Moraalfilosofie

Moraalfilosofie/ethiek

wat is het goede

hoe moeten we het goede doen

• moreel relativisme

• moreel absolutisme

• emmanuel Levinas

• Dirk de wachter

• Determinisme

• compatibilisme

• incompatibilsme

• David Hume

• describitief

• prescribtief

• dispositie

• kardinale deugden

• hylemorfisme

• teleologie

• entelecheia

• eudaimonia

• areté

• aristoteles

• Martha Nussbaum

• 10 capabilities/ mogelijkheden

Euthypro

• is het goede goed omdat de goden dat willen

  • moreel relativisme ( wnt hangt af van wat goden wil , geweld of oorlog) + is subjectief → paradox volgens socr

    
    

Moreel relativisme

• wanneer het goede afhankelijk is van iets

• goede is in relatie tot iets of iemand anders

Moreel absolutisme

• absolute waarheid over morele waarden , onafhankelijk van de persoon , plaats of tijd

• socr: grondlegger

• vb: rechtvaardig is in elke situatie rechtvaardig

risico moreel relativisme

• geen algemene waarheid → ied heeft een eigen waardheid

• + ontkenning universele morele waarden

risico: moreel absolutisme

• door algemene waarheid → ethische normen → andere normen worden geschonden

Emmanuel Levinas

• 20e eeuw

• litouwen

• bijzondere levensloop: WOI imigreerde , WOII diende in FR en gevangen door nazi’s

• zijn filosofie: filo van de andere mens

• filosofie van de andere mens

  • goedheid tot confrontatie

• Pleit voor het goede kleine, dagelijkse teken → betere en humanere samenleving

Filosofie van de andere mens (Emmanuel Levinas)

• door invloed van gevoel steeds vreemdeling, bepalend voor naoorlogse filosofie

• PRINCIPE: ik ben er niet voor mijzelf, maar ik ben er primair voor de ander

• centraal: relatie met Ander

  • ontstaan: moraal

• goede vindt je niet bij jezelf mr in relatie met andere

• fundament = moraal

  • morele relatie tot de andere is heel kwetsbaar fundament

• geen echte ethiek mr metafysica

  • transcendente tegen: het oneindige en onaantasbare wordt concreet in onze confrontatie met andere

• cogito ergo sum - descartes

• besef andere geeft leven betekenis

Cogito ergo sum

• ik denk dus ik ben

• Descartes

Dirk de wachter

• goede leven: klein,andere zorgen

• goede kan je oefenen

• aandacht: geluk andren bevorderen

• geoefend en bewust

• goede is klein

• heel alledaags

• spotlights maak je het kapot

Het juiste handelen/ hoe doen we het goede? stappenplan

• 1)waarden en normen

  • waarden: wat we belangrijk of waardevol vinden

  • normen: hoe we waarden concreet maken in ons handelen

• 2) relativisme vs universalisme:

• 3) vrije wil

• 4) Is-ought

Waarden en normen

• waarden: wat wij belangrijk of waardevol vinden, idealen en subjectief

  • vb: eerlijkheid , beleefdheid

• normen: hoe we waarden concreet maken in ons handelen, geven geboden of verboden + grens aan

  • vb: niet lieen , niemand doden, rechtstaan ouderen

relativisme vs universalisme

• absolute/ universele waarden (socrates)

  • universalisme (moreel absolutisme)

    • bestaan er dus absolute/ universele waarden

    • socrates

  • relativisme

    • of zijn waarden en normen afhankelijk van tijd , cultuur en individuele referentiekaders

    • sofisten

goede volgens socr, levinas en wachter

• zij met inzicht weten het goede (socr)

• goede is klein (levinas , Wachter)

Vrije wil

• denken over goed handelen leidt naar de vraag: zijn wij verantwoordelijk voor ons handelen

• Determinisme

• compatibilisme

• incompatibilisme

  • harde determinisme

  • libertarisme

Determinisme

• zonder vrije wil zouden we immers niet verantwoordelijk zijn voor ons handelen ,

• alles ligt vast

• elke gebeurtenis wordt bepaald door een voorgaande gebeurtenis en natuurwetten( niet veranderbaar)

• AI: eigenlijk gelijke programmatie als wetten van de natuur → deterministen geloven menselijke intelligentie = A.I

Compatibilisme

• natuurwetten en zaken liggen vast mr vrije wil

• keuzes van individu ten aanzien van de natuurwetten en gebeurtenissen

• → bij dwang of geweld: vrije wil van slachtoffer wordt teniet door dader, niet ‘voorbestemd’ om vermoord of verkracht te worden

Incompatibilisme

het geloof in deterministisch universum is onmogelijk in overeenstemming te brengen met vrije wil

• harde determinisme

• libertarisme

Harde determinisme

• het verwerpen van de vrije wil: m.a.w geen morele verantwoordelijkheid ( interne of externe kracht)

• niet alles getimineerd wnt paradox vrije wil

Libertarisme

• indeterminisme = vrijheid → vrije wil

  • A.I kan nooit menselijke keuzevrijheid vervangen

• Sartre: de mens is absoluut vrij en kan nooit verantwoordelijkheid afschuiven op omstandigheden of situaties of wat dan ook

Is-ought

• aangekaart door David Hume

• causaliteit kan je niet zien

• → om onderscheid te maken tussen descriptieve en prescriptieve uitspraken

• descriptief

• prescriptief

Descriptief

• beschrijven hoe de wereld is

• beschrijf = feiten

• het is warm

Prescriptief

• beschrijven hoe de wereld zou moeten zijn

• mening + veronderstelling

• het zou kouder moeten zijn

is-ought probleem

• je kan onmogelijk van hoe iets is, afleiden hoe het zou moeten zijn. (A treatise of Human Nature)

• je kan geen voorschriften afleiden uit waarnemingen

  • = Hume’s guillotine: vb: van een moord: zelfs al heb je alles forensisch onderzocht: bewijzen van wie,wat,hoe,waar.

  • Mr nooit objectieve feiten bewijs of het immoreel is

• causaliteit kan je ook niet zien

• door prescribitief kan je geen describitief conclusie nemen

• = lijkt op de volgende drogredenering

grondlegger deugdethiek

• Aristoteles

Deugdethiek

• Aristoteles

• moreel handelen door te doen

• deugd

Deugd

• aangeleerd gedrag

• je kan ontwikkelen tot deugdzaam mens

• goed mens = gebaseerd tot deugdethiek

• waarden waarschijnlijk uni normen zijn subject

• dispotitie: neiging tot een bepaald gedrag

  • waarden → normen → dispotitie

  • ontwikkelde deugden

  • karakterdeugden

• Artistoteles

Aristoteles inleiding: deugdenethiek

• areté= deugd

  • goedheid voor waarde eerlijkheid

Doel in het leven

• lukken in leven

• zoveel mogelijk dispotitie

4 kardinale deugden

• wijsheid

• rechtvaardigheid

• gematigheid

• moed

• => middenweg tussen extrema

Deugdethiek

• zet de handelende persoon + omgeving centraal

  • en richt zich op het leven dat die persoon leidt

• leven is gelukt = wnr je deugzaam bent pas wnr je oud bent

• Hylermofesisme

Hylermorfesisme

• alles in het leven is samenwerking met vorm en stof

• vorm en stof zijn onlosmakelijk verbonden met elkaar

Aretè

deugd

• goedheid , voortreffelijkheid leidt tot de aangeleerde dispositie

• een combinatie van waarden en normen

• iseen morele dispositie/karaktereigenschap die iemand in staat stelt om goed te handelen

  
  

deugd extra ari

• geen handeling mr een stabiele toestand van karakter

• verworven dispositie om op de juiste mnr te voelen te handelen

Eudaimonia

• geslaagd leven(gelukt)

• Telos: alles heeft een doel: elke doel mogelijkheid, potentie

• via ontwikkeling

• hoogste menseleijk doel

• zorgt mens in overeenstemming met de rede te leven

Karakterdeugden

• voorreffelijke eigenschappen of dispotities

de gulden middenweg

• de juiste rationele keuze maken

• tussen 2 extrema: vb: moed= roekeloos en laf

Dispotitie

iets dat iemand kan doen of de neiging heeft te doen , wnr de juiste omstandigheden zich voordoen

• via redelijkheid , oefenen in afweging maken van deugden om zo aangeleerde karakterdeugden of disposisties te ontwikkelen die leiden tot het geslaagde leven

ethisch handelen

• kan je oefen

• via rede/ rationeel proces

telos

doel = eudaimonia

moreel handelen of leven

= weloverwogen handelen (redelijk)

Wijsgerige antropologie/ zielsleer

• vertrekpunt: hylmorfisme

• teleologie

• act en potentie

• entelecheia

Teleologie

• alles heeft een doel + doel moet ontdekt

• grootste doel : eudaimonia

  • deugzaam mens = gelukkig mens

Act en potentie

• elk doel vertrekt van uit potentie

• act= activiteit die plaats vindt om telos te bereiken

Entelecheia

• POTENTIE → ACT → TELOS

• het via de rede actief de potentiële deugd ontwikkelen tot een dispositie

• mens kan wegens animal rationale

• bereiken van je potentie

hoe leven : ethische consequenties van dit teleologisch uitgangspunt

• elk mens ; potentie deugden → disposities

• via entelecheia

  • zo zuiver mogelijk opvolgen via de rede

• streven = rationeel proces

  • trainen of oefenen: leren door denken (belang v. opvoeding)

• karakterdeugen: ondoordacht ontwikkeld → disposities ( effectieve geschiktheid verankerd in het karakter (potentie) → juiste morele act stellen

vb: moed

• leren wat moedig is

  • via opvoeding en ervaring en erover na denken

Thomas van Aquino

• vuldt de kadinale deugden aan in christendom

• geloof, hoop en liefde

oefeningen verbetering

potentie → act → telos

Kritiek op aristoteles

• deugdenethiek ni ied

• juiste fam + voldoende middelen ( vrienden , rijkdom , goed uiterlijk , opleiding …)

• noodzakelijke voorwaarden om zich te richten op eudaimonia

• alleen volwassen mannen

• vrouwen ook telos mr geen middelen + ni vrij

Martha Nussbaum

• hedendaagse lln van ari

• menselijkheid / humanitieit

• leren uit onze emotie

• 10 essentiele mogelijkheden (capabilities)

  • vgl met disposities van ari

10 capabilities voor een ethische en goede(rechtvaardige) samenleving

• leven

• lichamelijke gezondheid

• lichamelijk onschendbaarheid

• zintuigelijke waarneming, verbeeldingskracht en denken

• gevoelens

• praktische rede

• sociale banden

• andere biologische soorten

• spel

• vormgeving

10 CAPA leven

mogelijkheid hebben een leven met nrmle duur te leiden

10 CAP: lichamelijke gezondheid

• mogelijkheid gezond leven

10 CAP: LICHAMELIJKE ONSCHENDBAARheid,

• mogelijkheid vrij te bewegen

10 CAP: zintuigelijke waarneming, verbeeldingskracht en denken

• mogelijkheid zintuigen + fantaseren + in vrijheid te denken

10 CAP: gevoelens

• mogelijkheid gevoelens te beleven + leven zonder grote zorgen

10 CAP: praktische rede

• mogelijkheid voorstelling van het goede te komen + plannen + vorm geven eigen leven

10 CAP: sociale banden

• mogelijkhed met + voor andere leven basis zelfrespect en waardigheid

10 CAP: andere biologische soorten

mogelijkheid levne in verbonden met dieren , planten en natuur

10 CAP: SPEL

• mogelijkheid te lachten , spelen + recreëren

10 CAP: vormgeving van eigen omgeving

• mogelijkheid participeren van politieke en arbeids + bezit eigendom op basis van gelijkheid

Oefeningen nussbaum

• vgl met aristoteles