1/28
BẢN TRIỂN KHAI BỔ SUNG, không phải đáp án nguyên văn hoặc đáp án chính thức. Chỉ mở để đối chiếu, ráp bài sau khi học BỘ THẺ NGẮN. Các ý/câu gốc giữ riêng trong bộ Ý chấm điểm và tài liệu đối chiếu. Không cần học thuộc nguyên cả thẻ dài này.
[I.1 • Triển khai bổ sung] 1.Anh/Chị hãy trình bày cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.
Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh gồm cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận. Các yếu tố ấy được Hồ Chí Minh tiếp thu, chọn lọc và chuyển hóa thông qua hoạt động cách mạng của mình.
Về thực tiễn thế giới, cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, mở rộng xâm chiếm thuộc địa. Mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa với chủ nghĩa đế quốc ngày càng gay gắt; phong trào giải phóng dân tộc và phong trào công nhân phát triển. Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 mở ra con đường giải phóng mới; Quốc tế Cộng sản ra đời năm 1919 tạo điều kiện gắn cách mạng thuộc địa với cách mạng vô sản thế giới.
Về thực tiễn Việt Nam, thực dân Pháp xâm lược, thiết lập chế độ thuộc địa, duy trì những quan hệ phong kiến và bóc lột nhân dân. Mâu thuẫn nổi bật là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp và tay sai. Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và dân chủ tư sản tuy thể hiện tinh thần bất khuất nhưng lần lượt thất bại, đặt ra yêu cầu tìm đường lối cứu nước và lực lượng lãnh đạo mới.
Về cơ sở lý luận, trước hết là các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc: chủ nghĩa yêu nước, ý chí độc lập, tinh thần đoàn kết, nhân nghĩa, cần cù, sáng tạo. Chủ nghĩa yêu nước là động lực ban đầu thúc đẩy Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước.
Thứ hai là tinh hoa văn hóa nhân loại. Người tiếp thu có chọn lọc những yếu tố tích cực của tư tưởng phương Đông như nhân nghĩa, tu dưỡng đạo đức, từ bi, vị tha; đồng thời tiếp thu các giá trị tự do, bình đẳng, dân chủ và quyền con người của văn hóa phương Tây. Việc tiếp thu luôn gắn với yêu cầu giải phóng dân tộc, không sao chép máy móc.
Thứ ba là chủ nghĩa Mác - Lênin, cơ sở lý luận quyết định bản chất khoa học và cách mạng của tư tưởng Hồ Chí Minh. Chủ nghĩa Mác - Lênin cung cấp thế giới quan, phương pháp luận để Người giải quyết vấn đề dân tộc và giai cấp, xác định con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Người vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết ấy phù hợp điều kiện Việt Nam.
[I.2 • Triển khai bổ sung] 2.Anh/Chị hãy trình bày quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh.
Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trải qua năm thời kỳ; mỗi thời kỳ gắn với hoạt động thực tiễn và một bước phát triển về nhận thức, đường lối cách mạng.
Một là, thời kỳ trước ngày 5/6/1911: hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng tìm đường cứu nước mới. Hồ Chí Minh tiếp thu truyền thống yêu nước, nhân nghĩa của gia đình, quê hương và dân tộc; học các vị túc nho, tiếp xúc với sách báo tiến bộ và chứng kiến cảnh nhân dân bị áp bức. Người khâm phục lòng yêu nước của các bậc tiền bối nhưng không tán thành phương pháp cứu nước của họ. Từ yêu cầu tìm con đường mới, ngày 5/6/1911, Người ra nước ngoài tìm đường cứu nước, cứu dân.
Hai là, từ giữa năm 1911 đến cuối năm 1920: hình thành tư tưởng cứu nước, giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản. Qua sống, lao động và hoạt động ở nhiều nước, Người nhận rõ bản chất chủ nghĩa thực dân và thấy nhân dân lao động các dân tộc có thể đoàn kết chống áp bức. Năm 1919, Người gửi Yêu sách của nhân dân An Nam tới Hội nghị Vécxây. Tháng 7/1920, tiếp cận luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, Người xác định con đường cách mạng vô sản. Tháng 12/1920, Người tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, đánh dấu bước chuyển từ người yêu nước thành người cộng sản.
Ba là, từ cuối năm 1920 đến đầu năm 1930: hình thành những nội dung cơ bản của tư tưởng về cách mạng Việt Nam. Người truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng. Những hoạt động tiêu biểu gồm tham gia sáng lập Hội Liên hiệp thuộc địa năm 1921, sáng lập báo Le Paria năm 1922, xuất bản Bản án chế độ thực dân Pháp năm 1925; lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và báo Thanh niên năm 1925; xuất bản Đường cách mệnh năm 1927. Đầu năm 1930, Người chủ trì hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Cương lĩnh chính trị đầu tiên thể hiện đường lối cứu nước đúng đắn, sáng tạo, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội.
Bốn là, từ đầu năm 1930 đến đầu năm 1941: vượt qua thử thách, giữ vững đường lối, phương pháp cách mạng đúng đắn, sáng tạo. Quan điểm của Người có lúc bị phê phán do ảnh hưởng khuynh hướng tả trong phong trào cộng sản; Người vẫn kiên trì lập trường giải phóng dân tộc phù hợp thực tiễn Việt Nam. Sau những năm bị bắt ở Hồng Kông và hoạt động ở Liên Xô, Trung Quốc, Người trở về nước đầu năm 1941. Hội nghị Trung ương tháng 5/1941 do Người chủ trì đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, khẳng định sự đúng đắn của đường lối mà Người đã xác định.
Năm là, từ đầu năm 1941 đến tháng 9/1969: tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển, soi đường cho cách mạng. Người cùng Đảng xây dựng lực lượng, lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám năm 1945; ngày 2/9/1945 đọc Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Giai đoạn 1946–1954, Người lãnh đạo kháng chiến chống Pháp, hoàn thiện lý luận cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, từng bước hình thành tư tưởng xây dựng chủ nghĩa xã hội. Từ 1954 đến 1969, Người lãnh đạo thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và tiếp tục cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam; bổ sung quan điểm về Đảng, Nhà nước, kinh tế, văn hóa, đạo đức, con người và đoàn kết quốc tế. Di chúc kết tinh những tư tưởng và căn dặn cuối cùng của Người.
[I.3 • Triển khai bổ sung] 3.Anh/Chị hãy trình bày nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc là hệ thống quan điểm nhằm xóa bỏ ách thống trị thực dân, giành độc lập, đem lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân; gồm năm nội dung cơ bản.
Thứ nhất, cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản. Từ thất bại của các con đường cứu nước cũ và việc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh lựa chọn con đường giải phóng dân tộc gắn với giải phóng giai cấp và con người. Độc lập dân tộc là nhiệm vụ trước hết, tạo tiền đề tiến lên chủ nghĩa xã hội.
Thứ hai, trong điều kiện Việt Nam, cách mạng muốn thắng lợi phải do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Đảng đề ra đường lối đúng, tổ chức, giáo dục và đoàn kết quần chúng, đồng thời liên hệ với cách mạng thế giới. Đảng phải vững mạnh, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng và gắn bó với nhân dân.
Thứ ba, cách mạng phải dựa trên lực lượng đại đoàn kết toàn dân, lấy liên minh công - nông làm nền tảng. Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng; mọi người Việt Nam yêu nước đều cần được tập hợp để thực hiện mục tiêu chung. Công nhân và nông dân là lực lượng đông đảo, chịu áp bức nặng nề, có vai trò nền tảng; đoàn kết toàn dân phải gắn với sự lãnh đạo của Đảng.
Thứ tư, cách mạng giải phóng dân tộc cần chủ động, sáng tạo, có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc. Cách mạng thuộc địa và cách mạng chính quốc có quan hệ bình đẳng, hỗ trợ nhau; nhân dân thuộc địa phải phát huy nội lực, tự đứng lên, không thụ động chờ đợi. Thắng lợi ở thuộc địa còn góp phần làm suy yếu chủ nghĩa đế quốc và hỗ trợ cách mạng thế giới.
Thứ năm, cách mạng giải phóng dân tộc phải tiến hành bằng phương pháp bạo lực cách mạng. Do thực dân dùng bạo lực để xâm lược, nhân dân phải dùng sức mạnh cách mạng để giành và bảo vệ độc lập. Bạo lực cách mạng là sức mạnh của quần chúng, kết hợp lực lượng chính trị với lực lượng vũ trang, đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang phù hợp hoàn cảnh. Quan điểm này thống nhất với tinh thần nhân đạo, yêu chuộng hòa bình: tranh thủ khả năng hòa bình nhưng kiên quyết bảo vệ độc lập.
[I.4 • Triển khai bổ sung] 4.Anh/Chị hãy trình bày nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Theo Hồ Chí Minh, quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là quá trình cải biến xã hội cũ, xây dựng xã hội mới nhằm giải phóng nhân dân khỏi nghèo nàn, lạc hậu, từng bước tạo ra cuộc sống ấm no, tự do và hạnh phúc.
Về tính chất, đây là thời kỳ cải biến sâu sắc nhưng phức tạp, lâu dài, khó khăn và gian khổ. Phải thay đổi cả cơ sở kinh tế lẫn những quan hệ xã hội, tập quán và tư tưởng cũ; xây dựng chế độ chưa từng có trong lịch sử dân tộc. Vì vậy, phải kiên trì, có bước đi phù hợp, tránh nóng vội, chủ quan.
Về đặc điểm, đặc điểm lớn nhất là từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, không trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa. Xuất phát điểm kinh tế, kỹ thuật và trình độ dân trí còn thấp, trong khi yêu cầu xây dựng xã hội mới rất lớn. Do đó, nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động và đời sống nhân dân.
Về nhiệm vụ, phải cải tạo, xóa bỏ những tàn tích của chế độ cũ, đồng thời xây dựng các yếu tố mới trên mọi lĩnh vực. Trong chính trị, xây dựng chế độ dân chủ, phát huy quyền làm chủ và củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng. Trong kinh tế, cải tạo nền kinh tế cũ, xây dựng công nghiệp và nông nghiệp hiện đại; coi xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt, lâu dài. Trong văn hóa, khắc phục ảnh hưởng văn hóa nô dịch, phát triển văn hóa dân tộc, khoa học, đại chúng và tiếp thu tinh hoa nhân loại. Trong các quan hệ xã hội, xây dựng quan hệ công bằng, dân chủ, tôn trọng lợi ích chính đáng của con người, gắn quyền lợi với nghĩa vụ.
Về nguyên tắc, một là, mọi tư tưởng và hành động phải dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng sáng tạo vào Việt Nam. Hai là, giữ vững độc lập dân tộc, tự chủ trong lựa chọn đường lối và bước đi. Ba là, đoàn kết, học tập kinh nghiệm các nước anh em nhưng không sao chép máy móc. Bốn là, xây đi đôi với chống: vừa xây dựng cái mới, vừa chống các lực lượng, thói quen và hành vi cản trở sự phát triển; lấy xây dựng làm chính.
[I.5 • Triển khai bổ sung] 5.Anh/Chị hãy trình bày Đảng là đạo đức của Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh xác định Đảng Cộng sản Việt Nam phải là đạo đức. Điều đó thể hiện bản chất cách mạng của Đảng và yêu cầu xây dựng một đảng cầm quyền trong sạch, xứng đáng với sự tin cậy của nhân dân.
Trước hết, mục đích của Đảng là lãnh đạo đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người; xây dựng đất nước độc lập, giàu mạnh, làm cho nhân dân được ấm no, tự do, hạnh phúc. Đảng không tồn tại để mưu cầu đặc quyền, đặc lợi cho một nhóm người.
Thứ hai, Đảng phải trung thành với lợi ích của dân tộc và nhân dân, đặt lợi ích ấy lên trên hết, trước hết. Ngoài lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc, Đảng không có lợi ích nào khác. Mọi đường lối, chủ trương và hoạt động của Đảng phải hướng tới phục vụ nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ và chịu sự giám sát của nhân dân.
Thứ ba, mỗi cán bộ, đảng viên phải thấm nhuần đạo đức cách mạng: trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; thương yêu con người và có tinh thần quốc tế trong sáng. Đảng viên phải vừa có đức vừa có tài, lời nói gắn với việc làm, gương mẫu trước quần chúng, không quan liêu, tham ô, lãng phí, xa dân.
Thứ tư, Đảng phải thường xuyên tự phê bình và phê bình, tự chỉnh đốn, giữ gìn đoàn kết và kỷ luật. Cần phát hiện, sửa chữa sai lầm và kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân, suy thoái, những biểu hiện làm tổn hại lợi ích nhân dân và uy tín của Đảng.
Như vậy, Đảng là đạo đức được thể hiện bằng mục tiêu phục vụ nhân dân, đường lối đúng đắn và hành động gương mẫu của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên; không chỉ bằng lời tuyên bố.
[I.6 • Triển khai bổ sung] 6.Anh/Chị hãy trình bày luận điểm Đảng là văn minh của Hồ Chí Minh.
Theo Hồ Chí Minh, Đảng là văn minh nghĩa là Đảng tiêu biểu cho trí tuệ, lương tâm, danh dự của dân tộc và trình độ tiến bộ của xã hội; phải đủ năng lực lãnh đạo nhân dân xây dựng một xã hội tốt đẹp.
Trước hết, sự ra đời của Đảng đáp ứng yêu cầu phát triển tất yếu của dân tộc. Đảng kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước, xác lập đường lối cứu nước đúng đắn, chấm dứt khủng hoảng về đường lối và tổ chức lãnh đạo cách mạng Việt Nam.
Thứ hai, Đảng phải có đường lối, chiến lược và sách lược đúng đắn, phù hợp quy luật phát triển của xã hội và thực tiễn đất nước. Đảng lãnh đạo bằng trí tuệ, bản lĩnh, khả năng tổng kết thực tiễn, vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận; không giáo điều, bảo thủ hoặc chủ quan, duy ý chí.
Thứ ba, Đảng phải là một tổ chức trong sạch, vững mạnh, hoạt động theo những nguyên tắc cách mạng và khoa học. Đảng thực hiện tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình, giữ kỷ luật tự giác, đoàn kết thống nhất, thường xuyên tự chỉnh đốn; cán bộ, đảng viên phải có năng lực và đạo đức, tiên phong trong công tác và đời sống.
Thứ tư, Đảng phải luôn gắn bó với nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ, chịu trách nhiệm trước nhân dân, lấy lợi ích và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu. Đảng cầm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, không đứng trên xã hội và không biến quyền lãnh đạo thành đặc quyền.
Thứ năm, Đảng có quan hệ quốc tế trong sáng, đoàn kết với các lực lượng tiến bộ, tôn trọng độc lập, chủ quyền của các dân tộc, góp phần vào hòa bình và tiến bộ xã hội. Đạo đức và văn minh thống nhất với nhau: mục đích tốt đẹp phải được thực hiện bằng tổ chức, đường lối và phương pháp đúng đắn.
[I.7 • Triển khai bổ sung] 7.Anh/Chị hãy trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về Nhà nước dân chủ.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước dân chủ thể hiện ở bản chất giai cấp công nhân thống nhất với tính nhân dân, tính dân tộc; đồng thời là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Về bản chất, Nhà nước Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân vì do Đảng Cộng sản lãnh đạo, phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa và tổ chức, hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Bản chất ấy thống nhất với tính nhân dân và tính dân tộc: Nhà nước ra đời từ đấu tranh cách mạng của toàn dân, bảo vệ lợi ích nhân dân, thực hiện nhiệm vụ giải phóng và xây dựng đất nước.
Nhà nước của nhân dân nghĩa là tất cả quyền lực nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân. Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực, thực hiện quyền làm chủ bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Cán bộ là người được giao quyền để thực hiện nhiệm vụ, phải chịu sự kiểm tra, giám sát của dân; không được coi mình là người ban ơn cho dân.
Nhà nước do nhân dân nghĩa là do dân tổ chức, xây dựng nên thông qua bầu cử và các hình thức tham gia quản lý. Nhân dân đóng góp sức người, sức của, tham gia công việc nhà nước, kiểm tra và phê bình hoạt động của cơ quan, cán bộ. Nhà nước phải tạo điều kiện để nhân dân thực hiện các quyền đã được Hiến pháp, pháp luật quy định và nâng cao năng lực làm chủ của nhân dân.
Nhà nước vì nhân dân nghĩa là mọi hoạt động nhằm phục vụ lợi ích, nguyện vọng chính đáng và hạnh phúc của nhân dân. Nhà nước phải chăm lo đời sống, quyền lợi của dân, làm việc có lợi cho dân và tránh việc có hại cho dân; không có đặc quyền, đặc lợi. Cán bộ phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, vừa có năng lực lãnh đạo, vừa có tinh thần phục vụ.
Ba mặt của dân, do dân, vì dân gắn bó chặt chẽ: quyền lực thuộc về dân, được dân trao và kiểm soát, cuối cùng phải được sử dụng để phục vụ dân.
[I.8 • Triển khai bổ sung] 8.Anh/Chị hãy trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò và lực lượng của khối Đại đoàn kết toàn dân tộc.
Theo Hồ Chí Minh, đại đoàn kết toàn dân tộc vừa có vai trò quyết định đối với thắng lợi cách mạng, vừa là mục tiêu, nhiệm vụ hàng đầu của Đảng và dân tộc.
Về vai trò, đại đoàn kết là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, xuyên suốt quá trình cách mạng. Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng; chỉ khi tập hợp được sức mạnh của đông đảo nhân dân mới có thể đánh bại kẻ thù và xây dựng xã hội mới. Chính sách tập hợp lực lượng có thể thay đổi cho phù hợp từng giai đoạn, nhưng yêu cầu đoàn kết không thay đổi. Thực tiễn Cách mạng Tháng Tám và các cuộc kháng chiến cho thấy sức mạnh quyết định của nhân dân đoàn kết.
Đại đoàn kết còn là mục tiêu và nhiệm vụ hàng đầu vì Đảng phải đưa chủ trương đoàn kết thành công tác thực tế: tuyên truyền, vận động, tổ chức quần chúng, giải quyết hài hòa lợi ích và xây dựng sự đồng thuận. Đoàn kết vừa xuất phát từ nhu cầu khách quan của nhân dân, vừa cần sự lãnh đạo, giáo dục và tổ chức của Đảng.
Về lực lượng, chủ thể đại đoàn kết là toàn thể nhân dân Việt Nam: các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo, lứa tuổi, người trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài, miễn là có lòng yêu nước và hướng tới lợi ích chung của dân tộc. Phải đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, đồng thời mở rộng tập hợp, không định kiến hoặc chia rẽ vì khác biệt xuất thân, tín ngưỡng hay quá khứ.
Nền tảng của khối đại đoàn kết là liên minh công nhân, nông dân và trí thức. Nền tảng vững chắc tạo cơ sở mở rộng đoàn kết toàn dân. Hạt nhân là sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng; Đảng phải gương mẫu, gắn bó với nhân dân và lãnh đạo việc tập hợp lực lượng trong Mặt trận dân tộc thống nhất.
[I.9 • Triển khai bổ sung] 9.Anh/Chị hãy trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò và sức mạnh của đạo đức cách mạng.
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là gốc, là nền tảng tinh thần của người cách mạng; đồng thời là nguồn sức mạnh giúp con người hoàn thành nhiệm vụ và góp phần tạo sức hấp dẫn của chế độ xã hội mới.
Trước hết, đạo đức là gốc vì người cách mạng phải có phẩm chất và động cơ đúng đắn mới có thể phục vụ nhân dân lâu dài. Sự nghiệp cách mạng khó khăn, phức tạp, đòi hỏi con người không ngừng hy sinh, phấn đấu. Nếu không có đạo đức, người có tài cũng có thể làm hại lợi ích chung, sa vào chủ nghĩa cá nhân, tham ô, quan liêu hoặc xa dân.
Thứ hai, đạo đức là sức mạnh giúp người cách mạng vững vàng trước thử thách. Khi gặp khó khăn, đạo đức giúp giữ vững lý tưởng, không lùi bước; khi thành công, giúp không kiêu ngạo, tự mãn; khi có chức quyền, giúp không lạm quyền, vụ lợi. Niềm tin và sự ủng hộ của nhân dân cũng bắt nguồn từ hành động đạo đức, gương mẫu của cán bộ, đảng viên.
Thứ ba, đạo đức phải gắn với tài năng, không đối lập đức với tài. Đức định hướng mục đích và cách sử dụng tài; tài là năng lực thực hiện mục tiêu phục vụ nhân dân. Người cách mạng phải vừa có phẩm chất tốt, vừa có năng lực làm việc, đem lại kết quả thực tế.
Thứ tư, những giá trị đạo đức tốt đẹp và tấm gương của con người mới tạo sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội. Muốn thuyết phục, tập hợp nhân dân thì phải thể hiện tính tốt đẹp của chế độ bằng con người, hành động và quan hệ xã hội cụ thể.
Vì vậy, rèn luyện đạo đức là công việc căn bản, thường xuyên, suốt đời, gắn với thực hành, nêu gương và đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân.
[I.10 • Triển khai bổ sung] 10.Anh/Chị hãy trình bày quan điểm Hồ Chí Minh về những chuẩn mực đạo đức cách mạng.
Hồ Chí Minh nêu bốn chuẩn mực đạo đức cách mạng cơ bản; các chuẩn mực gắn bó với nhau, điều chỉnh quan hệ của con người với Tổ quốc, nhân dân, bản thân, người khác và cộng đồng quốc tế.
Một là, trung với nước, hiếu với dân. Trung với nước là yêu nước, trung thành với Tổ quốc và sự nghiệp cách mạng, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Hiếu với dân là thương dân, tin dân, học dân, tôn trọng quyền làm chủ, hết lòng phục vụ nhân dân. Trung với nước và hiếu với dân thống nhất vì nhân dân là chủ thể của đất nước.
Hai là, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Cần là siêng năng, chăm chỉ, lao động có kế hoạch, sáng tạo, hiệu quả. Kiệm là tiết kiệm sức lao động, thời gian, tiền của, không xa xỉ, hoang phí; tiết kiệm không phải bủn xỉn. Liêm là trong sạch, không tham địa vị, tiền tài, danh lợi bất chính. Chính là ngay thẳng, đứng đắn, không tà; tự mình phải đúng, đối với người phải chân thành, đối với việc phải đặt việc công lên trên. Chí công vô tư là công bằng, không thiên tư, thiên vị, đặt lợi ích của Đảng, nhân dân và dân tộc lên trên lợi ích riêng. Các phẩm chất này hỗ trợ nhau, là cơ sở chống chủ nghĩa cá nhân và lối sống vụ lợi.
Ba là, thương yêu con người, sống có tình có nghĩa. Đó là tình cảm rộng lớn, trước hết dành cho người lao động, người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột. Yêu thương phải thể hiện bằng hành động giúp con người phát triển, tôn trọng phẩm giá, khoan dung với người biết sửa sai; đồng thời nghiêm khắc với bản thân, không dung túng cho sai trái.
Bốn là, có tinh thần quốc tế trong sáng. Đó là đoàn kết với giai cấp công nhân và nhân dân lao động thế giới, các dân tộc bị áp bức và các lực lượng tiến bộ vì hòa bình, độc lập, dân chủ, tiến bộ xã hội. Phải kết hợp lòng yêu nước chân chính với tinh thần quốc tế, tôn trọng các dân tộc, chống chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, kỳ thị và áp bức.
[II.1 • Triển khai bổ sung] 1. Anh/Chị hãy phân tích định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh.
ĐỊNH NGHĨA NGUYÊN VĂN W3 Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi
PHÂN TÍCH BỔ SUNG Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam; được hình thành từ sự vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, kế thừa truyền thống dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; có giá trị chỉ đạo lâu dài đối với cách mạng Việt Nam.
Thứ nhất, về bản chất và nội dung, đây là một hệ thống quan điểm có tính khoa học và cách mạng, không phải tập hợp rời rạc những nhận xét cá nhân. Tính toàn diện thể hiện ở việc giải quyết các vấn đề về mục tiêu, đường lối, lực lượng, tổ chức và phương pháp cách mạng; về Đảng, Nhà nước, đoàn kết, văn hóa, đạo đức, con người. Tính sâu sắc thể hiện ở khả năng phát hiện, giải quyết những vấn đề cơ bản, có tính quy luật. Nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Thứ hai, về nguồn gốc, chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở lý luận quyết định bản chất khoa học, cách mạng của tư tưởng Hồ Chí Minh. Người không sao chép mà vận dụng và phát triển sáng tạo vào điều kiện cụ thể Việt Nam. Đồng thời, Người kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nhất là chủ nghĩa yêu nước, và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại. Các nguồn gốc ấy được kết hợp qua phẩm chất, tư duy và hoạt động thực tiễn của Người.
Thứ ba, về ý nghĩa, tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn, quý giá của Đảng và dân tộc. Cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng ấy là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng, soi đường cho sự nghiệp cách mạng. Học tập, vận dụng phải nắm bản chất, phương pháp và phát triển sáng tạo trong điều kiện mới, không chỉ ghi nhớ câu chữ.
[II.2 • Triển khai bổ sung] 2.Anh/Chị hãy phân tích cơ sở thực tiễn đối với sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.
Tư tưởng Hồ Chí Minh ra đời từ yêu cầu giải phóng dân tộc Việt Nam và sự chuyển biến của thời đại; cơ sở thực tiễn gồm thực tiễn Việt Nam và thực tiễn thế giới cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Ở Việt Nam, thực dân Pháp xâm lược, từng bước thiết lập ách thống trị, biến nước ta thành xã hội thuộc địa nửa phong kiến. Nhân dân bị áp bức về chính trị, bóc lột về kinh tế và kìm hãm về văn hóa. Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp và tay sai trở thành mâu thuẫn nổi bật, đặt nhiệm vụ giành độc lập lên hàng đầu.
Các phong trào yêu nước diễn ra mạnh mẽ: phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế, các hoạt động của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và những phong trào theo khuynh hướng dân chủ tư sản. Tuy giàu lòng yêu nước, các con đường cứu nước cũ đều chưa thành công do hạn chế về đường lối, tổ chức và lực lượng. Cách mạng Việt Nam lâm vào khủng hoảng về đường lối cứu nước và tổ chức lãnh đạo, đòi hỏi tìm một con đường mới.
Trên thế giới, chủ nghĩa tư bản chuyển sang chủ nghĩa đế quốc, tăng cường xâm chiếm thuộc địa, làm sâu sắc mâu thuẫn giữa các dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa đế quốc. Phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc mở rộng, tạo cơ sở cho sự đoàn kết giữa những người lao động, những dân tộc cùng chịu áp bức.
Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 mở ra thời đại mới và nêu một con đường giải phóng khác với cách mạng tư sản. Quốc tế Cộng sản ra đời năm 1919 góp phần gắn phong trào giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản thế giới. Những điều kiện đó, cùng trải nghiệm trực tiếp ở nhiều nước, giúp Hồ Chí Minh tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm được con đường cứu nước phù hợp cho Việt Nam.
[II.3 • Triển khai bổ sung] 3.Anh/Chị hãy phân tích các giá trị tinh hoa văn hóa nhân loại đối với sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại trên nền tảng yêu nước, xuất phát từ yêu cầu giải phóng dân tộc và với tinh thần độc lập, chọn lọc, phê phán. Nguồn tiếp thu gồm văn hóa phương Đông và phương Tây.
Đối với phương Đông, Người tiếp thu các yếu tố tích cực của Nho giáo như tinh thần nhân nghĩa, tu dưỡng đạo đức, coi trọng học tập, trách nhiệm đối với cộng đồng; đồng thời không chấp nhận những yếu tố bảo thủ, đẳng cấp và bất bình đẳng. Từ Phật giáo, Người tiếp thu tinh thần từ bi, vị tha, cứu khổ, sống thiện, bình đẳng, gắn với đời sống và lợi ích của nhân dân. Người cũng quan tâm những tư tưởng tiến bộ khác của phương Đông, trong đó có các nội dung dân tộc, dân quyền, dân sinh trong tư tưởng Tôn Trung Sơn khi xem xét sự phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Đối với phương Tây, Người tiếp xúc tư tưởng dân chủ, tự do, bình đẳng, bác ái, quyền con người và quyền công dân; tìm hiểu các bản tuyên ngôn, thành tựu văn hóa, khoa học và cách tổ chức đời sống xã hội. Qua thực tiễn ở các nước tư bản, Người đồng thời thấy khoảng cách giữa những tuyên bố tiến bộ với chế độ bóc lột, thực dân. Vì vậy, Người không đồng nhất lý tưởng tự do, bình đẳng với thực tiễn thống trị của giai cấp tư sản.
Ý nghĩa của việc tiếp thu là làm phong phú trí tuệ, tư duy, vốn văn hóa và tinh thần nhân văn của Hồ Chí Minh. Người kế thừa cái có giá trị, loại bỏ cái lạc hậu, chuyển hóa thành quan điểm phù hợp với cách mạng Việt Nam. Chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở thế giới quan, phương pháp luận giúp việc tiếp thu có định hướng khoa học, cách mạng; không phải cộng cơ học các học thuyết.
[II.4 • Triển khai bổ sung] 4.Anh/Chị hãy phân tích nhân tố chủ quan đối với sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.
Tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là sản phẩm của hoàn cảnh khách quan mà còn gắn với nhân tố chủ quan của Người, gồm phẩm chất cá nhân và tài năng hoạt động, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận.
Về phẩm chất, trước hết là lý tưởng giải phóng dân tộc, lòng yêu nước và thương dân sâu sắc, ý chí kiên cường đấu tranh cho độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân. Đó là động lực thúc đẩy Người ra đi tìm đường cứu nước, vượt qua khó khăn, hy sinh và kiên trì mục tiêu cách mạng.
Người có tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, óc phê phán và khả năng nhận xét sắc sảo. Người tôn trọng các bậc tiền bối nhưng không đi theo một cách thụ động; tiếp thu lý luận, kinh nghiệm quốc tế có chọn lọc, luôn đặt câu hỏi về sự phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Cùng với đó là trí tuệ, vốn văn hóa rộng, tinh thần ham học, khiêm tốn và khả năng tự học bền bỉ.
Về tài năng thực tiễn, Hồ Chí Minh sống, lao động, học tập và hoạt động cách mạng ở nhiều nước; hiểu tình cảnh nhân dân thuộc địa, đời sống người lao động và bản chất của chủ nghĩa thực dân. Người tham gia phong trào công nhân, phong trào cộng sản, tổ chức lực lượng và lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Trải nghiệm ấy tạo cơ sở kiểm nghiệm lý luận và phát hiện những vấn đề thực tế.
Người còn có khả năng tổng kết thực tiễn, khái quát thành lý luận, dự báo xu hướng và tổ chức biến tư tưởng thành hiện thực. Sự thống nhất giữa tư duy sáng tạo và hoạt động cách mạng giúp Người vận dụng, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, hình thành hệ thống tư tưởng có giá trị khoa học và thực tiễn.
[II.5 • Triển khai bổ sung] 5.Anh/Chị hãy phân tích thời kỳ “Hình thành tư tưởng yêu nước và có chí hướng tìm con đường cứu nước mới” (thời kỳ trước ngày 5/6/1911) trong quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thời kỳ trước ngày 5/6/1911 là giai đoạn hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng tìm đường cứu nước mới của Hồ Chí Minh.
Trước hết, Người tiếp thu truyền thống tốt đẹp của quê hương, gia đình và dân tộc. Nghệ An giàu truyền thống yêu nước, hiếu học và đấu tranh bất khuất. Người cha Nguyễn Sinh Sắc có lòng yêu nước, thương dân, nhân cách tiến bộ; người mẹ Hoàng Thị Loan nhân hậu, cần cù, giàu đức hy sinh. Những ảnh hưởng đó góp phần hình thành tình yêu đất nước, nhân dân và ý thức trách nhiệm của Người.
Thứ hai, qua học tập và tiếp xúc xã hội, Người mở rộng nhận thức về vận mệnh dân tộc. Người học các vị túc nho, tiếp xúc sách báo và tư tưởng tiến bộ, học ở Huế, chứng kiến cảnh đồng bào bị thực dân, phong kiến áp bức. Người tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ năm 1908; khi dạy ở Trường Dục Thanh năm 1910, truyền cho học sinh lòng yêu nước và suy nghĩ về vận mệnh dân tộc. Tư tưởng yêu nước dần biểu hiện thành hành động.
Thứ ba, Người suy nghĩ độc lập về con đường cứu nước. Tuy khâm phục lòng yêu nước của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Hoàng Hoa Thám, Người không tán thành hoặc đi theo phương pháp của các vị. Người muốn tìm hiểu sức mạnh của đối phương và học kinh nghiệm cách mạng thế giới để tìm con đường phù hợp.
Ngày 5/6/1911, Người ra nước ngoài tìm đường cứu nước, cứu dân. Sự kiện này thể hiện bước chuyển từ lòng yêu nước, ý chí cứu dân sang hành động tìm một hướng đi mới. Cần phân biệt: ở thời kỳ này đã hình thành chí hướng tìm đường cứu nước, nhưng chưa xác định đầy đủ con đường cách mạng vô sản; bước chuyển đó hoàn thành trong thời kỳ 1911–1920.
[II.6 • Triển khai bổ sung] 6.Anh/Chị hãy phân tích luận điểm “Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản” trong tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc.
Hồ Chí Minh khẳng định cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản. Luận điểm được hình thành từ khảo nghiệm các con đường cứu nước và tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt vấn đề dân tộc và thuộc địa.
Về cơ sở thực tiễn, những phong trào cứu nước theo khuynh hướng phong kiến và dân chủ tư sản ở Việt Nam lần lượt thất bại, không giải quyết được yêu cầu độc lập. Khi tìm hiểu các cuộc cách mạng tư sản và đời sống các nước tư bản, Người nhận thấy nhân dân lao động vẫn bị bóc lột, nhiều dân tộc vẫn bị áp bức. Cách mạng Tháng Mười Nga gợi mở con đường giải phóng gắn với quyền lợi của đông đảo nhân dân.
Về nội dung, lựa chọn con đường cách mạng vô sản nghĩa là đặt cách mạng Việt Nam trong quỹ đạo cách mạng của thời đại, do Đảng Cộng sản lãnh đạo, dựa vào sức mạnh quần chúng và đoàn kết với cách mạng thế giới. Trong điều kiện thuộc địa, phải giải quyết nhiệm vụ giải phóng dân tộc trước hết, đánh đổ ách thống trị đế quốc và tay sai, giành độc lập cho Tổ quốc. Độc lập là tiền đề để tiếp tục tiến lên chủ nghĩa xã hội, giải phóng giai cấp và con người; không dừng lại ở việc thay đổi người cầm quyền.
Đây là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam. Người không áp dụng máy móc trình tự của cách mạng ở các nước tư bản, mà giải quyết quan hệ dân tộc và giai cấp phù hợp xã hội thuộc địa. Sự lựa chọn này khắc phục khủng hoảng đường lối cứu nước, xác định phương hướng phát triển cơ bản của cách mạng Việt Nam: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
[II.7 • Triển khai bổ sung] 7.Anh/Chị hãy phân tích luận điểm “Cách mạng giải phóng dân tộc phải dựa trên lực lượng đại đoàn kết toàn dân, lấy liên minh công - nông làm nền tảng” trong tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc.
Theo Hồ Chí Minh, cách mạng giải phóng dân tộc phải dựa trên lực lượng đại đoàn kết toàn dân, lấy liên minh công - nông làm nền tảng. Luận điểm giải quyết quan hệ giữa mở rộng lực lượng dân tộc với xây dựng lực lượng nòng cốt của cách mạng.
Trước hết, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, không phải việc riêng của một số người. Trong xã hội thuộc địa, ách thống trị thực dân xâm phạm lợi ích của cả dân tộc; vì vậy cần tập hợp mọi người Việt Nam yêu nước vào mục tiêu chung là độc lập, tự do. Sức mạnh đông đảo, được tổ chức của nhân dân là điều kiện để giành chính quyền và bảo vệ thành quả cách mạng.
Đại đoàn kết toàn dân đòi hỏi tập hợp các giai cấp, tầng lớp có thể tham gia, tranh thủ người có tinh thần dân tộc, không thu hẹp lực lượng bằng định kiến hoặc cách phân chia máy móc. Phải giải quyết hài hòa lợi ích, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu trong giai đoạn đấu tranh giành độc lập, tổ chức nhân dân trong một mặt trận dân tộc thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Trong khối đoàn kết đó, liên minh công nhân và nông dân là nền tảng. Hai giai cấp chịu áp bức, bóc lột nặng nề, có tinh thần cách mạng và khả năng tham gia đấu tranh bền bỉ; nông dân là lực lượng đông đảo, công nhân giữ vai trò lãnh đạo thông qua Đảng Cộng sản. Nền tảng công - nông vững chắc tạo cơ sở mở rộng đoàn kết với các tầng lớp khác, chứ không loại trừ họ.
Ý nghĩa của luận điểm là kết hợp lập trường giai cấp công nhân với lợi ích dân tộc, chống cả việc coi nhẹ công - nông lẫn xu hướng đoàn kết hẹp hòi. Sức mạnh toàn dân chỉ được phát huy đầy đủ khi có mục tiêu chung, tổ chức phù hợp, lực lượng nền tảng vững chắc và sự lãnh đạo đúng đắn.
[II.8 • Triển khai bổ sung] 8.Anh/Chị hãy phân tích luận điểm “Cách mạng giải phóng dân tộc cần chủ động, sáng tạo, có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc.
Hồ Chí Minh xác định cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa cần chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc. Đây là sự phát triển sáng tạo trong nhận thức về vai trò của cách mạng thuộc địa.
Trước hết, cách mạng thuộc địa và cách mạng vô sản ở chính quốc cùng chống chủ nghĩa đế quốc, có quan hệ mật thiết và hỗ trợ nhau, nhưng không phải quan hệ lệ thuộc một chiều. Không thể yêu cầu nhân dân thuộc địa chờ giai cấp vô sản chính quốc giành chính quyền rồi mới được giải phóng.
Cơ sở của tính chủ động là mâu thuẫn gay gắt ở thuộc địa và sức mạnh của nhân dân bị áp bức. Ách bóc lột thực dân làm nảy sinh tinh thần phản kháng, chủ nghĩa yêu nước và nhu cầu giải phóng rộng khắp. Khi được giác ngộ, tổ chức và có đường lối đúng, sức mạnh đó có thể trở thành lực lượng cách mạng to lớn. Nhân dân thuộc địa phải dựa vào sức mình là chính, tự tổ chức đấu tranh, đồng thời tranh thủ đoàn kết, giúp đỡ quốc tế.
Tính sáng tạo thể hiện ở việc lựa chọn mục tiêu, lực lượng, hình thức và phương pháp đấu tranh phù hợp hoàn cảnh từng nước; không sao chép kinh nghiệm của chính quốc. Khả năng thắng lợi trước xuất phát từ tính không đồng đều của tình hình cách mạng và khả năng xuất hiện thời cơ ở thuộc địa; đây là khả năng có điều kiện, không phải quy luật rằng thuộc địa luôn thắng trước.
Thắng lợi của cách mạng thuộc địa làm suy yếu chủ nghĩa đế quốc và hỗ trợ phong trào cách mạng ở chính quốc. Luận điểm khơi dậy tinh thần độc lập, tự chủ, khắc phục tâm lý thụ động, chờ đợi; thực tiễn Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng cho sức mạnh chủ động, sáng tạo của cách mạng Việt Nam.
[II.9 • Triển khai bổ sung] 9.Anh/Chị hãy phân tích tính chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo luận điểm của Hồ Chí Minh.
Theo Hồ Chí Minh, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến sâu sắc nhất nhưng phức tạp, lâu dài, khó khăn và gian khổ. Tính chất đó bắt nguồn từ nội dung và điều kiện của quá trình xây dựng xã hội mới.
Đây là cuộc cải biến sâu sắc vì phải chuyển xã hội cũ thành một xã hội mới chưa từng có trong lịch sử dân tộc. Sự thay đổi không chỉ ở kinh tế hoặc bộ máy chính quyền, mà trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, quan hệ xã hội và đời sống con người. Phải xóa bỏ những quan hệ áp bức, bóc lột, xây dựng quyền làm chủ và những điều kiện vật chất, tinh thần cho cuộc sống mới.
Quá trình ấy phức tạp, lâu dài vì phải thay đổi những nếp sống, thói quen, tư tưởng và thành kiến có gốc rễ lâu đời; đồng thời xây dựng nền tảng vật chất, kỹ thuật, văn hóa và con người phù hợp chủ nghĩa xã hội. Những yếu tố mới và cũ tồn tại, tác động lẫn nhau; cái cũ không tự mất đi ngay sau khi giành chính quyền.
Ở Việt Nam, xuất phát điểm là một nước nông nghiệp lạc hậu, vừa thoát khỏi chế độ thực dân, phong kiến, kinh tế và trình độ dân trí còn thấp. Vì vậy, việc xây dựng xã hội mới càng khó khăn, đòi hỏi nỗ lực bền bỉ, tổ chức khoa học và sự tham gia của toàn dân.
Nhận thức đúng tính chất thời kỳ quá độ giúp lựa chọn bước đi và biện pháp phù hợp: phải kiên định mục tiêu, kiên trì thực hiện từng bước, gắn cải tạo với xây dựng, chống nóng vội, chủ quan, đồng thời không vì khó khăn mà dao động hoặc buông lỏng nhiệm vụ.
[II.10 • Triển khai bổ sung] 10.Anh/Chị hãy phân tích đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo luận điểm của Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh xác định đặc điểm lớn nhất của thời kỳ quá độ ở Việt Nam là từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, không trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa.
Đặc điểm này chỉ rõ điểm xuất phát và con đường phát triển của nước ta. Điểm xuất phát thấp thể hiện ở lực lượng sản xuất, cơ sở vật chất, kỹ thuật, năng suất lao động và trình độ dân trí còn hạn chế; hậu quả của chế độ thuộc địa và phong kiến còn nặng nề. Trong khi đó, chủ nghĩa xã hội đòi hỏi kinh tế phát triển, quyền làm chủ của nhân dân, văn hóa và đời sống xã hội tiến bộ.
Không trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa không có nghĩa là bỏ qua nhiệm vụ phát triển lực lượng sản xuất, khoa học, kỹ thuật hoặc phủ nhận các thành tựu văn minh nhân loại. Việt Nam vẫn phải xây dựng những điều kiện vật chất và tinh thần cần thiết cho xã hội mới; không thể lấy mong muốn chủ quan thay cho quá trình phát triển thực tế.
Từ đặc điểm đó, phải coi xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nhiệm vụ lâu dài, phát triển công nghiệp, nông nghiệp, nâng cao năng suất và đời sống nhân dân. Phải có bước đi, hình thức, biện pháp phù hợp điều kiện đất nước, phát huy nội lực, học tập kinh nghiệm quốc tế có chọn lọc, tránh rập khuôn.
Ý nghĩa phương pháp luận là mọi chủ trương xây dựng chủ nghĩa xã hội phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, kết hợp mục tiêu lâu dài với nhiệm vụ cụ thể, không nóng vội, đốt cháy giai đoạn và cũng không đánh mất phương hướng phát triển.
[II.11 • Triển khai bổ sung] 11.Anh/Chị hãy phân tích nhiệm vụ của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo luận điểm của Hồ Chí Minh.
Nhiệm vụ của thời kỳ quá độ là đấu tranh cải tạo, xóa bỏ những tàn tích của chế độ xã hội cũ, đồng thời xây dựng các yếu tố mới phù hợp quy luật tiến lên chủ nghĩa xã hội trên tất cả các lĩnh vực. Cải tạo và xây dựng phải gắn với nhau; xây dựng là nhiệm vụ chủ chốt, lâu dài.
Về chính trị, xây dựng chế độ dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Phải khắc phục tư tưởng và hành vi cá nhân chủ nghĩa, quan liêu, xa dân làm tổn hại quyền lợi của nhân dân.
Về kinh tế, cải tạo nền kinh tế cũ, xây dựng nền kinh tế mới có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại. Nhiệm vụ quan trọng nhất là xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động. Việc phát triển kinh tế phải gắn với thực hiện quyền làm chủ và cải thiện đời sống của nhân dân.
Về văn hóa, khắc phục ảnh hưởng của văn hóa nô dịch, những tập quán lạc hậu, đồng thời xây dựng nền văn hóa dân tộc, khoa học, đại chúng; nâng cao dân trí, phát triển giáo dục, đào tạo con người. Tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại phải gắn với giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc.
Về các quan hệ xã hội, xây dựng quan hệ công bằng, dân chủ, tôn trọng con người, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể và xã hội, quyền lợi với nghĩa vụ. Phải chăm lo đời sống nhân dân, tạo điều kiện để mọi người phát huy năng lực, đóng góp vào sự nghiệp chung.
Các nhiệm vụ có quan hệ mật thiết, không thể chỉ phát triển một lĩnh vực và bỏ quên lĩnh vực khác. Cần tổ chức thực hiện từng bước, có kế hoạch, phù hợp điều kiện và dựa vào sự tham gia chủ động của nhân dân.
[II.12 • Triển khai bổ sung] 12.Anh/Chị hãy phân tích một số nguyên tắc xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo luận điểm của Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh nêu một số nguyên tắc cơ bản trong xây dựng chủ nghĩa xã hội thời kỳ quá độ nhằm giữ đúng mục tiêu và lựa chọn phương pháp phù hợp điều kiện Việt Nam.
Thứ nhất, mọi tư tưởng và hành động phải dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin. Đây là cơ sở thế giới quan, phương pháp luận để xác định mục tiêu, đường lối và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Phải hiểu bản chất, vận dụng sáng tạo, kết hợp lý luận với thực tiễn; không học thuộc công thức hoặc áp dụng máy móc kinh nghiệm có sẵn.
Thứ hai, phải giữ vững độc lập dân tộc. Độc lập là điều kiện để nhân dân tự quyết định con đường phát triển; xây dựng chủ nghĩa xã hội phải củng cố chủ quyền và lợi ích dân tộc. Độc lập, tự chủ đòi hỏi phát huy nội lực và tự lựa chọn bước đi, không lệ thuộc, nhưng không đồng nghĩa với khép kín hoặc từ chối hợp tác.
Thứ ba, phải đoàn kết, học tập kinh nghiệm các nước anh em. Sự ủng hộ, giúp đỡ quốc tế tạo thêm điều kiện phát triển; kinh nghiệm quốc tế là nguồn tham khảo quý. Tuy nhiên, mỗi nước có đặc điểm riêng nên phải tiếp thu có chọn lọc, phù hợp hoàn cảnh Việt Nam, chống giáo điều, sao chép.
Thứ tư, xây phải đi đôi với chống. Cùng với xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và con người mới, phải chống các thế lực phá hoại, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, chủ nghĩa cá nhân và các thói quen lạc hậu cản trở phát triển. Chống nhằm tạo điều kiện cho xây dựng, lấy xây dựng làm chính, không chỉ phê phán mà thiếu giải pháp tích cực.
Bốn nguyên tắc gắn bó với nhau, bảo đảm sự thống nhất giữa kiên định mục tiêu với độc lập, sáng tạo trong tổ chức thực hiện.
[II.13 • Triển khai bổ sung] 13.Anh/Chị hãy phân tích bản chất giai cấp của nhà nước Việt Nam theo luận điểm của Hồ Chí Minh.
Theo Hồ Chí Minh, Nhà nước Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân; bản chất ấy thống nhất với tính nhân dân và tính dân tộc, không đối lập với lợi ích của toàn dân.
Bản chất giai cấp công nhân thể hiện trước hết ở sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước. Đảng đề ra đường lối, chủ trương, tổ chức thực hiện và kiểm tra, bảo đảm Nhà nước phục vụ mục tiêu cách mạng và lợi ích nhân dân. Sự lãnh đạo phải thực hiện bằng phương thức phù hợp, không thay thế chức năng quản lý của Nhà nước.
Thứ hai, Nhà nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, hướng tới giải phóng người lao động, xóa bỏ áp bức, xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, chăm lo hạnh phúc của nhân dân. Định hướng ấy thể hiện trong mục tiêu và hoạt động của Nhà nước, chứ không chỉ ở thành phần xuất thân của cán bộ.
Thứ ba, Nhà nước tổ chức, hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ: phát huy dân chủ, quyền tham gia của nhân dân và trách nhiệm của cơ quan, cán bộ; đồng thời bảo đảm sự thống nhất, kỷ luật và hiệu lực quản lý.
Bản chất giai cấp công nhân thống nhất với tính nhân dân, tính dân tộc vì Nhà nước ra đời là kết quả đấu tranh của toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng; lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc thống nhất với nhau. Nhà nước bảo vệ quyền lợi nhân dân, giải quyết nhiệm vụ dân tộc và xây dựng đất nước. Vì vậy, khẳng định bản chất giai cấp không được dẫn đến coi nhẹ đoàn kết toàn dân hoặc phủ nhận quyền làm chủ của nhân dân.
[II.14 • Triển khai bổ sung] 14.Anh/Chị hãy phân tích đặc điểm nhà nước vì nhân dân theo luận điểm của Hồ Chí Minh.
Nhà nước vì nhân dân là Nhà nước lấy lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân làm mục tiêu; mọi quyền lực, nguồn lực và hoạt động công vụ đều phải hướng tới phục vụ nhân dân.
Trước hết, Nhà nước phải chăm lo đời sống vật chất, tinh thần và quyền tự do, hạnh phúc của dân. Việc có lợi cho dân phải cố gắng làm, việc có hại cho dân phải tránh. Hiệu quả hoạt động không chỉ đo bằng mệnh lệnh, văn bản mà bằng những lợi ích thực tế nhân dân được hưởng.
Thứ hai, Nhà nước không có đặc quyền, đặc lợi riêng. Cán bộ là người được nhân dân giao nhiệm vụ, phải tận tụy phục vụ, không coi quyền lực là tài sản cá nhân, không lợi dụng chức vụ để thu lợi. Cần chống quan liêu, tham ô, lãng phí, hách dịch, cửa quyền và những hành vi xâm phạm quyền lợi nhân dân.
Thứ ba, cán bộ vừa phải có tinh thần phục vụ, vừa có năng lực thực hiện nhiệm vụ. Phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, hiểu công việc, sát thực tế, lắng nghe và học hỏi nhân dân. Phục vụ không đồng nghĩa làm theo mọi yêu cầu thiếu căn cứ; phải giải thích, vận động và giải quyết công việc đúng pháp luật, vì lợi ích chung, lâu dài.
Thứ tư, Nhà nước phải chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân, công khai trách nhiệm, sửa chữa khuyết điểm và tạo điều kiện để dân tham gia quản lý. Nhà nước vì dân gắn chặt với Nhà nước của dân, do dân: chỉ khi quyền lực thuộc về dân và được dân kiểm soát, mục tiêu phục vụ nhân dân mới được bảo đảm.
[II.17 • Triển khai bổ sung] 17.Anh/Chị hãy phân tích luận điểm “Đại đoàn kết toàn dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quyết định thành công của cách mạng” của Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh coi đại đoàn kết toàn dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quyết định thành công của cách mạng. Đây là quan điểm xuyên suốt, lâu dài, không phải thủ đoạn hoặc biện pháp tạm thời.
Trước hết, cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân. Nhân dân là lực lượng đông đảo, có trí tuệ, khả năng sáng tạo và sức mạnh thực hiện mục tiêu cách mạng. Một tổ chức hoặc một bộ phận riêng lẻ không thể thay thế toàn dân trong đấu tranh giành độc lập, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng xã hội mới.
Đại đoàn kết mang ý nghĩa chiến lược vì cần thiết trong tất cả các giai đoạn: khi giành chính quyền, khi kháng chiến và khi xây dựng đất nước. Tùy nhiệm vụ, đối tượng đấu tranh và điều kiện cụ thể, cách tập hợp lực lượng có thể thay đổi, nhưng phải luôn hướng tới mở rộng và củng cố khối đoàn kết toàn dân.
Đại đoàn kết quyết định thành công vì biến sức mạnh của từng người, từng cộng đồng thành sức mạnh chung có tổ chức. Khi thống nhất mục tiêu, ý chí và hành động, nhân dân có thể vượt qua khó khăn và đánh bại đối phương mạnh hơn về vật chất. Thực tiễn Cách mạng Tháng Tám và các cuộc kháng chiến cho thấy vai trò to lớn của việc tập hợp toàn dân trong mặt trận thống nhất.
Tuy nhiên, đoàn kết không tự hình thành bền vững chỉ bằng lời kêu gọi. Đảng phải có đường lối đúng, làm tốt dân vận, giải quyết hài hòa lợi ích, xây dựng nền tảng công nhân - nông dân - trí thức, tổ chức lực lượng trong Mặt trận và giữ đoàn kết trong Đảng. Như vậy, đại đoàn kết vừa là nguồn sức mạnh, vừa là nhiệm vụ phải được chủ động xây dựng thường xuyên.
[II.18 • Triển khai bổ sung] 18.Anh/Chị hãy phân tích lực lượng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc theo quan điểm của Hồ Chí Minh.
Lực lượng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc theo Hồ Chí Minh là toàn thể nhân dân Việt Nam, được tập hợp trên cơ sở lòng yêu nước, lợi ích chung và mục tiêu xây dựng đất nước độc lập, thống nhất, tự do, hạnh phúc.
Chủ thể đoàn kết gồm các giai cấp, tầng lớp, các dân tộc, tôn giáo, lứa tuổi, giới tính, người Việt Nam trong nước và ở nước ngoài. Phải tôn trọng sự khác biệt chính đáng, khắc phục định kiến về thành phần, tín ngưỡng hoặc quá khứ, mở rộng lực lượng đối với những người có thể đoàn kết vì lợi ích dân tộc.
Việc tập hợp phải đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, giải quyết hài hòa lợi ích, lấy lợi ích tối cao của dân tộc và quyền lợi cơ bản của nhân dân làm điểm chung. Đoàn kết rộng rãi không có nghĩa xóa bỏ mọi nguyên tắc hoặc dung túng hành vi phá hoại lợi ích chung.
Nền tảng của khối đại đoàn kết là liên minh công nhân, nông dân và trí thức. Đây là những lực lượng có vai trò quan trọng trong đấu tranh cách mạng và xây dựng đất nước. Nền tảng càng vững, khối đoàn kết càng có điều kiện mở rộng; không được hiểu nền tảng là toàn bộ lực lượng hoặc chỉ đoàn kết ba nhóm này.
Hạt nhân là đoàn kết, thống nhất trong Đảng. Đảng phải gương mẫu, gắn bó với dân, xây dựng niềm tin và lãnh đạo việc tập hợp lực lượng trong Mặt trận dân tộc thống nhất. Quan điểm này kết hợp đoàn kết rộng rãi với nền tảng vững chắc và hạt nhân lãnh đạo thống nhất.
[II.19 • Triển khai bổ sung] 19.Anh/Chị hãy phân tích điều kiện của khối đại đoàn kết toàn dân tộc theo quan điểm của Hồ Chí Minh.
Để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Hồ Chí Minh đặt ra những điều kiện gắn với mục tiêu chung, truyền thống dân tộc, thái độ đối với con người và niềm tin vào nhân dân.
Trước hết, phải lấy lợi ích chung làm điểm quy tụ, đồng thời tôn trọng những lợi ích riêng chính đáng. Độc lập, thống nhất của Tổ quốc và cuộc sống tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân là mục tiêu có thể tập hợp đông đảo mọi người. Phải giải quyết hài hòa quan hệ giữa cá nhân, tập thể và dân tộc, tránh chỉ kêu gọi hy sinh mà bỏ qua quyền lợi hợp pháp của từng bộ phận.
Thứ hai, phải kế thừa truyền thống yêu nước, nhân nghĩa và đoàn kết của dân tộc. Truyền thống ấy được hình thành trong lịch sử dựng nước, giữ nước, là cơ sở tinh thần để các cộng đồng gắn bó, giúp đỡ nhau và vượt qua khó khăn. Cần phát huy bằng giáo dục, hoạt động thực tế và cách ứng xử có tình, có nghĩa.
Thứ ba, phải có lòng khoan dung, độ lượng với con người. Cần tôn trọng sự khác biệt, tránh định kiến, tạo điều kiện để người từng mắc sai lầm nhưng biết sửa chữa được đóng góp. Khoan dung không phải từ bỏ nguyên tắc hay bao che sai trái; phải kết hợp chân thành đoàn kết với đấu tranh xây dựng.
Thứ tư, phải tin vào nhân dân, dựa vào nhân dân, chăm lo lợi ích và phát huy năng lực của nhân dân. Niềm tin thể hiện ở việc lắng nghe, tôn trọng quyền làm chủ, tạo điều kiện để dân tham gia công việc chung, chống quan liêu và xa dân. Các điều kiện trên phải được thực hiện bằng chính sách, công tác dân vận và tổ chức phù hợp để đoàn kết trở thành sức mạnh bền vững.
[II.20 • Triển khai bổ sung] 20.Anh/Chị hãy phân tích định nghĩa văn hóa của Hồ Chí Minh.
ĐỊNH NGHĨA NGUYÊN VĂN TRONG TÀI LIỆU Ý nghĩa của văn hoá: Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá. Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn
PHÂN TÍCH BỔ SUNG Hồ Chí Minh quan niệm văn hóa theo nghĩa rộng, gắn với toàn bộ những sáng tạo của con người nhằm đáp ứng nhu cầu cuộc sống và sự sinh tồn. Phân tích định nghĩa cần làm rõ chủ thể, nguồn gốc, nội dung, chức năng và ý nghĩa định hướng.
Về chủ thể và nguồn gốc, văn hóa do con người sáng tạo ra trong quá trình sống, lao động và tổ chức xã hội. Động lực của sáng tạo văn hóa là nhu cầu sinh tồn và mục đích sống; văn hóa không phải thứ có sẵn tách rời hoạt động thực tiễn của con người.
Về nội dung, văn hóa bao gồm cả những giá trị tinh thần và phương thức sinh hoạt vật chất do con người tạo nên: ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, cùng các công cụ và cách thức ăn, mặc, ở. Vì vậy, không được thu hẹp văn hóa chỉ còn văn chương, nghệ thuật hoặc học vấn.
Về chức năng, văn hóa đáp ứng nhu cầu đời sống, thích ứng và cải biến hoàn cảnh, góp phần hình thành lối sống, nhân cách và quan hệ xã hội. Những phương thức sinh hoạt ấy được tích lũy, phát triển qua lịch sử và mang đặc điểm của từng cộng đồng.
Về ý nghĩa định hướng, xây dựng văn hóa phải hướng tới con người, gắn đời sống tinh thần với điều kiện sinh hoạt vật chất, phát huy truyền thống dân tộc và tiếp thu tinh hoa nhân loại. Nền văn hóa mới phải góp phần giải phóng, phát triển con người và phục vụ nhân dân; không thể tách khỏi đời sống kinh tế, chính trị, xã hội. Khi làm bài, cần nêu định nghĩa nguyên văn trước phần phân tích để bảo đảm đủ yêu cầu câu hỏi.
[II.21 • Triển khai bổ sung] 21.Anh/Chị hãy phân tích quan điểm Hồ Chí Minh về những nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng.
Hồ Chí Minh nêu ba nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng: nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức; xây đi đôi với chống; tu dưỡng đạo đức suốt đời. Các nguyên tắc biến những chuẩn mực thành phẩm chất và hành vi thực tế.
Một là, nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức. Lời nói phải thống nhất với hành động; đã hứa phải quyết tâm thực hiện, không nói nhiều làm ít, không nói đúng nhưng làm sai. Đạo đức chỉ có sức thuyết phục khi được chứng minh bằng việc làm. Mỗi người phải nêu gương trong gia đình, công việc và xã hội; người đứng đầu, cán bộ, đảng viên càng phải gương mẫu. Nêu gương không thay thế giáo dục bằng lời, mà làm cho việc giáo dục có cơ sở thực tế.
Hai là, xây đi đôi với chống. Xây là bồi dưỡng những phẩm chất, chuẩn mực và hành vi tốt: trung thực, trách nhiệm, cần kiệm, liêm chính, đoàn kết, yêu thương con người. Chống là đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân, tham ô, lãng phí, quan liêu, giả dối và những biểu hiện vô đạo đức. Xây và chống gắn bó; chống để bảo vệ và phát triển cái tốt, lấy xây làm chính, không chỉ lên án mà thiếu cách giáo dục, giúp sửa sai.
Ba là, tu dưỡng đạo đức suốt đời. Đạo đức cách mạng không tự nhiên có, cũng không hình thành một lần rồi giữ mãi. Con người luôn đứng trước những thử thách, cám dỗ và thay đổi hoàn cảnh nên phải tự giác rèn luyện thường xuyên, trong học tập, lao động và quan hệ hằng ngày. Phải tự kiểm điểm, tiếp thu phê bình, sửa khuyết điểm, biến nhận thức thành thói quen hành động.
Ba nguyên tắc thống nhất ở yêu cầu thực hành và tự giác: học đạo đức phải gắn với làm việc có ích, tự sửa mình và kiên trì rèn luyện, không dừng ở việc thuộc cá