Ôn tập thuyết trình Kinh tế chính trị Mác Lê-nin

Độc quyền nhà nước

trở thành công cụ để Nhà nước điều tiết nền kinh tế.

Vậy Nhà nước

điều tiết nền kinh tế bằng cách nào?

Có thể hiểu qua 4 nội dung chính:

hệ thống điều tiết, công cụ, bộ máy và cơ chế điều tiết.

Thứ nhất, về hệ

thống điều tiết.

Hệ thống điều tiết của Nhà nước tư sản là

một tổng thể gồm các thiết chế và thể chế kinh tế.

Thiết chế là các cơ quan như

Bộ Tài chính hay Ngân hàng Trung ương

Còn thể chế là

các chính sách và quy định kinh tế.

Thông qua đó, Nhà nước

hướng dẫn, kiểm soát và uốn nắn những lệch lạc của thị trường, đồng thời xây dựng các chương trình và kế hoạch phát triển kinh tế tổng thể.

Thứ hai, về

công cụ điều tiết.

Nhà nước sử dụng nhiều công cụ như

luật phát, ngân sách, hệ thống tiền tệ - tín dụng, các chính sách kinh tế và doanh nghiệp nhà nước.

Ví dụ, EVN là một

doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực điện lực.

Bên cạnh đó, các công cụ hành chính - pháp lý như

giấy phép kinh doanh cũng giúp Nhà nước kiểm soát hoạt động kinh tế.

Thứ ba, về

bộ máy điều tiết.

Hoạt động điều tiết được thực hiện thông qua

cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Đồng thời, trong bộ máy này còn có sự tham gia của

đại diện các tập đoàn tư bản độc quyền, cũng như các tiểu ban tư vấn chính sách.

Chẳng hạn, các tập đoàn dầu khí

có thể tham gia tư vấn về chính sách năng lượng, từ đó tác động đến quá trình hoạch định chính sách.

Cuối cùng, về

cơ chế điều tiết. Đây là điểm quan trọng nhất.

Cơ chế này là

sự dung hợp của ba cơ chế: thị trường, độc quyền tư nhân và điều tiết của Nhà nước.

Nhà nước điều tiết ở

tầm vĩ mô.

Các tổ chức độc quyền điều tiết sản xuất trong

phạm vi độc quyền của mình.

Còn tư bản tư nhân vẫn chịu tác động của

cạnh tranh thị trường.

Ba cơ chế này

tác động qua lại với nhau, nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của từng cơ chế.

Ba cơ chế này tác động qua lại với nhau,

nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của từng cơ chế.

Và xét đến cùng, sự phối hợp này vẫn

phục vụ lợi ích của chủ nghĩa tư bản độc quyền.

Các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản được thể hiện trong thực tế như sau:

Để hình dung, chúng tả có thể nhìn vào ba biểu hiện chính: kết hợp nhân sự, sở hữu nhà nước và sự điều tiết của nhà nước.

Thứ nhất là sự kết hợp về

nhân sự.

Một ví dụ điển hình là Boeing của Mỹ.

Boeing là một công ty tư nhân, nhưng lại có quan hệ rất chặt ché với Nhà nước thông qua các hợp đồng quân sự lớn. Đặc biệt, Boeing nắm giữ nhiều công nghệ, dữ liệu kĩ thuật và quyền sở hữu trí tuệ quan trọng đối với các thiết bị quân sự của Mỹ. Vì vậy, Boeing có vị trí rất quan trọng đối với ngành quốc phòng và được xem là quá quan trọng để có thể bị sụp đổ.

Sự kết hợp nhân sự cũng thể hiện rất rõ khi

cựu CEO Boeing, Patrick Shanahan, được bổ nhiệm làm quyền Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ năm 2019.

Như vậy, trường hợp Boeing cho thấy

ranh giới giữa giới doanh nghiệp độc quyền và bộ máy Nhà nước có sự gắn kết về cả kinh tế lẫn nhân sự.

Thứ hai là sự sở hữu của

Nhà nước.

Một ví dụ là Volkswagen tại Đức.

Bang Lower Saxony hiện nắm quyền biểu quyết tại Volkswagen và có tiếng nói đáng kể trong định hướng của doanh nghiệp. Đáng chú ý, bang này từng xem xét chuyển đổi một nhà máy ô tại Osnabruck thành cơ sở sản xuất quốc phòng, trong bối cảnh Đức và Châu Âu đang thay đổi về nhu cầu an ninh.

Điều này cho thấy sở hữu nhà nước không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn có thể

được sử dụng để phục vụ những mục tiêu chiến lược của quốc gia.

Thứ ba là sự điều tiết của Nhà nước.

Trường hợp rõ nhất là Hàn Quốc với các Chaebol như Samsung và Huyndai. Từ những năm 1960, chính phủ Hàn Quốc đã sử dụng nhiều chính sách để hỗ trợ các Chaebol phát triển, chẳng hạn như vay vốn ưu đãi, miễn giảm thuế, hạn chế hàng nhập khẩu và bảo hộ một số ngành chiến lược. Nhờ đó, các Chaebol nhanh chóng trở thành những đầu tàu kinh tế Hàn Quốc và vươn ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, sự tập trung quyền lực kinh tế cũng tạo ra những vấn đề như

xung đột lợi ích, tham nhũng và ảnh hưởng của các tập đoàn đối với đời sống chính trị - xã hội.

Vì vậy, Chính phủ Hàn Quốc sau đó đã

tăng cường tái cấu trúc và giám sát các Chaebol, nhằm siết chặt kỉ luật tài chính và giảm xung đột lợi ích.