Limitations to Growth, Population Dynamics, and Societal Collapse

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/27

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Vocabulary flashcards covering mathematical models of population growth (exponential, logistic, finite differences, time lags), carrying capacity, and archaeological/historical case studies of environmental limits and collapse (Anasazi, Maya, Neo-Assyrians, and Rapa Nui).

28 Terms

1
New cards
<p>Thomas Malthus</p>

Thomas Malthus

Een Engelse geestelijke en wetenschapper (1766–1834) die betoogde dat de bevolking exponentieel groeit terwijl de voedselproductie lineair toeneemt, wat onvermijdelijk leidt tot bestaanscrises en bevolkingskrimp.

2
New cards

Exponentiële groei

Een patroon van bevolkingsgroei waarbij de groeisnelheid recht evenredig is met de huidige populatiegrootte, optredend wanneer individuen zich voortplanten met een constante per capita groeisnelheid (rr) die onafhankelijk is van de dichtheid.

3
New cards

Per capita groeisnelheid (rr)

Het nettoverschil tussen het geboortecijfer per individu (bb) en het sterftecijfer per individu (dd), in wiskundige vergelijkingen uitgedrukt als een fractie (r=b−dr = b - d).

4
New cards

Exponentiële afname

Het verlies van een niet-vervangbare natuurlijke hulpbron met een snelheid die evenredig is met de resterende hoeveelheid, wiskundig gekenmerkt door een negatieve per capita groeisnelheid (r<0r < 0).

5
New cards

Draagkracht (KK)

De maximale populatiegrootte van een biologische soort die een milieu op de lange termijn duurzaam kan onderhouden zonder de natuurlijke hulpbronnen aan te tasten.

6
New cards
<p>Pierre-François Verhulst</p>

Pierre-François Verhulst

De Belgische wiskundige (1838) die het logistische groeimodel formuleerde, waarin gesteld wordt dat de groeisnelheid niet constant is maar afneemt naarmate de populatiegrootte de draagkracht nadert.

7
New cards

Logistische groei

Een dichtheidsafhankelijk groeimodel uitgedrukt door dNdt=r0N(1−NK)\frac{dN}{dt} = r_0 N \left(1 - \frac{N}{K}\right), waarbij de bevolkingsgroeisnelheid vertraagt naarmate de populatiegrootte (NN) de draagkracht (KK) nadert.

8
New cards

Maximale logistische groeisnelheid

Het buigpunt in de logistische curve waar de absolute bevolkingstoename (dNdt\frac{dN}{dt}) het hoogst is, optredend wanneer de populatiegrootte precies de helft van de draagkracht bereikt (N=K2N = \frac{K}{2}).

9
New cards

Tijdsvertraging (τ\tau)

Een vertraging in de populatierespons waarbij voortplanting of groei reageert op de bevolkingsdichtheid op een eerder tijdstip (t−τt - \tau) in plaats van het heden, wat leidt tot oscillaties of overschrijding.

10
New cards

Populatieoverschrijding (overshoot)

Een toestand die ontstaat wanneer een bevolking haar ecologische draagkracht overschrijdt (N>KN > K), waardoor de daaropvolgende groeisnelheid negatief wordt.

11
New cards

Superexponentiële groei

Een groeitraject waarbij de toenamesnelheid zelf in de loop van de tijd versnelt en standaard exponentiële curves overtreft; beschrijft de historische wereldwijde menselijke grondstoffenconsumptie en impact.

12
New cards

Anasazi

Een oude inheemse beschaving in het zuidwesten van de Verenigde Staten die tussen 900 en 1200 n.Chr. dichte nederzettingen in canyons bouwde voordat ze instortte door uitputting van hulpbronnen en ernstige regionale droogte.

13
New cards
<p>Arroyo</p>

Arroyo

Een diepe, steile geul uitgesleten door stromend water; het dieper insnijden van arroyo's verlaagde de grondwaterspiegel en deed de landbouwproductiviteit van de Anasazi drastisch afnemen.

14
New cards

Maya-instorting

De snelle maatschappelijke desintegratie en ontvolking van dichtbevolkte stedelijke centra in de centrale Maya-laaglanden tussen 800 en 1000 n.Chr., sterk gecorreleerd met decennialange megadroogtes.

15
New cards

δ18O\delta^{18}\text{O}-proxy

Een geochemische maat voor de verhouding tussen zuurstof-18 en zuurstof-16 (18O/16O^{18}\text{O}/^{16}\text{O}); hogere waarden in speleothemen en meersedimenten wijzen op drogere omstandigheden door verhoogde verdamping van het lichtere 16O^{16}\text{O}.

16
New cards

Speleotheem

Een secundaire minerale afzetting gevormd in grotten (zoals stalagmieten) door neerslag van calciumcarbonaat (CaCO3CaCO_3) uit grondwater, waarin isotopenpatronen van historische neerslag en verdamping bewaard blijven.

17
New cards

Kuna Ba-grot

Een grot in Noord-Irak met speleotheem-δ18O\delta^{18}\text{O}-metingen die aantonen dat een eeuw lange megadroogte samenviel met de val van het Nieuw-Assyrische Rijk.

18
New cards

Nieuw-Assyrische Rijk

Een groot Mesopotamisch rijk dat rond 670 v.Chr. zijn maximale territoriale omvang bereikte, maar tussen 615 en 609 v.Chr. een totale politieke en militaire ineenstorting onderging onder druk van intense droogte.

19
New cards

Rapa Nui

De Polynesische naam voor Paaseiland, een geïsoleerd Pacifisch eiland van 165 km² dat bekendstaat om zijn megalithische stenen standbeelden en volledige historische ontbossing.

20
New cards
<p>Moai</p>

Moai

Massieve monolithische menselijke standbeelden die tussen circa 1100 en 1500 n.Chr. uit vulkanisch tufsteen zijn gehouwen op Rapa Nui, met een gewicht tot 270 ton, geplaatst op stenen platforms genaamd ahu.

21
New cards

Jubaea-palm

Een uitgestorven palmsoort die het prehistorische Rapa Nui domineerde met naar schatting 16 miljoen bomen over circa 70% van het eiland en met stamdiameters tot 1,5 meter.

22
New cards
<p>Mata'a</p>

Mata'a

Gekloofde speerpunten van obsidiaan die in grote hoeveelheden op Rapa Nui zijn aangetroffen en historisch werden gezien als bewijs van wijdverbreide oorlogsvoering en maatschappelijke ontwrichting na de ontbossing.

23
New cards

Vogelmancultus

Een competitief religieus en politiek systeem gecentreerd in Orongo op Rapa Nui dat de moai-cultuur verving, waarbij clans jaarlijks streden om het eerste bonte stern-ei van het eilandje Motu Nui te bemachtigen.

24
New cards

Brander-Taylor-model

Een wiskundig bio-economisch model gebaseerd op gekoppelde differentiaalvergelijkingen van het oogsten van hernieuwbare hulpbronnen en bevolkingsgroei om cyclische boom-en-bust-dynamieken op Rapa Nui te simuleren.

25
New cards
<p>Steentuinen (lithic mulching)</p>

Steentuinen (lithic mulching)

Een landbouwpraktijk op Rapa Nui waarbij akkers bedekt werden met stenen om winderosie te verminderen, dagelijkse temperatuurschommelingen te matigen en bodemvocht vast te houden.

26
New cards

Effectieve populatiegrootte (NeN_e)

Het aantal voortplantende individuen in een geïdealiseerde populatie dat dezelfde mate van genetische drift of inteelt zou ervaren als de werkelijk onderzochte populatie.

27
New cards

Genetische flessenhals

Een aanzienlijke, tijdelijke afname van de populatiegrootte die de genetische diversiteit vermindert; DNA-gegevens van Rapa Nui onthullen een flessenhals tijdens de initiële kolonisatie (circa 800–1300 n.Chr.) in plaats van een late pre-contact-instorting.

28
New cards

Ecocide-hypothese

De theorie die stelt dat de prehistorische samenleving van Rapa Nui haar eigen ondergang veroorzaakte door ongebreidelde ecologische overexploitatie, een idee dat wordt weersproken door recent landbouwkundig en genetisch onderzoek.