Dijagnostika bolesti u pedijatriji i pedijatrijska klinička hemija

Practice flashcards for pediatric biochemistry and diagnostics based on lecture notes.

Koje su starosne oznake za novorođenčad prema AMA i NIH?

Od rođenja do $1.$ meseca

Kako Američko medicinsko udruženje (AMA) definiše bebe?

Od $1.$ meseca do $1$ godine

Koji je starosni opseg za decu prema NIH vodiču?

Od $1$ do $12$ godina

Kako se nazivaju osobe u starosnoj grupi od $13$ do $17$ godina?

Adolescenti (ili tinejdžeri)

Koje se osobe smatraju odraslima prema NIH starosnim oznakama?

Osobe od $18$ godina i starije

Koja starosna grupa se definiše kao 'stare odrasle osobe'?

Osobe od $65$ godina i više

Navedi tri faktora koji utiču na ispitivanje i lečenje bolesti kod dece.

Različiti obrasci bolesti, različito ispoljavanje bolesti i različiti referentni intervali

Zašto je uzimanje krvi od novorođenčadi i male dece komplikovano?

Zbog veličine pacijenta i nemogućnosti pacijenta da komunicira sa flebotomistom

Koliki procenat ukupne zapremine krvi predstavlja $10\text{\text{ mL}}$ kod prevremeno rođenog deteta?

Oko $5\text{\text{\%}}$

Šta se dešava usled često vađenih velikih volumena krvi kod novorođenčadi?

Brzo dolazi do anemije i potrebe za transfuzijom krvi

Koja je maksimalna preporučena zapremina krvi koja se sme izvaditi novorođenčetu mase manje od $7\text{\text{ kg}}$ u jednom uzorkovanju?

Oko $1\text{\text{\%}}$ ukupne zapremine krvi

Koja vrsta igala se koristi kod odojčadi radi sprečavanja kolapsa vena?

Igle uskog promera

Koji je rizik povezan sa primenom uskih igala pri vađenju krvi?

Rizik od hemolize i hiperkalijemije

Koji se uzorci krvi najčešće uzimaju u pedijatriji?

Uzorci kapilarne krvi (punktuat kože)

Čime je obično kontaminirana kapilarna krv dobijena ubodom kože?

Intersticijskom tečnošću (IST) i ostacima tkiva

Koliko je puta koncentracija proteina u intersticijskoj tečnosti niža nego u plazmi?

Približno $3\times$ niža

Koji biohemijski markeri su niži u kapilarnim uzorcima zbog razblaživanja sa IST?

Proteini, bilirubin i kalcijum

Koja su preporučena mesta za punkciju kapilarne krvi u pedijatriji?

Peta ili srednji prst na ruci

Koja je maksimalna preporučena dubina punkcije prema NCCLS?

$$2\text{\text{ mm}}$$

Zašto je potrebno zagrejati petu pre punkcije?

Da se 'arterijalizuju' kapilari

Do koje komplikacije može dovesti ubod lancetom u kost pete?

Do osteomijelitisa (infekcija kosti)

Šta može uzrokovati prekomerno stiskanje mesta uboda?

Hemolizu i hiperkalemiju

Šta označava skraćenica NCCLS?

National Committee for Clinical Laboratory Standards

Koje usko grlo u laboratorijskom radu je uklonjeno automatizacijom?

Unos podataka i centrifugiranje

Šta predstavlja skraćenica TAT?

Turn-around time (obrtno vreme)

Navedi jedan razlog koji je usporio uvođenje automatizacije u pedijatriji.

Dizajn analizatora za epruvete sa minimalnom zapreminom uzorka

Za koju zapreminu epruveta je dizajnirana većina analizatora i robotičkih sistema?

$3,5$ do $10\text{\text{ mL}}$

Zašto standardne barkod nalepnice nisu pogodne za pedijatrijske epruvete?

Prevelike su, barkod se ne može očitati standardnim čitačima i oštećuju se tokom centrifugiranja

Kako isparavanje uzoraka utiče na rezultate kod malih zapremina?

Može uticati na rezultate do $10\text{\text{\%}}$ usled povećanja koncentracije analita

Šta je 'mrtva' zapremina uzorka na analizatoru?

Zapremina uzorka koja se usisa radi pozicioniranja, ali ne i za samu analizu

Koja je prednost direktnog uzorkovanja iz primarnih epruveta?

Manje vreme obrade i eliminacija grešaka manuelnog prenosa

Koja je optimalna minimalna zapremina uzorka za pojedinu analizu na savremenim analizatorima?

50\text{\text{ }}\text{\text{\mu L}}

Od čega zavisi izbor analizatora za pedijatrijske analize?

Od mrtve zapremine, detekcije ugruška i 'Random access' opcije

Šta podrazumeva 'Random access' kod laboratorijskih analizatora?

Mogućnost izbora markera koji će se određivati u uzorku pacijenta

Zašto protočnost (throughput) predstavlja manji problem u pedijatrijskim ustanovama?

Jer te laboratorije u proseku imaju manje uzoraka nego generalne biohemijske laboratorije

Šta označava skraćenica POCT?

Point-of-care testiranje (testiranje u blizini pacijenta)

Koja su četiri osnovna svojstva POCT uređaja?

Prenosivi, laki za upotrebu, mala zapremina uzorka, brzi rezultati

Koja je uloga biohemijske laboratorije u pogledu POCT testiranja?

Vodeća uloga u odabiru POCT-a i kliničkih uslova za primenu

Koji je ekonomski nedostatak POCT-a u odnosu na laboratorijsko određivanje?

Cena POCT analize je veća

Čemu služi povezivanje POCT uređaja sa LIS-om?

Za evaluaciju od strane osobe zadužene za osiguranje kvaliteta i čuvanje podataka u dosijeu pacijenta

Navedi tri ograničenja primene POCT uređaja.

Lošije analitičke performanse, manja tačnost i uzak linearni opseg

Do koje koncentracije glukoze POCT analizatori obično gube linearnost?

Iznad $22,2\text{\text{ mmol/L}}$

Kada se primenjuje laboratorijsko određivanje glukoze umesto POCT-a u pedijatriji?

Kod vrednosti iznad $22,2\text{\text{ mmol/L}}$ i kod sumnje na hipoglikemiju

Kako se naziva poznata studija za utvrđivanje pedijatrijskih referentnih intervala?

CALIPER studija (The Canadian laboratory initiative on pediatric reference intervals)

Koji preanalitički faktori otežavaju sakupljanje uzoraka za referentne intervale kod dece?

Etičke dileme i uticaj ishrane u prvim mesecima života

Kakva je koncentracija kalijuma kod novorođenčadi u odnosu na odrasle?

Veća koncentracija kod novorođenčeta

Kada koncentracija kalcijuma kod novorođenčeta dostiže vrednosti odraslih?

Za $72\text{\text{ h}}$

Kako se menja koncentracija fosfata tokom detinjstva i puberteta?

Viši pri rođenju, pada, raste u pubertetu, pa pada na vrednosti odraslih

Koji enzim prati sličan obrazac promena kao fosfat kod deteta?

Alkalna fosfataza (ALP)

Kako se menja nivo kreatinina nakon rođenja deteta?

Brzo se smanjuje, pa postepeno povećava do nivoa odraslih posle puberteta

Do koje godine GFR deteta dostiže vrednosti odraslih osoba?

Do $2.\text{\text{ }}$ godine života

Koji parametri moraju biti uključeni u formulu za izračunavanje GFR kod dece?

Uzrast deteta, pol i visina

Kada se javlja brzo povećanje nivoa TSH kod novorođenčadi?

Nekoliko dana odmah nakon rođenja

Kada nivo FT4 dostiže koncentracije odraslih osoba?

Do $1.\text{\text{ }}$ godine života

Kako se definiše neonatalna hipoglikemija?

Koncentracija glukoze u krvi $< 2,5\text{\text{ mmol/L}}$

U kom procentu novorođenčadi se javlja hipoglikemija?

Do $10\text{\text{\%}}$ svih novorođenčadi

Kod kojih grupa novorođenčadi je neonatalna hipoglikemija najčešća?

Sa malom telesnom masom, preterminskih, kod majki dijabetičara, bolesne novorođenčadi i sa problemima ishrane

Koji su uzroci poremećene glukoneogeneze kod novorođenčadi?

Perinatalna asfiksija, sepsa, hipopituitarizam, insuficijencija nadbubrega

Šta može uzrokovati perzistentnu hipoglikemiju kod dece?

Hiperplazija Langerhansovih ostrvaca i urođene greške metabolizma

Koliki je preporučeni interval praćenja glukoze kod rizičnih dojenčadi u prvih $48\text{\text{ h}}$?

Na svaka $4\text{\text{ h}}$

Šta može uzrokovati lažno niske rezultate glukoze kod novorođenčeta?

Veliki volumen ćelija i loša periferna perfuzija

Koje su komplikacije lečenja hipoglikemije?

Hiperglikemija, cerebralna hemoragija, osmotska diureza zbog glukozurije

Koji tip dijabetesa je češći u pedijatrijskoj populaciji?

Tip $1$ dijabetes

Koji su kriterijumi za dijagnozu dijabetesa kod dece?

Glukoza našte $> 7\text{\text{ mmol/L}}$, OGTT nakon $2\text{\text{ h}} > 11,1\text{\text{ mmol/L}}$, HbA1c $> 6,5\text{\text{\%}}$

Koji je glavni faktor rizika za nastanak dijabetesa tipa $2$ kod dece?

Gojaznost usled nezdrave hrane i sedentarnog načina života

Koji marker se koristi za razlikovanje hronične od akutne hiperglikemije?

HbA1c

Koji hormoni su antagonisti insulina čija hipersekrecija može dovesti do hiperglikemije?

Hormon rasta, kortizol i kateholamini

Koji faktori su neophodni za normalan rast kostiju kod dece?

Adekvatne koncentracije kalcijuma, fosfata, magnezijuma, vitamin D, PTH i kalcitonin

Kako se definiše hipokalcemija (ukupni kalcijum) kod novorođenčadi?

Ukupni kalcijum u serumu $< 1,75\text{\text{ mmol/L}}$

Koji je prag za jonizovani kalcijum kod hipokalcemije novorođenčadi?

$$< 0,75\text{\text{ mmol/L}}$$

Koji su simptomi hipokalcemije kod novorođenčadi?

Razdražljivost, nekontrolisani pokreti i napadi

Kada koncentracija jonizovanog kalcijuma dostiže najnižu vrednost kod novorođenčadi?

Između $24.\text{\text{ }}$ i $48.\text{\text{ }}$ sata života

U kom periodu života se javlja rana hipokalcemija?

U prva dva dana života

Šta je razlog nastanka rane hipokalcemije?

Prolazna supresija aktivnosti fetalne paratiroidne žlezde

Koji su simptomi kasne hipokalcemije?

Hiperekscitabilnost mišića

Navedi dva jatrogena uzroka kasne hipokalcemije.

Visok unos fosfata i upotreba diuretika

Šta uzrokuje produžena hipokalcemija kod dece?

Smanjen rast kostiju i rahitis (osteopeniju)

Kakav je nalaz ALP kod dece sa osteopenijom?

Povišen do $6\times$ gornje granice referentnih vrednosti za odrasle

Koja je preporučena doza vitamina D za prevenciju rahitisa prema Američkoj akademiji za pedijatriju?

$$400\text{\text{ IU/d}}$$

Kako se definiše hiperkalcemija u pedijatriji?

Ukupni kalcijum u serumu $> 2,75\text{\text{ mmol/L}}$

Navedi tri simptoma hiperkalcemije kod beba.

Slab tonus mišića, konstipacija, pojava kamena u bubregu

Koji poremećaj često prati hipokalcemiju kod dece?

Hipomagnezemija

Zašto nizak nivo magnezijuma u serumu pogoršava hipokalcemiju?

Zato što inhibira lučenje PTH

Kada se najčešće javlja izolovana hipomagnezemija?

Kod novorođenčadi majki sa dijabetesom

Koliki je GFR na rođenju u odnosu na vrednost kod starije dece?

$$25\text{\text{\%}}$$

Kolika je maksimalna sposobnost koncentrisanja urina do $2.\text{\text{ }}$ godine života u poređenju sa odraslima?

$78\text{\text{\%}}$ vrednosti odraslih

Koja funkcija bubrega se brže razvija kod deteta - lomerularna ili tubularna?

Glomerularna funkcija

Koliki je ukupan sadržaj vode u telu novorođenčeta?

Oko $80\text{\text{\%}}$

Na koji procenat se smanjuje sadržaj vode tokom prvog meseca života?

Na oko $60\text{\text{\%}}$

Kojom formulom se procenjuje GFR kod dece na osnovu kreatinina i visine?

Schwartz-ova formula

Koja se formula koristi za procenu GFR kod ososba starijih od $18$ godina?

MDRD formula

Koji je zlatni standard za standardizaciju metoda određivanja kreatinina?

Izotop diluciona masena spektrometrija (IDMS)

Koliki je GFR prosečno $16$ dana od rođenja?

$$70\text{\text{ mL/min/1,73m}}^{2}$$

Zašto je serumski cistatin C osetljiviji marker od kreatinina?

Jer njegova koncentracija ne zavisi od mišićne mase i unosa mesa

Kolika je normalna koncentracija cistatina C kod dece posle $1.\text{\text{ }}$ godine?

$$0,50\text{\text{--}}1,27\text{\text{ mg/L}}$$

Kada cistatin C pokazuje veće vrednosti zbog nezrelosti bubrega?

Kod dece mlađe od $1$ godine i prevremeno rođenih beba

Kako se definiše hiponatrijemija kod novorođenčadi?

Koncentracija $Na^{+} < 130\text{\text{ mmol/L}}$

Navedi tri uzroka hiponatrijemije kod beba.

Gubitak putem GIT-a, cistična fibroza, renalna tubularna acidoza

Koji su klinički znaci hiponatrijemije kod dece?

Hipotenzija, pospanost i konvulzije

Kako se definiše hipernatrijemija?

Koncentracija $Na^{+} > 145\text{\text{ mmol/L}}$