1/27
Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący zagadnienia ze składni (części zdania, rodzaje podmiotu i orzeczenia, typy zdań) oraz części mowy wraz z fleksją czasownika.
Podmiot
Część zdania odpowiadająca na pytania: kto? co?
Podmiot gramatyczny
Podmiot wyrażony rzeczownikiem lub zaimkiem, najczęściej występujący w mianowniku (np. „Kuba czyta”).
Podmiot domyślny
Podmiot niewyrażony wprost osobnym wyrazem, lecz wynikający z formy czasownika (np. „czytam książkę”).
Podmiot szeregowy
Podmiot oznaczający kilka osób lub rzeczy (np. „Kuba i Bartek”).
Podmiot logiczny
Podmiot, który nie jest przedstawiony w mianowniku (często z końcówkami „-ie”, np. „Kubie jest zimno”).
Orzeczenie
Część zdania odpowiadająca na pytania: co robi? co się z nim dzieje?
Orzeczenie czasownikowe
Rodzaj orzeczenia wyrażony osobową formą czasownika.
Orzeczenie imienne
Rodzaj orzeczenia składający się z łącznika („być”, „stać się”, „zostać”) oraz orzecznika (np. „Marek jest lekarzem”).
Orzeczenie modalne
Rodzaj orzeczenia zawierający formę bezokolicznika.
Zdanie pojedyncze
Zdanie zawierające dokładnie 1 orzeczenie.
Zdanie złożone
Zdanie zawierające 2 orzeczenia.
Zdanie wielokrotnie złożone
Zdanie zawierające 3 lub więcej orzeczeń.
Dopełnienie
Część zdania uzupełniająca znaczenie czasownika, odpowiadająca na pytania wszystkich przypadków bez mianownika (np. „kupiłem samochód”, „myślę o Warszawie”).
Przydawka
Część zdania określająca rzeczownik.
Okolicznik
Część zdania określająca czynność (np. okolicznik miejsca: „jadę do Warszawy”).
Części mowy
Klasy wyrazów, których w języku polskim jest 10; dzielą się na odmienne i nieodmienne.
Rzeczownik
Odmienna część mowy odpowiadająca na pytania: kto? co?, odmieniająca się przez przypadki i liczby (rodzaj ma już przypisany na stałe).
Czasownik (jako część mowy)
Odmienna część mowy odpowiadająca na pytania: co robi?, odmieniająca się przez osoby, liczby, czasy oraz tryby.
Przymiotnik
Odmienna część mowy odpowiadająca na pytania: jaki? jaka? jakie?, odmieniająca się przez przypadki, liczby i rodzaje oraz podlegająca stopniowaniu.
Liczebnik
Odmienna część mowy odpowiadająca na pytania: ile? który z kolei?, odmieniająca się przez przypadki, liczby i rodzaje.
Zaimek
Część mowy odmieniająca się w zależności od tego, co zastępuje (może zastępować m.in. rzeczownik).
Nieodmienne części mowy
Grupa pięciu części mowy, do której należą: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła oraz wykrzyknik.
Osoby i liczby czasownika
Kategorie, według których czasownik odmienia się przez 3 osoby w liczbie pojedynczej oraz 3 osoby w liczbie mnogiej.
Czasy czasownika
Trzy formy czasowe występujące w odmianie czasownika: teraźniejszy, przeszły oraz przyszły.
Rodzaje czasownika
Formy rodzajowe czasownika: męski, żeński i nijaki (w liczbie pojedynczej) oraz męskoosobowy i niemęskoosobowy (w liczbie mnogiej).
Tryby czasownika
Kategoria fleksyjna czasownika obejmująca: tryb oznajmujący, tryb rozkazujący oraz tryb przypuszczający.
Aspekt czasownika
Kategoria czasownika określająca charakter dokonania czynności, dzieląca się na aspekt dokonany oraz aspekt niedokonany.
Strony czasownika
Kategoria gramatyczna czasownika obejmująca stronę czynną, stronę bierną oraz stronę zwrotną.