1/66
Looks like no tags are added yet.
Soy Metaller (Altın, Gümüş, Platin) neden doğada metalik bulunur?
Çünkü oksitlenmezler, hayatlarındaki hiçbir şeyle (oksijen, kükürt) yapışık yaşamazlar.
“Gang" mineralleri nedir?
Metalin yanındaki o işe yaramaz, enerjini emen taş-toprak-çöp kütlesi. (Toksik insanlar gibi, şutla gitsin).
Tenör nedir?
Cevherdeki saf metal oranı. Tenörü ne kadar yüksekse, o kadar kalitelisin.
Flotasyon (Yüzdürme) mantığı nedir?
Metali kimyasal (kollektör) ile suyu sevmez hale getirip, hava baloncuklarına yapıştırarak suyun üstüne (köpüğe) çıkarmak.
Kavurma (Roasting) ne için yapılır?
Sülfürleri okside çevirip kükürdü gaz olarak (SO2) uçurmak ve cevheri gözenekli hale getirmek için.
Sinterleme nedir?
İnce tozları 900-1350 °C'de pişirip, delikli/gözenekli dev parçalar yapma sanatı. (Fırın nefes alabilsin diye!)
0.2 mm'den daha küçük tozlar neden sinterlenemez?
Izgaradan aşağı dökülür veya havayla uçar giderler. Bu yüzden onları Peletleme yapıp 2 mm'lik bilyelere dönüştürürüz.
Manyetik ayırma hangi demir cevherinde en iyi çalışır?
Manyetit (Fe3O4). Diğerlerini manyetik olsun diye önce kavururuz.
Yüksek fırına tepeden atılan "Şarj" dediğimiz üçlü kombin nedir?
Demir Cevheri (Ana karakter), Kok Kömürü (Yakıt), Kireç Taşı (Temizlikçi/Cüruf yapıcı).
Yüksek fırında pislikleri (Silis, So2) yakalayıp cüruf yapan elementin kaynağı nedir?
Kireç Taşı (CaO). Pislikleri yakalayıp yüzdüren fedai arkadaşımız.
Yüksek fırındaki "Redüksiyon" (İndirgeme) olayı nedir?
Karbonmonoksit (CO) gazının, demirin elinden oksijeni zorla alıp metali serbest bırakması.
Neden bazı fırınlara "Kupol Ocağı" diyemeyiz, neden çelik üretemez?
Çünkü sıvı metal sürekli kok kömürüyle temas eder, karbonu %2.5'in altına asla düşüremez. Dökme demir üretir, çelik değil!
BOF (Bazik Oksijen Fırını) ile Bessemer fırını arasındaki en büyük "teknolojik" fark nedir?
BOF'ta tepeden "Oksijen Mızrağı" ile saf oksijen üflenir; çok daha hızlı ve kalitelidir.
Elektrik Ark Ocağında (EAF) hurdaları 3000 °C'ye çıkaran o fiziksel olay nedir?
Elektrotlar ve hurda metal arasında çakan elektriksel ARK(şimşek gibi düşün).
İndüksiyon fırınının en büyük avantajı nedir?
Elektromanyetik alan sayesinde sıvı metali kendi kendine, homojen bir şekilde karıştırması.
"Üfleme" (Blowing) işlemi dökümhanede neyi amaçlar?
Ham demirin içindeki fazla karbonu, kükürdü ve fosforu oksijenle yakıp atmayı.
Hurda metal ergitmekte dünya bir numarası olan, ama alaşım elementlerini yaktığı için biraz "tahribatlı" çalışan fırın hangisi?
Siemens-Martin fırını.
Çelik üretiminde DIN normuna göre Karbon üst sınırı nedir?
%1.7. Bunu unutursan sınav kağıdın çöpe gider!
“Birincil İçyapı" (Döküm içyapısı) nedir?
Metalin sıvıdan katıya geçerken oluşturduğu ilk kristal yapıdır. Bir kez oluşursa parça ömrü boyunca değişmez!
Allotropi nedir?
Metalin soğurken kafes yapısını değiştirmesi (örneğin HMK'dan YMK'ya geçişi). Kıyafet değiştirmek gibi düşün.
“Kaynar Çelik" (Rimming Steel) neden bir drama kraliçesidir?
Deoksidasyon yapılmadığı için içeride
C+FeO→Fe+COC+FeO→Fe+COgazı açığa çıkar, çelik dökülürken fıkır fıkır kaynar, içinde kabarcıklar kalır.
Sakin Çelik (Killed Steel) nasıl elde edilir?
Ortama Al, Si, Ti gibi deoksidasyon maddeleri atarız; bunlar oksijeni bağlar,
COCOgazı oluşmaz, çelik sessizce donar.
Sürekli Döküm yönteminin (Continuous Casting) en büyük iki avantajı nedir?
Çok hızlıdır ve "segregasyon" (yapısal ayrışma) hatalarını engeller, fireyi düşürür.
Vakum Çeliğinin (Vacuum Degassing) farkı nedir?
Çeliği vakum odasına sokup içindeki tüm gazları (özellikle hidrojeni) "süpürürüz". Yorulma direnci ve dayanımı en yüksek çeliktir.
Birincil (Döküm) İçyapı nedir?
Metalin sıvıdan katıya geçerken oluşturduğu ilk yapı. Döküm parçada bu yapı değişmez, o yüzden katılaşmayı ilk saniyede mükemmel yönetmelisin!
"Blok Segregasyonu" (Katmer) neden oluşur?
Bloğun tam ortası en geç donduğu için, tüm pisliklerin (
S,PS,P) bloğun göbeğinde toplanmasıyla oluşur.
Lunker nedir?
Çeliğin katılaşırken büzülüp (kendini çekip) geride bıraktığı o iğrenç gaz/çekme boşluğu.
Kum dökümünde "Model" neden asla parçanın kendisiyle aynı boyutta yapılmaz?
Çünkü metal soğurken büzülür, işleme payı bırakılır ve çarpılma riski vardır. Model her zaman daha "akıllıca" tasarlanır.
İşleme payı neden parçanın üst kısımlarında daha fazla bırakılır?
Çünkü cüruf ve pislikler düşük yoğunluklu olduğu için sıvı metalin üst kısmında birikir. Orayı daha çok tıraşlamamız gerekir.
Modele neden 1-2 derecelik "Draft Angle" (Eğim açısı) verilir?
Model kalıptan yukarı doğru kayıp çıkarken kum kalıbın duvarlarını yırtmasın diye.
Maça (Core) nedir ve neden kullanılır?
Döküm parçanın içindeki boşlukları (delikleri) yaratmak için kalıbın içine yerleştirilen kumdan heykeldir.
Çıkıcı (Riser) ile Besleyici arasındaki fark nedir?
Çıkıcı atmosfere açıktır (hava alır), Besleyici ise kalıbın içinde gömülüdür. İkisi de sıvı metal deposudur!
Bir besleyicinin ana parçadan DAHA GEÇ donması için Chvorinov kuralına göre modülü (
V/AV/A) nasıl olmalı?
aMbesleyici>Mparc\ca. Besleyici her zaman daha tombul (hacmi fazla, yüzeyi az) olmalı.
Kum kalıbında "şişleme" (venting) neden yapılır?
Döküm sırasında oluşan gazların, kumun arasından kolayca kaçıp gitmesi için. (Ama şiş asla modele değmemeli!)
Egzotermik gömlek besleyiciye neden giydirilir?
İçindeki besleyici metalini uzun süre sıvı tutsun, parçaya "can suyu" pompalamaya devam etsin diye.
Kalıp kumundaki "Kil" (Bentonit) ne işe yarar?
Suyla birleşince yapıştırıcı olur, kum tanelerini birbirine kenetleyip mukavemet ve plastiklik verir.
Kum kalıplar neden tozlanır veya boyanır?
Yüzeyi daha pürüzsüz olsun, sıvı metal kuma yapışmasın ve temiz çıksın diye.
Permeabilite (Gaz Geçirgenliği) nedir?
Kumun döküm sırasında oluşan gazları dışarıya ne kadar kolay "üfleyebildiği". (Yüksekse gaz boşluğu yok, düşükse facia!)
Hangi döküm tipi YÜKSEK geçirgenlik (
P>120P>120) ister?
Çelik dökümler! Çünkü aşırı sıcak oldukları için anında tonla gaz çıkarırlar.
Kum deneylerinde Basma ve Kesme mukavemetleri hangi durumda test edilir?
Islak (Yaş) numune üzerinde. (Kalıp hazırlanırken dağılmasın diye).
Kum deneylerinde Çekme ve Eğme mukavemetleri hangi durumda test edilir?
Kuru numune üzerinde. (Sıvı metal döküldüğü anki o ağır yükü temsil eder).
Bir kum tanesinin şekli (yuvarlak vs. köşeli) neyi etkiler?
Yuvarlaksa gaz geçirgenliği harikadır; köşeli/pürüzlüyse birbirine kenetlenir, mukavemeti yüksektir.
Döküm Spirali Deneyi neyi ölçer?
Metalin akıcılığını (Fluidity). Ne kadar uzağa akarsa, kalıbı o kadar kusursuz doldurur.
Sarsıntılı Sıkıştırıcılar (Jolt-Squeeze) neden tek başına sarsıntıdan daha iyidir?
Sarsıntı modeli iyi sıkıştırır, üstten gelen pres ise kalıbın dış kısımlarını sabitler. İkisi birleşince homojenlik tavan yapar.
Dökümhanede eski kumlar neden tekrar kullanılır ve işlem neyle başlar?
Ekonomik olması için. İşlem Manyetik Ayırıcı ile içindeki metal parçacıklarını süzmekle başlar.
Bozulan (Harcanan) Kalıp ile Bozulmayan (Kalıcı) Kalıp arasındaki temel fark nedir?
Bozulan kalıp tek kullanımlıktır, parça çıksın diye kırılır (Kum, Alçı). Bozulmayan kalıp metaldir, binlerce kez tekrar kullanılır (Kokil, Basınçlı).
CO2Kalıplama yönteminde sertleşmeyi sağlayan kimyasal reaksiyon nedir ve döküm için süre sınırı nedir?
Kuma konan cam suyu (sodyum silikat)
CO2ile birleşip silikajel oluşturur. Silikajel 24 saat sonra çözüldüğü için 24 saat içinde döküm yapılmalıdır..
Kabuk Kalıplama (Shell Molding) nasıl yapılır ve en büyük avantajı nedir?
Termoset reçineli kum sıcak metal modele (
230∘C230∘C) dökülüp 5-10 mm kabuk pişirilir. Avantajı: Mükemmel yüzey kalitesi ve
±0.2 mm±0.2 mmhassas tolerans.
Vakum Kalıplama yönteminin en havalı özelliği nedir?
Sıfır bağlayıcı ve sıfır su kullanılır! Kuru kum sadece iki plastik film arasındaki vakum basıncıyla taş gibi tutulur; gaz boşluğu hatası sıfırdır.
Alçı Kalıba neden Demir ve Çelik dökülemez?
Çünkü alçı kalıplar maksimum
1200∘C1200∘Csıcaklığa dayanabilir, çelik dökmeye kalkarsan kalıp erir/çatlar!
Alçı kalıbın zayıf gaz geçirgenliğini düzeltmek için kullanılan yöntemler nelerdir?
Köpüklü alçı kalıp veya Antioch Yöntemi (kristal yapıyı küresele çevirerek aralarda gözenek açmak).
Seramik Kalıbın Alçı Kalıptan farkı nedir?
Mantık aynıdır ama seramik çok yüksek sıcaklıklara dayanır. Çelik ve dökme demir gibi yüksek erimeli metaller seramik kalıba dökülebilir.
Hassas Dökümün (Investment Casting) işlem adımları nelerdir?
1- Mum model yapılır, 2- Salkıma dizilir, 3- Seramik banyosuna batırılıp kabuk örülür, 4- Mum eritilip kalıptan akıtılır (Lost Wax), 5- Sıvı metal dökülür, kabuk kırılır.
Yüksek Basınçlı Dökümde "Sıcak Hazneli" ve "Soğuk Hazneli" makinelerin farkı nedir?
Sıcak Hazneli: Piston eriyik içindedir, çok hızlıdır ama sadece düşük erimeli metallere (Çinko, Kalay, Kurşun) uyar.
Soğuk Hazneli: Metal dışarıdan kepçeyle dökülür, daha yüksek erimeli metallere (Alüminyum, Pirinç, Bakır) uyar.
Savurma (Merkezkaç) Dökümün en ikonik mühendislik avantajı nedir?
Boru ve halka gibi içi boş dönel parçaların iç deliklerini MAÇA KULLANMADAN (maçasız) üretmeyi sağlar!
Kalıp açma sıcaklığı neden kritik bir parametredir?
Parça gereğinden erken ve sıcak açılırsa hava temasından dolayı istenmeyen iç gerilmeler, mikro yapı bozulmaları ve çatlamalar oluşur.
Döküm parçaların içindeki kum maçaları temizlemek için yaş temizlemede ne kullanılır?
50-100 atm basınçlı su veya asit banyosu (
H2SO4,HCl).
Dökme demirde "Serbest Karbon" ve "Bağlı Karbon" neyi oluşturur?
Bağlı Karbon (
Fe3C, Sementit)
→→Beyaz Dökme Demir
Serbest Karbon (Grafit)
→→Gri (Kır) Dökme Demir
Grafitleşmeyi (karbonun serbest kalmasını) en çok ne teşvik eder?
Yüksek Silisyum (
Si) oranı ve Yavaş Soğuma!
Beyaz Dökme Demirin temel özellikleri ve kullanım alanı nedir?
Aşırı sert ve aşınmaya dayanıklıdır ama çok kırılgandır ve işlenemez. Değirmen astarları ve öğütücü bilyalarda kullanılır.
Temper Dökme Demir nasıl elde edilir?
Kırılgan olan Beyaz Dökme Demirin fırında uzun saatler (20-80 saat) tavlanmasıyla elde edilir; karbonlar "kar tanesi" gibi kümelenir, malzeme sünekleşir.
Alaca Dökme Demir nedir ve nerede kullanılır?
Dışı hızlı soğutularak beyaz (sert/aşınmaz), içi yavaş soğutularak gri (titreşim sönümleyici) yapılan iki yapılı demirdir. Vagon tekerleklerinde kullanılır.
Küresel Grafitli Dökme Demir (KGDD) nasıl üretilir?
Sıvı gri dökme demire Magnezyum (
Mg) veya Seryum (
Ce) katılarak grafitlerin küresel şekil alması sağlanır. Mukavemeti ve sünekliği çok yüksektir.
Döküm parça tasarımında keskin köşelerden neden kaçınılmalıdır?
Keskin köşeler gerilme yığılması yapar, katılaşırken içyapıda zayıf bölgeler, sıcak yırtılmalar ve çatlaklar oluşturur. Büyük radyüslerle yuvarlatılmalıdır.
Döküm parça kesiti sıvı metalin beslendiği yöne doğru nasıl değişmelidir?
Besleme bölgesine (çıkıcıya) doğru kesit kalınlığı kademeli olarak artmalıdır; böylece ince kesitler önce, kalın yerler sonra donar ve parça kendi kendini besler.
Modelin kalıptan kolay çıkması için verilen eğim açıları kum ve metal kalıpta kaç derecedir?
Kum kalıp için:
1∘Metal (kokil) kalıp için:
2∘−3∘Soğuma sırasında serbestçe büzülemeyen jant/tekerlek kollarında çatlamayı önlemek için tasarımda ne yapılır?
Kollar düz değil, kavisli (eğri) tasarlanır; böylece büzülme gerilmeleri esneyerek karşılanır ve sıcak yırtılma önlenir.