementy od mikroelementów i po co organizmowi żelazo (Fe) oraz magnez (Mg)?

Makroelementy to >0,01% suchej masy organizmu, mikroelementy <0,01%. Żelazo (Fe) wchodzi w skład hemoglobiny i mioglobiny (transport i magazynowanie tlenu), a magnez (Mg) jest składnikiem chlorofilu i aktywatorem wielu enzymów.

4
New cards

Jaką rolę w organizmie pełnią wapń (Ca) oraz jod (I)?

Wapń (Ca) buduje kości i zęby, uczestniczy w krzepnięciu krwi oraz skurczu mięśni. Jod (I) jest niezbędny do syntezy hormonów tarczycy (tyroksyny i trijodotyroniny).

5
New cards

Dlaczego cząsteczka wody jest dipolem i jakie ma to znaczenie dla jej funkcji rozpuszczalnika?

Atom tlenu ma cząstkowy ładunek ujemny, a atomy wodoru dodatni. Polarna budowa pozwala tworzyć wiązania wodorowe, dzięki czemu woda jest doskonałym rozpuszczalnikiem dla związków polarnych (hydrofilowych).

6
New cards

Wyjaśnij biologiczne znaczenie wysokiego ciepła właściwego oraz wysokiego ciepła parowania wody.

Wysokie ciepło właściwe chroni organizm przed gwałtownymi wahaniami temperatury (stabilizuje środowisko wewnętrzne). Wysokie ciepło parowania umożliwia skuteczne chłodzenie organizmu podczas parowania wody (np. pocenia się lub transpiracji u roślin).

7
New cards

Czym różni się rola glukozy od roli rybozy i deoksyrybozy?

Glukoza (heksoza) jest głównym substratem oddychania komórkowego (źródłem energii). Ryboza i deoksyryboza (pentozy) pełnią funkcję budulcową — wchodzą w skład nukleotydów RNA i ATP (ryboza) oraz DNA (deoksyryboza).

8
New cards

Wymień trzy disacharydy (dwucukry) oraz podaj monomery, z których są zbudowane.

Sacharoza = glukoza + fruktoza; Laktoza = glukoza + galaktoza; Maltoza = glukoza + glukoza. Łączy je wiązanie O-glikozydowe.

9
New cards

Czym różni się funkcja i budowa skrobi oraz glikogenu od celulozy?

Skrobia (u roślin) i glikogen (u zwierząt i grzybów) są zbudowane z alfa-glukozy i pełnią funkcję zapasową. Celuloza jest zbudowana z beta-glukozy, tworzy proste włókna i pełni funkcję budulcową w ścianie komórkowej roślin.

10
New cards

Gdzie występuje chityna i jaka jest jej budowa chemiczna?

Buduje ściany komórkowe grzybów oraz szkielety zewnętrzne stawonogów. Jest polisacharydem zbudowanym z cząsteczek zmodyfikowanej glukozy zawierającej azot (N-acetyloglukozaminy).

11
New cards

Dlaczego wielocukry (skrobia, glikogen) stanowią idealny materiał zapasowy w komórce (pod klucz CKE)?

Są nierozpuszczalne w wodzie, dzięki czemu są nieaktywne osmotycznie (nie zmieniają ciśnienia osmotycznego komórki i nie powodują nadmiernego napływu wody).

12
New cards

Jak zbudowany jest aminokwas białkowy i co odróżnia od siebie poszczególne aminokwasy?

Ma centralny atom węgla (alfa), do którego przyłączone są: grupa aminowa (-NH2), grupa karboksylowa (-COOH), atom wodoru (-H) oraz zmienny podstawnik (rodnik R), który decyduje o właściwościach aminokwasu.

13
New cards

Opisz powstawanie wiązania peptydowego (pod klucz CKE).

Powstaje w reakcji kondensacji (z wydzieleniem cząsteczki wody) między grupą karboksylową (-COOH) jednego aminokwasu a grupą aminową (-NH2) drugiego aminokwasu.

14
New cards

Czym różnią się struktury I-, II-, III- i IV-rzędowa białka?

I-rzędowa: kolejność (sekwencja) aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi; II-rzędowa: alfa-helisa lub beta-harmonijka (wiązania wodorowe); III-rzędowa: przestrzenne pofałdowanie jednego łańcucha (m.in. mostki disiarczkowe); IV-rzędowa: połączenie co najmniej dwóch łańcuchów polipeptydowych (np. w hemoglobinie).

15
New cards

Na czym polega koagulacja, a na czym denaturacja białka i co je odróżnia?

Koagulacja (wysalanie) to odwracalne wytrącenie białka z roztworu bez niszczenia jego struktury przestrzennej (narusza tylko otoczkę wodną). Denaturacja to nieodwracalne zniszczenie struktur II-, III- i IV-rzędowej pod wpływem np. wysokiej temperatury lub silnych kwasów (struktura I-rzędowa zostaje zachowana).

16
New cards

Dlaczego zdenaturowany enzym lub białko traci swoją funkcję biologiczną (pod klucz CKE)?

Ponieważ funkcja biologiczna białka zależy bezpośrednio od jego specyficznej struktury przestrzennej (III-rzędowej), która podczas denaturacji zostaje nieodwracalnie zniszczona (np. zmienia się kształt centrum aktywnego enzymu).

17
New cards

Czym różnią się białka fibrylarne od globularnych?

Fibrylarne mają kształt włókienkowy, są nierozpuszczalne w wodzie i pełnią głównie funkcje budulcowe (np. kolagen, keratyna). Globularne mają kształt kulisty, są zwykle rozpuszczalne w wodzie i pełnią funkcje metaboliczne/transportowe (np. enzymy, hemoglobina, albuminy).

18
New cards

Jak zbudowane są tłuszcze właściwe (triacyloglicerole) i jaką funkcję pełnią?

Zbudowane są z cząsteczki glicerolu oraz trzech reszt wyższych kwasów tłuszczowych połączonych wiązaniami estrowymi. Pełnią funkcję zapasową (energetyczną) oraz termoizolacyjną.

19
New cards

Dlaczego fosfolipidy w środowisku wodnym tworzą dwuwarstwę lipidową w błonach biologicznych (pod klucz CKE)?

Mają budowę amfipatyczną: hydrofilowa (polarna) główka zwraca się w stronę środowiska wodnego, a hydrofobowe (niepolarne) ogony kwasów tłuszczowych izolują się od wody, kierując do wnętrza dwuwarstwy.

20
New cards

Wymień trzy przykłady steroidów i podaj ich funkcje.

Cholesterol (usztywnia błony komórkowe zwierząt i jest prekursorem hormonów steroidowych oraz witaminy D3), testosteron i estrogeny (płciowe hormony steroidowe).

21
New cards

Jaką rolę w liściach roślin pełnią karotenoidy i woski?

Karotenoidy (barwniki) biorą udział w fotosyntezie (pochłaniają światło) i chronią aparat fotosyntetyczny przed nadmiarem światła. Woski pokrywają powierzchnię liści (kutykula), ograniczając nadmierne parowanie wody (transpirację).

22
New cards

Z jakich trzech elementów składa się pojedynczy nukleotyd w kwasach nukleinowych?

Z cukru pięciowęglowego (pentozy: deoksyrybozy lub rybozy), zasady azotowej oraz reszty kwasu fosforowego(V).

23
New cards

Podaj regułę komplementarności zasad azotowych w DNA oraz liczbę wiązań wodorowych między nimi.

Adenina (A) łączy się z tyminą (T) za pomocą 2 wiązań wodorowych, a guanina (G) z cytozyną (C) za pomocą 3 wiązań wodorowych.

24
New cards

Wymień 3 różnice między budową DNA a RNA.

  1. Cukier: w DNA deoksyryboza, w RNA ryboza. 2. Zasady azotowe: w DNA występuje tymina (T), w RNA zamiast niej uracyl (U). 3. Liczba nici: DNA jest zazwyczaj dwuniciowe (podwójna helisa), a RNA jednoniciowe.
25
New cards

Jakie są trzy główne rodzaje RNA i jakie funkcje pełnią w syntezie białka?

mRNA (informacyjny) przenosi informację genetyczną z DNA na rybosomy; tRNA (transportujący) dostarcza odpowiednie aminokwasy do rybosomu; rRNA (rybosomalny) buduje rybosomy i katalizuje tworzenie wiązań peptydowych.