Radiologia ćwiczenia 1 ( BHP i budowa aparatu )

Jaki jest cel badania obrazowego ?

potwierdzić lub wykluczyć wstępne rozpoznanie.

Definicja promieniowania X

to promieniowanie jonizujące, wywołujące negatywne skutki na organizm, powodujące wytwarzanie wolnych rodników, które zaburzają syntezę białek i czynności enzymatyczne.

Mogą powodować uszkodzenie DNA, prowadząc do zmian w materiale genetycznym.

Uszkodzona komórka może umrzeć.

Śmierć większej ilości komórek może doprowadzić do zaburzenia funkcjonowania danej tkanki.

Które komórki są najbardziej wrażliwe na działanie promieniowania X ? i przykłady

komórki, które są słabo zróżnicowane i często dzielą

np. komórki rozrodcze, komórki szpiku, nabłonek wyścielający jelita.

które narządy sa najbardziej wrażliwe ?

gonady i szpik kostny.

Jak dzielimy skutki oddziaływania promieniowania X?

1. biologiczne → a te na : 1) efekty (skutki) somatyczne oraz 2) genetyczne

2. Ze względu na relację: dawka promieniowania/efekt biologiczny skutki dzielimy na:

-skutki niestochastyczne (deterministyczne)

-skutki stochastyczne

Opisz skutki genetyczne

dotyczą potomstwa osoby napromieniowanej, kiedy

dochodzi do aberracji chromosomowych i liczbowych w komórkach rozrodczych,

mutacje genowe dominujące i recesywne, skutki genetyczne lubią się sumować.

efekty (skutki) somatyczne kogo dotycza i jak dzielimy ?

dotyczą osobnika który został napromieniowany

 wczesne

 późne

co zaliczamy do skutków wczesnych?

 krew (trombocytopenia, erytrocytopenia, leukocytopenia)

 przewód pokarmowy (obnażenia ściany żołądka i jelit, biegunki,

wymioty, zakażenia jelitopochodne)

 skóra (rumień, utrata owłosienia, zrogowacenie, owrzodzenia, blizna)

 narządy rozrodcze (utrata płodności, uszkodzenia płodu)

 największe zaburzenia rozwojowe pojawiają się przy

napromieniowaniu w okresie największej organogenezy

(pomiędzy 3-25 tygodniem ciąży)

 napromieniowanie między 3-8 tygodniem prowadzi do śmierci

 napromieniowanie po 4 tygodniu prowadzi do choroby

nowotworowej w dzieciństwie lub życiu dorosłym

 napromieniowanie między 8-25 tygodniem ciąży może

doprowadzić do niedorozwoju umysłowego po urodzeniu

opisz późne efekty

późne :

(białaczka (ok. po 2 latach),

skrócenie czasu życia,

zaćma,

nowotwory złośliwe (rak tarczycy nawet po 20 latach),

niepłodność,

zahamowanie wzrostu i rozwoju)

– pojawiają się po kilku miesiącach albo latach od napromieniowania

opisz skutki stochastyczne

 brak dawki progowej

 proporcjonalnie do dawki promieniowania wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia choroby, ale nie stopień jej nasilenia !

 genetyczne skutki promieniowania (mutacje, nowotwory).

Zasada Alara - co to , o czym mówi .i która ustawa o niej mówi .

Zasada Alara – as low as reasonably achiewable.

,,Nie wolno dopuścić żadnej praktyki związanej z ekspozycją, dopóki praktyka ta nie przyniesie dostatecznej korzyści osobom eksponowanym lub społeczeństwu, przewyższając straty w postaci radiacyjnego uszczerbku na zdrowiu, związanego z tą praktyką”.

Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej (ICRP).

Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo Atomowe i akty wykonawcze.

Państwowa Agencja Atomistyki.

definicja pracowni rentgenowskiej

to pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, przeznaczonych do

wykonywania medycznych procedur radiologicznych z wykorzystaniem promieniowania rentgenowskiego.

definicja gabinetu rentgenowskiego

to pomieszczenie pracowni rentgenowskiej, w którym zainstalowana

jest na stałe co najmniej jedna lampa rentgenowska.

Aparat rentgenowski - definicja

to zespół urządzeń składający się z aparatury przeznaczonej do

wytwarzania i wykorzystywania promieniowania Rtg, w którym źródłem promieniowania jonizującego jest lampa rentgenowska.

rodzaje osłon przed promieniowaniem

stałe

ruchome

osobiste

przykłady stałych

ściany, stropy, drzwi, barbeton, beton, cegła

przykłady ruchomych

ruchome - parawany szkło ołowiowe, żeliwo, ołów, folia ołowiowa

przykłady osobistych

fartuchy, rękawice, osłony na tarczyce i gonady guma ołowiowa, szkło ołowiowe np. okulary, tworzywa sztuczne oparte o polimery z dodatkiem ołowiu

Rękawice z gumy ołowiowej – czy sa dobra ochrona?

nie, bo chronią tylko przed promieniowaniem miękkim

rozproszonym, nie możemy znaleźć się w pierwotnej wiązce promieniowania, podobnie inne

osobiste.

jakie Wyróżniamy rodzaje ochrony?

2 rodzaje :

 ochrona pacjenta i właściciela – duża dawka promieniowania na określoną część ciała przez krótki czas

 ochrona pracownika – mała dawka promieniowania na całe ciało przez cały okres pracy.

ZAGADNIENIE OCHRONA PACJENTA I WŁAŚCICIELA

Co sie dzieje jeżeli trzeba podtrzymać pacjenta ?

1.czynność tę wykonuje osoba (właściciel pacjenta), która: ukończyła 18 lat, nie jest w ciąży,

nie jest chora na choroby nowotworowe, choroby tarczycy, została poinstruowana o sposobie postępowania i ryzku radiacyjnym.

2. Na drzwiach od pracowni zawieszona jest informacja o konieczności powiadomienia personelu jeśli osoba uczestnicząca w badaniu jest w ciąży.

o czym musimy pamietać ?

3.Należy pamiętać o ubraniu w fartuchy osoby, które będą podtrzymywać zwierzę podczas badania.

Nawet zabezpieczona osoba nie powinna znaleźć się nigdy na drodze pierwotnej wiązki promieniowania.

4.Jeśli to możliwe do poskramiania zwierzęcia należy stosować znieczulenie lub premedykację.

5.Właściwy dobór parametrów ekspozycji w celu uniknięcia powtórnego zdjęcia.

Jakich promieni używamy?

6.Zastosowanie techniki promieni twardych co zapewnia krótki czas ekspozycji (nie do każdego pacjenta stosuje się technikę twardą).

7.Zastosowanie osłon które związane są z aparatem rtg: aluminiowe filtry lampy, kolimatory.

8.Użycie czułych filmów i foli wzmacniających co skraca czas ekspozycji.

ZAGADNIENIE OCHRONA PRACOWNIKÓW

Ochrona pracowników

Zasady bezpieczeństwa wykonywania zdjęć rentgenowskich

1. prawidłowe urządzenie gabinetu oraz wykorzystanie osłon

2. zdjęcia mogą być wykonywane tylko przez osoby kompetentne

3. żadna z osób personelu nie powinna trzymać zwierzę do ekspozycji

4. zapewnienie opieki medycznej pracownikom

5. prowadzenie szkoleń pracowników w zakresie ochrony radiologicznej

6. pracownik powinien wykazać się:

 znajomością przepisów ochrony radiologicznej

 umiejętnościami prawidłowego ułożenia pacjentów do badań rentgenowskich

 obsługi aparatów rentgenowskich

 obróbki rentgenogramów.

Dawkomierze i dawki - wszystkie informacje

→ ocena narażenia pracowników prowadzona jest na podstawie kontrolnych pomiarów dawkomierzy indywidualnych lub pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy co 3 miesiące.

→Dawkomierz indywidualny informuje o konkretnej kawce, jaką otrzymała dana osoba pracująca.

→Dawkomierz indywidualny powinien być przypięty do fartucha na wysokości serca

→ kontrole dawek (co 8 tygodni) prowadzą akredytowane laboratoria: Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie, Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej w Warszawie

Rodzaje dawkomierzu ( 3 )

1▪ dawkomierze filmowe → zawierają w sobie błonę rentgenowską w szczelnej koszulce

o w pudełku są blaszki z różnych metali i co 8 tygodni chodzi się do laboratorium i sprawdzają w jakim stopniu jesteśmy napromieniowani (bromki srebra nie są tkankopodobne)

2▪ dawkomierz termoluminescencyjny

3▪ dawkomierz środowiskowy → mierzy dawki w środowisku pracy, pozwala oszacować narażenie personelu;

o powinien być zawieszony w miejscu, gdzie przebywa personel obsługujący aparat rentgenowski

o nie może wisieć bezpośrednio na aparacie

o kontrolę dawek (co 8 tygodni) prowadzą akredytowane laboratoria

▪ błony wysyłane są do laboratorium, które informuje czy dawka pochłonięta była zbyt duża albo zbyt mała

▪ ocena narażenia pracowników prowadzona jest na podstawie kontrolnych pomiarów dawek indywidualnych lub pomiarów dozymetrycznych

Badania lekarskie- co ile i kto wystawia

→ pracownicy podlegają obowiązkowo wstępnym i okresowym badaniom lekarskim :

Zgodę na prace przy narażeniu na działanie promieni jonizujących wydaje uprawniony lekarz maksymalnie na 3 lata (literka J na pieczątce).

kto ponosi odpowiedzialność za użycie promieniowania jonizującego wobec pacjentów ?

1. lekarz kierujący na badanie rentgenowskie

2. lekarz radiolog wykonujący badanie rentgenowskie

3. technik obsługujący aparat rentgenowski.

Wymień obowiązki (5) lekarza kierującego:

1. wcześniej wyczerpać inne, bezpromienne metody diagnostyczne (badanie kliniczne, laboratoryjne krwi, moczu, USG) w celu uniknięcia narażenia na promieniowanie jonizujące

2. wykorzystać badania rtg już wcześniej wykonane

3. ocenić ryzyko utraty zdrowia pacjenta i korzyści z zastosowania promieniowania

4. wystawić skierowanie będące warunkiem wykonania badania z zastosowaniem promieniowania jonizującego

5. skierowanie .

Co powinno zawierać skierowanie

1. dane osobowe właściciela i zwierzęcia

2.cel i uzasadnienie badania

3.objawy kliniczne (np. duszność – nie kłaść zwierzęcia na plecach, wymioty –zwierzę zwymiotuje środek kontrastowy)

4.wstępne rozpoznanie kliniczne (np. podejrzewam złamanie kości udowej) –ułatwiamy wybór odpowiedniej projekcji

5.podpis osoby kierującej na badanie lub zabieg z pieczątką.

Obowiązki lekarza radiologa w zakresie ochrony przed promieniowaniem jonizującym: (7 / 8 )

1. podnoszenie kwalifikacji w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej

2. niedopuszczanie do obsługiwania aparatu rtg przez osobę niekompetentną

3. zaniechanie wykonania badania w przypadku braku skierowania lub przy błędnie wypisanym skierowaniu

4. wybranie metody badawczej, która spowoduje możliwie jak najmniejsze obciążenie pacjenta promieniowaniem

5. konsultowanie się w trakcie badania z lekarzem kierującym (w razie konieczności)

6. podczas badania bardziej skomplikowanego analizowanie każdego jego etapu pod kątem oceny informacji już uzyskanych i konieczności kontynuowania zaleconych badań do końca

7. przerwanie badania w przypadku zagrożenia życia pacjenta lub ryzyka pogłębienie się stanu utraty zdrowia.

? 8. opis przeprowadzonego badania.

Która ustawa mówi o ochronie radiologicznej ?

Ustawa z dnia 29 listopada 2000r. Prawo atomowe

Co to PAA ?

A pod kogo weta podlega ?

czy osłony moga być zaprojektowane przez random osobe ?

1.Państwowa Agencja Atomistyki – tam są akty prawne i przypisy obowiązujące w radiologii weterynaryjnej

2.pod Państwową Agencję Atomistyki

3.NIE BO, osłony muszą być zaprojektowane przez osoby z uprawnieniami IOR

jakie aparaty rentgenowskie są niedozwolone ?

niedozwolone jest stosowanie w diagnostyce medycznej aparatów rentgenowskich:

1. półfalowych (jednopulsowych)

2. pełnofalowych (dwupulsowych) – oprócz aparatów rentgenowskich przenośnych i jezdnych

drzwi do pracowni RTG są oznaczone tablicą informacyjną ze znakiem ostrzegawczym przed promieniowaniem jonizującym – jak wygląda ten znak ?

żółte tło, czarny wiatrak

Lampa rentgenowska

to urządzenie złożone z 2 elektrod ;

— katody oraz + anody

umieszczonych wewnątrz opróżnionej z powietrza szklanej bańki

Katoda - co emituje i w jakim kierunku ?

emituje elektrony które przemieszczają się w kierunku anody .

Ich energia jest zamieniana na energię cieplną ( w 99%) i energię promieniowania X ( w 1%)

od czego zależy ilość promieni emitowanych z anody?

1. natężenia prądu płynącego przez lampę mA

2. czasu ekspozycji s

a od czego zależy ich przenikliwość ?

od napięcia na lampie kv

co to jest promieniowanie anodowe ?

to strumień e płynących w kierunku anody .

Ognisko rzeczywiste - co to

to powierzchnia tarczy anody o którą uderzają e emitowane z katody

o czym decydują wymiary ogniska rzeczywistego ?

decydują w dużej mierze o mocy lampy.

Im większe ognisko rzeczywiste lampy tym ….

większa jest moc lampy i tym wiecej promieniowania w jednostce czasu można z lampy otrzymać .

Promień główny - co to

inna nazwa

in. centralny, środkowy

-promień , prostopadły do osi długiej lampy

Ognisko optyczne co to i inna nazwa

• pozorne inaczej

to rzut ogniska rzeczywistego w kierunku okienka lampy.

od czego zależy ostrość obrazu ?

Od wymiarów ogniska optycznego.

Im jest ono mniejsze ( bliżej anody) , tym ostrzejszy jest obraz.