Antybiotykoterapia - Podstawowe Informacje i Klasyfikacja Antybiotyków

Zestaw fiszek obejmujący zagadnienia z zakresu antybiotykoterapii: mechanizmy działania, grupy antybiotyków, spektrum, działania niepożądane oraz przykłady kliniczne.

Na podstawie załączonej grafiki, które gatunki należą do bakterii Gram-dodatnich (Gram+)?

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus, także MRSA), Paciorkowiec ropny (Streptococcus pyogenes), Laseczka tężca (Clostridium tetani), Laseczka wąglika (Clostridium anthracis), Clostridium difficile, Maczugowiec błonicy (Corynebacterium diphteriae), Prątek gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis) oraz Prątek trądu (Mycobacterium leprae).

Co oznaczają skróty MBC oraz MIC i jaki ich stosunek świadczy o działaniu bakteriobójczym?

MBC oznacza minimalne stężenie bakteriobójcze, a MIC to minimalne stężenie bakteriostatyczne. Stosunek $\frac{\text{MBC}}{\text{MIC}} \le 4$ świadczy o działaniu bakteriobójczym leku.

Czym jest efekt poantybiotykowy (PAE) i po jakich grupach leków występuje?

PAE to sytuacja, gdy zahamowanie rozwoju bakterii utrzymuje się mimo spadku stężenia antybiotyku we krwi poniżej MIC. Występuje po zastosowaniu aminoglikozydów, fluorochinolonów, tetracyklin oraz makrolidów.

Jak wybarwiają się bakterie Gram-dodatnie (Gram+) oraz Gram-ujemne (Gram-)?

Bakterie Gram+ wybarwiają się na niebiesko/fioletowo, natomiast bakterie Gram- wybarwiają się na czerwono/różowo.

Jaki jest ogólny mechanizm działania antybiotyków beta-laktamowych?

Przyłączają się do swoistych białek wiążących w komórce bakterii i inaktywują transpeptydazę, co hamuje biosyntezę peptydoglikanów w ścianie komórkowej. Wynikowa aktywacja enzymów autolitycznych prowadzi do lizy bakterii.

Z jakich grzybów otrzymuje się naturalne penicyliny i jakie bakterie są na nie oporne?

Otrzymuje się je z pleśni Penicillium notatum oraz chrysogenum. Oporne na nie są gronkowce wytwarzające penicylinazę, Escherichia coli oraz Proteus vulgaris (odmieniec pospolity).

Czym charakteryzuje się Zespół Nicolaua powstający po podaniu penicyliny prokainowej?

Występuje głównie u dzieci w wyniku niewłaściwego wstrzyknięcia leku, gdy kryształki przedostają się do tętnic i tworzą mikrozatory w tętnicach kończyn dolnych (wywołując mrowienie i drętwienie).

Jakie są objawy i przebieg Zespołu Hoigne’a?

Jest wynikiem przenikania kryształków penicyliny prokainowej do żył i powstawania mikrozatorów w płucach i mózgu. Objawia się niepokojem, lękiem przed śmiercią, wzrostem tętna i ciśnienia. Objawy pojawiają się kilka minut po podaniu i ustępują samoistnie po 15–60 minutach.

Dlaczego fenoksymetylopenicylina może być podawana doustnie?

Jest odporna na działanie kwasu solnego (HCl) w żołądku.

Jakie są przykłady połączeń penicylin z inhibitorami beta-laktamaz wymienione w wykładzie?

Amoksycylina + kwas klawulanowy (AUGMENTIN), ampicylina + sulbaktam (UNASYN) oraz piperacylina + tazobaktam (TAZOCIN).

Która cefalosporyna II generacji dobrze przenika przez barierę krew-mózg i jest stosowana w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Cefuroksym.

Jakie leki należą do parenteralnych cefalosporyn III generacji?

Cefoperazon, cefotaksym, ceftazydym, ceftriaxon oraz cefsulodyna.

Jakie leki należą do karbapenemów, a jakie do monobaktamów?

Karbapenemy: imipenem, imipenem + cilastatyna (Tienam), meropenem (Meronem). Monobaktamy: aztreonam (Azactam), karumonam, tigemonam.

Jaki jest mechanizm działania i spektrum antybiotyków makrolidowych?

Działają bakteriostatycznie poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu i hamowanie biosyntezy białek. Ich spektrum obejmuje głównie bakterie Gram+ oraz drobnoustroje atypowe (Chlamydia, Campylobacter, Bordetella pertussis, Mycoplasma pneumoniae, Legionella).

Dlaczego linkozamidy (np. klindamycyna) są szeroko stosowane w chirurgii i stomatologii?

Ponieważ bardzo dobrze penetrują do kości i stawów.

Jaki jest mechanizm działania aminoglikozydów i ich główne działania niepożądane?

Hamują biosyntezę białek (wiązanie z podjednostką 30S rybosomu) oraz uszkadzają błonę cytoplazmatyczną. Wykazują silną toksyczność: ototoksyczność oraz nefrotoksyczność (wymagają ostrożności przy stosowaniu z furosemidem).

Jakie jony metali utrudniają wchłanianie tetracyklin?

Jony wapnia ($\text{Ca}$), magnezu ($\text{Mg}$), żelaza ($\text{Fe}$) oraz glinu ($\text{Al}$).

Jakie są charakterystyczne działania niepożądane chloramfenikolu (detreomycyny)?

Aplazja szpiku kostnego, Zespół szary u dzieci, mielotoksyczność oraz zaburzenia ze strony układu pokarmowego.

Jaki jest mechanizm działania chinolonów i dlaczego są przeciwwskazane u dzieci?

Hamują topoizomerazę DNA, powodując zaburzenie replikacji DNA komórki bakteryjnej. Nie stosuje się ich u dzieci w fazie wzrostu z powodu ryzyka uszkodzenia chrząstki wzrostowej.

Na czym polega mechanizm działania sulfonamidów?

Są antagonistami kwasu p-aminobenzoesowego (PABA), niezbędnego bakteriom do tworzenia kwasu foliowego potrzebnego do syntezy puryn i DNA. Zastąpienie PABA hamuje rozwój bakterii.

Jaki jest mechanizm działania metronidazolu, na co działa i z czym nie należy go łączyć?

Jest prolekiem przekształcanym do czynnego metabolitu blokującego biosyntezę DNA. Działa na bakterie beztlenowe (Clostridium difficile, Helicobacter pylori) i pierwotniaki. Nie wolno go łączyć z alkoholem z powodu reakcji disulfiramowej.