Tkanki roślinne - pojęcia i definicje

Zestaw fiszek pojęciowych dotyczących budowy, podziału i funkcji tkanek roślinnych na podstawie notatek lekcyjnych.

Merystemy pierwotne

Tkanki twórcze wykazujące stałą zdolność do podziałów mitotycznych, umożliwiające wzrost rośliny na długość (np. merystem zarodkowy, wierzchołkowy pędu i korzenia, wstawowy).

Merystem wstawowy (interkalarny)

Merystem pierwotny umożliwiający wstawowe wydłużanie się roślin jednoliściennych i skrzypów w międzywęźlach.

Miazga (kambium)

Merystem wtórny zakładający się między łykiem pierwotnym (protofloemem) a drewnem pierwotnym (protoksylemem), który produkuje łyko wtórne do zewnątrz i drewno wtórne do wewnątrz.

Fellogen (miazga korkorodna)

Merystem wtórny zakładający się pod skórką w pędzie i korzeniu, produkujący korek (fellem) na zewnątrz oraz fellodermę do wewnątrz.

Merystem archesporialny (zarodnikotwórczy)

Merystem umożliwiający tworzenie się zarodników w zarodniach mszaków; jego komórki wyjątkowo przechodzą mejozę. U roślin nasiennych umożliwia powstawanie ziaren pyłku, bielma pierwotnego i woreczka zalążkowego.

Kallus (tkanka przyranna)

Merystem wtórny powstający w miejscach zranień rośliny, umożliwiający zabliźnianie się uszkodzonych tkanek.

Epiderma

Skórka pędu; pierwotna tkanka okrywająca zbudowana z jednej warstwy żywych komórek przylegających do siebie, pokrytych kutyną chroniącą przed transpiracją.

Ryzoderma (epiblema)

Skórka korzenia; pierwotna tkanka okrywająca żywe, niezdrewniałe części korzenia.

Peryderma (korkowica)

Wtórna tkanka okrywająca składająca się z korka (fellemu), fellogenu (miazgi korkorodnej) oraz fellodermy.

Korek (fellem)

Tkanka okrywająca zbudowana z martwych komórek wysyconych suberyną, posiadająca przetchlinki do wymiany gazowej; chroni przed utratą wody i wnikaniem pasożytów.

Aerenchyma (miękisz powietrzny)

Typ miękiszu u roślin wodnych i bagiennych (np. u grążela żółtego i tataraku), który umożliwia wymianę gazową.

Miękisz wieloramienny

Typ miękiszu asymilacyjnego występujący u roślin iglastych, którego pofałdowane komórki zwiększają wewnętrzną powierzchnię fotosyntezy.

Kolenchyma (zwarcica)

Żywa tkanka wzmacniająca o ścianach celulozowych ze zgrubieniami celulozowo-pektynowymi, dająca odporność na czynniki statyczne i dynamiczne bez ograniczania rozrostu.

Sklerenchyma (twardzica)

Tkanka wzmacniająca zbudowana z martwych komórek pozbawionych protoplastów, o silnie zdrewniałych (inkrustowanych ligniną) ścianach komórkowych.

Włókna sklerenchymatyczne

Silnie wydłużone martwe komórki tkanki wzmacniającej o średnicy ok. $20\text{ mm}$ i długości ok. $10\text{ cm}$, występujące np. w lnie i konopiach.

Sklereidy (komórki kamienne)

Różnokształtne martwe komórki sklerenchymatyczne występujące m.in. w owocach gruszki, miąższu pestek i łupinach orzechów.

Miękisz drewniany

Jedyny żywy element komórkowy wchodzący w skład tkanki drewna.

Cewki

Martwe elementy przewodzące drewna występujące u paprotników, nagonasiennych i w mniejszych ilościach u okrytonasiennych; wydłużone, wrzecionowate komórki z lejkowatymi jamkami.

Naczynia

Elementy przewodzące drewna u okrytozalążkowych; długie rurki utworzone z martwych komórek o grubych ścianach pozbawionych ścian poprzecznych i protoplastów.

Rurki sitowe

Komórki przewodzące łyka u okrytozalążkowych; nie posiadają jąder komórkowych, mają perforacje w ścianach poprzecznych i są ułożone jedna za drugą.

Komórki przyrurkowe

Komórki posiadające jądro komórkowe, występujące przy rurkach sitowych i sterujące ich metabolizmem.

Komórki sitowe

Komórki przewodzące łyka u paprotników i nagonasiennych; posiadają pola sitowe rozmieszczone na całej powierzchni i kontaktują się przez połączenia plazmatyczne.

Aktynostela

Typ układu wiązek przewodzących występujący w korzeniu roślin oraz w łodydze niektórych widłaków.

Eustela

Typ układu wiązek przewodzących występujący w łodydze roślin dwuliściennych.

Ataktostela

Typ układu wiązek przewodzących występujący w łodydze roślin jednoliściennych.

Hydatody (szparki wodne)

Powierzchniowe struktury tkanki wydzielniczej służące do wydzielania wody.