Max Weber: Βασικές Κοινωνιολογικές Έννοιες

Flashcards βασισμένες στο έργο του Max Weber «Οικονομία και Κοινωνία», που καλύπτουν τις βασικές κοινωνιολογικές έννοιες, τους τύπους ορθολογικότητας και τις μορφές εξουσίας.

Κοινωνιολογία

Μια επιστήμη που θέλει να κατανοήσει ερμηνευτικά το κοινωνικό πράττειν και, με τον τρόπο αυτό, να το εξηγήσει αιτιακά κατά την πορεία και τις επιδράσεις του.

Πράττειν

Μια ανθρώπινη συμπεριφορά, είτε πρόκειται για εξωτερική ή εσωτερική πράξη, για παράλειψη ή ανοχή, όταν και εφόσον ο δρων ή οι δρώντες συνδέουν με αυτή ένα υποκειμενικό νόημα.

Κοινωνικό πράττειν

Ένα πράττειν το οποίο σύμφωνα με το προσδιδόμενο νόημα του δρώντος ή των δρώντων αναφέρεται στη συμπεριφορά άλλων και προσανατολίζεται προς αυτή κατά την επιτέλεσή του.

Νόημα

Το πραγματικό νόημα που προσδίδεται σε μια ιστορική περίπτωση ή το υποκειμενικά προσδιδόμενο νόημα σε έναν εννοιολογικά συγκροτημένο καθαρό τύπο (ιδεότυπο).

Κατανόηση

Η ερμηνευτική σύλληψη του νοήματος ή της νοηματικής συνάφειας, η οποία μπορεί να έχει χαρακτήρα είτε ορθολογικό (λογικό ή μαθηματικό) είτε συναισθαντικό-αναβιωτικό.

Ιδεότυπος (Καθαρός Τύπος)

Μια εννοιολογική κατασκευή που υποτυπώνει πώς θα διενεργούνταν ένα ανθρώπινο πράττειν εάν ήταν αυστηρά ορθολογικό κατά το σκοπό και ανεπηρέαστο από σφάλματα και αισθήματα.

Κίνητρο

Μια νοηματική συνάφεια που εμφανίζεται στον ίδιο το δρώντα ή στον παρατηρητή ως εννοηματική «βάση» μιας συμπεριφοράς.

Ορθολογικότητα κατά το σκοπό

Προσανατολισμός του πράττειν σύμφωνα με το σκοπό, τα μέσα και τα παράπλευρα αποτελέσματα, με ορθολογική στάθμιση των μέσων προς τους σκοπούς.

Ορθολογικότητα κατά την αξία

Πράττειν μέσω συνειδητής πίστης στην άνευ όρων ηθική, αισθητική ή θρησκευτική αυταξία μιας συμπεριφοράς, ανεξαρτήτως του αποτελέσματος.

Παραδοσιακό πράττειν

Πράττειν που καθορίζεται μέσω εξοικειωμένης συνήθειας και βρίσκεται συχνά στο όριο του εννοηματικά προσανατολισμένου πράττειν.

Αισθηματικό πράττειν

Πράττειν που καθορίζεται μέσω πραγματικών αισθημάτων και συγκινησιακών καταστάσεων, αποτελώντας συχνά ανεμπόδιστη αντίδραση σε ένα έκτακτο ερέθισμα.

Κοινωνική σχέση

Μια συμπεριφορά πολλών ατόμων η οποία ως προς το νοηματικό της περιεχόμενο είναι προσαρμοσμένη αμοιβαίως προς αλλήλους και είναι έτσι αντιστοίχως προσανατολισμένη.

Εξουσία (Herrschaft)

Η πιθανότητα συγκεκριμένων (ή όλων των) διαταγών να τις υπακούσει μία προσδιορίσιμη ανθρώπινη ομάδα.

Νομιμότητα

Η πίστη στην ισχύ μιας εξουσιαστικής σχέσης, η οποία επιδιώκεται από κάθε εξουσία για τη διατήρηση και τη σταθεροποίησή της.

Ορθολογική εξουσία

Νόμιμη εξουσία που στηρίζεται στην πίστη περί του νομότυπου χαρακτήρα θεσπισμένων διατάξεων και του δικαιώματος άσκησης εξουσίας εκείνων που έχουν κληθεί από αυτές.

Παραδοσιακή εξουσία

Εξουσία που στηρίζεται στην καθημερινή πίστη περί της ιερότητας παραδόσεων που έχουν παλαιόθεν ισχύ και περί της νομιμότητας των φορέων που ασκούν την αρχή.

Χαρισματική εξουσία

Εξουσία που στηρίζεται στην εξαιρετική αφοσίωση στην ιερότητα ή στην ηρωική δύναμη ή στην πρότυπη στάση ενός προσώπου.

Γραφειοκρατία

Ο καθαρότερος τύπος νόμιμης εξουσίας που ασκείται μέσω ενός ιεραρχικά δομημένου διοικητικού επιτελείου με εξειδικευμένες αρμοδιότητες και γραπτή τήρηση φακέλων.

Καθημερινοποίηση του χαρίσματος (Veralltäglichung)

Η διαδικασία μέσω της οποίας η χαρισματική εξουσία χάνει τον έκτακτο χαρακτήρα της και μεταβάλλεται σε διαρκή καθημερινή σχέση παραδοσιακής ή ορθολογικής μορφής.

Πατριαρχισμός

Κατάσταση όπου η εξουσία ασκείται από ένα μεμονωμένο άτομο εντός ενός συνδέσμου (συνήθως οικιακού) σύμφωνα με σταθερούς κληρονομικούς κανόνες.

Πατρογονισμός

Κάθε εξουσία που είναι καταρχήν παραδοσιακά προσανατολισμένη αλλά ασκείται μέσω ενός πλήρως αποκλειστικού δικαιώματος του κυρίου και ενός προσωπικού διοικητικού επιτελείου.

Σουλτανισμός

Πατρογονική εξουσία η οποία αναπτύσσεται κυρίως στη σφαίρα της ελεύθερης και ανεξάρτητης από την παράδοση αυθαιρεσίας του κυρίου.

Τιμάριο

Ιδιοποιημένες κυρίαρχες εξουσίες που δίνονται βάσει συμβολαίου σε μεμονωμένα άτομα έναντι υπηρεσιών (συνήθως στρατιωτικών) και στηρίζονται στην νομικοταξική τιμή.

Υπηρεσιακό χάρισμα

Η εξαντικειμενίκευση του χαρίσματος ως ιδιότητας που μεταβιβάζεται με ιερουργικά μέσα (π.χ. χειροτονία) και ανήκει στο αξίωμα και όχι στο πρόσωπο.