personality psychology theme 7

Persoonlijkheidsontwikkeling

Gaat over continuïteit, stabiliteit en consistentie van een persoon door de tijd heen en hoe mensen veranderen.

Rangorde stabiliteit

Het behouden van iemands relatieve positie in een groep over tijd.

Zelfs als iedereen in de groep gemiddeld stijgt of daalt op een trek, blijft de rangorde van individuen en opzichte van elkaar hetzelfde

Mean level stability (gemiddelde-niveau stabiliteit)

Het gelijk blijven van het gemiddelde niveau van een trek binnen een gehele populatie.

Welke typen psychologische kenmerken vertonen over het algemeen een zeer hoge stabiliteit over de tijd en welke kenmerken zijn significant minder stabiel?

Brede persoonlijkheidskenmerken vertonen hoge stabiliteit (bijv. intelligentie, emotionele reactiviteit, impulsiviteit en agressie)

Tijdelijke attitudes zijn veel minder stabiel (bijv. politieke voorkeur of specifieke meningen)

Persoonlijkheidscoherentie

Latente eigenschappen blijven stabiel, maar de manier waarop ze zichtbaar worden in gedrag kan veranderen.

3 aannames in de persoonlijkheidspsychologie

1. Mensen verschillen van elkaar

2. Persoonlijkheid blijft deels stabiel door de tijd

3. Persoonlijkheid is deels consistent in verschillende situaties

3 niveaus van persoonlijkheidsanalyse

1. Populatieniveau

2. Groepsverschillenniveau

3. Individuele verschillenniveau

Temperament

Vroeg in het leven zichtbare individuele verschillen met een erfelijke basis, vaak verbonden met emotionaliteit en opwinding

Temperament in de zuigelingenfase

De vroegst zichtbare individuele verschillen in gedrag en emotionele reactiviteit

Heeft een sterke erfelijke genetische basis en hangt nauw samen met emotionaliteit en arousal

Distress bij beperkingen bij baby’s

Weerspiegelt de mate van stress, woede of frustratie die een baby ervaart in situaties waarin zijn beweging of wil begrensd wordt (bijv. bij aankleden, in bed leggen of wegnemen van speelgoed)

Actigrafie

Een apparaat bevestigd aan een ledemaat om de fysieke beweging en het activiteitsniveau van kinderen te meten.

Longitudinale studies

Onderzoeken waarbij dezelfde individuen op meerdere momenten gedurende een langere periode worden gemeten.

Stabiliteitscoëfficiënt

De correlatie tussen persoonlijkheidsmetingen op verschillende tijdstippen.

Validiteitscoëfficiënt

De samenhang tussen 2 verschillende kenmerken of meetinstrumenten op hetzelfde tijdstip

4 belangrijke bevindingen van onderzoek naar temperament

1. individuele verschillen zijn al vroeg zichtbaar

2. de meeste temperamentfactoren zijn gematigd stabiel in het eerste levensjaar

3. de stabiliteit is groter naarmate de tijd tussen metingen korter is

4. de stabiliteit neemt toe naarmate kinderen ouder worden

Welke systematische verschuivingen (mean level changes) treden in de volwassenheid op in scores van de Big Five factoren naarmate mensen ouder worden

Naarmate mensen ouder worden

• dalen de scores op neuroticisme, extraversie en openheid voor ervaringen

• stijgen de scores op agreeableness en conscientiousness

Heterotypische continuïteit

Het fenomeen dat trekken stabiel blijven, maar zich in verschillende levensfasen op andere manieren uiten.

Effect van geboortevolgorde op persoonlijkheid

• Eerstgeborenen zouden verantwoordelijker, prestatiegerichter en dominanter zijn

• Jongere kinderen zouden rebelser, creatiever en socialer zijn

Empirisch onderzoek toont echter wisselende en inconsistente resultaten aan

Interactionisme (Mischels situationele theorie)

Gedrag ontstaat door de wisselwerking tussen persoonlijkheidskenmerken en situaties

Sterke vs zwakke situaties

Sterke vs. zwakke situaties (interactionisme)

In een sterke situatie gedragen bijna alle mensen zich hetzelfde door duidelijke regels of verwachtingen.

In een zwakke situatie is meer ruimte voor persoonlijkheid om het gedrag te bepalen

Active person-environment transaction

Mensen kiezen situaties die passen bij hun persoonlijkheid

Deze situaties kunnen vervolgens ook hun persoonlijkheid beïnvloeden

Reactive person-environment transaction

Mensen met verschillende persoonlijkheidskenmerken reageren anders op exact dezelfde situatie.

Evocative person-environment transaction

Iemands persoonlijkheidskenmerk lokt gedrag uit waardoor de situatie zelf verandert.

Principe van cumulatieve continuïteit

Het principe dat de persoonlijkheid steeds stabieler en consistenter wordt naarmate iemand ouder wordt.

Cohort-effect

De invloed van het opgroeien in een specifieke generatie en bijbehorende historische gebeurtenissen.

Maturiteitsprincipe

Met de leeftijd nemen emotionele stabiliteit, altruïsme en consciëntieusheid toe. Dit hangt samen met sociale rollen en verantwoordelijkheden.

Sociale klok

Maatschappelijke verwachtingen over de juiste timing van bepaalde levensgebeurtenissen zoals trouwen of pensionering.

Narratieve identiteit

Het levensverhaal dat mensen over zichzelf vertellen, waarmee ze hun ervaringen betekenis geven.

Dit verhaal helpt hen te begrijpen wie ze zijn en hoe ze zich ontwikkelen

Psychotherapie

Psychotherapie kan persoonlijkheid veranderen, bijvoorbeeld door emotionele stabiliteit en extraversie te verhogen en gedrag en zelfbeeld te verbeteren

Stabiliteit van temperament

Temperamentverschillen zijn al vroeg zichtbaar, zijn gematigd stabiel en worden stabieler naarmate kinderen ouder worden.

Onderzoek naar Big Five-ontwikkeling

Persoonlijkheid kan veranderen tijdens adolescentie en volwassenheid, maar veranderingen verschillen tussen individuen en tussen zelfrapportage en rapportage door anderen.

Oorzaken van persoonlijkheidsontwikkeling

Een combinatie van genetische factoren, socialisatie en levenservaringen (zoals opleiding, werk en belangrijke gebeurtenissen)

3 fundamentele temperamentdimensies volgens Funder

Positieve emotionaliteit → voorloper van extraversie.

Negatieve emotionaliteit → voorloper van neuroticisme.

Effortful control → voorloper van consciëntieusheid en agreeableness.

Validiteitscoëfficiënt

Meet de samenhang tussen 2 verschillende kenmerken die op hetzelfde moment worden gemeten

Mean level stabiliteit vs. mean level change

Mean level stabiliteit = gemiddelde niveau van een trek in een groep blijft gelijk.

Mean level change = gemiddelde niveau van een trek verandert met de tijd.

7 principes van persoonlijkheidscontinuïteit en -verandering

Cumulative Continuity = stabieler met leeftijd

Maturity = meer volwassenheid

Plasticity = persoonlijkheid kan veranderen

Role Continuity = rollen houden gedrag stabiel

Identity Development = stabiel zelfbeeld

Social Investment = sociale rollen bevorderen verandering

Corresponsive = omgeving versterkt bestaande eigenschappen.

Socio-emotionele selectiviteitstheorie

Doelen veranderen afhankelijk van hoeveel tijd iemand denkt nog te hebben.

• Jongeren richten zich meer op toekomst en ontdekken

• Ouderen meer op emotioneel betekenisvolle relaties en positieve emoties.

Welke sekse-specifieke verschillen in de Big Five ontwikkeling vonden Branje, Van Lieshout en Gerris bij Nederlandse adolescenten over de 3 meetmomenten?

Bij adolescente jongens namen extraversie en openheid voor ervaringen af

Bij adolescente meisjes namen extraversie, agreeableness, conscientiousness en openheid voor ervaringen juist toe

Wat waren de Big Five-ontwikkelingstrends die Branje et al. vonden bij de moeders en vaders binnen de onderzochte Nederlandse gezinnen?

Bij moeders namen emotionele stabiliteit en conscientousness toe

Bij vaders namen extraversie, agreeableness en emotionele stabiliteit juist af