Inżynieria Interfejsów Użytkownika - Wprowadzenie i Badania UX

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący kluczowe terminy, metody badawcze oraz modele projektowe z wykładu Inżynieria Interfejsów Użytkownika.

UX (User Experience)

Całokształt emocji i wrażeń, jakich doświadcza użytkownik podczas interakcji z produktem. Koncentruje się na logice, architekturze procesów i satysfakcji z użytkowania oraz odpowiada za to, jak aplikacja działa.

UI (User Interface)

Wizualna reprezentacja systemu; warstwa graficzna (kolorystyka, layout, typografia, komponenty wejściowe) stanowiąca realizację założeń UX i odpowiadająca za to, jak aplikacja wygląda.

Pomyłka Citibanka (2020 r.)

Błąd interfejsu Oracle FLEXCUBE polegający na nieintuicyjnej obsłudze pól wyboru (odznaczenie pól zamiast zaznaczenia), w wyniku którego pracownicy zamiast samych odsetek ($7{,}8$ mln USD) omyłkowo przelali pełną kwotę kapitału ($900$ mld USD wg slajdu). Wykazał on brak zapobiegania błędom krytycznym na styku systemu z człowiekiem.

Norma ISO 9241

Międzynarodowy standard opisujący ergonomię interakcji człowiek-system oraz projektowanie zorientowane na użytkownika (obejmuje m.in. ISO 9241-11, ISO 9241-110 oraz ISO 9241-210).

Użyteczność (wg ISO 9241-11)

Stopień, w jakim produkt, system lub usługa może być użyty przez określonych użytkowników do osiągnięcia określonych celów z efektywnością, wydajnością i satysfakcją w określonym kontekście użycia.

Skuteczność (Effectiveness)

Filar użyteczności określający stopień, w jakim projekt pozwala użytkownikom szybko i intuicyjnie osiągnąć zamierzony cel. Obejmuje dokładność oraz kompletność, a mierzony jest m.in. wskaźnikiem ukończenia zadania (Completion Rate) lub wskaźnikiem błędów (Error Rate).

Efektywność / Wydajność (Efficiency)

Filar użyteczności określający relację pomiędzy ilością pracy wykonanej przez użytkownika a osiągniętym celem oraz zasobami poświęconymi na wykonanie zadania (mierzona m.in. czasem wykonania, liczbą kliknięć lub kosztami).

Satysfakcja (Satisfaction)

Filar użyteczności definiujący zakres, w jakim reakcje użytkownika na korzystanie z produktu są pozytywne. Obejmuje ogólny komfort, postawy, emocje oraz akceptację systemu.

Heurystyki Nielsena-Molicha

Zbiór zasad służących do oceny i projektowania interfejsów produktów cyfrowych, aby były intuicyjne, przyjazne i wolne od błędów (np. pokazywanie statusu systemu, zapobieganie błędom, zgodność systemu z rzeczywistością).

Architektura Informacji

Mapowanie struktury danych na intuicyjną nawigację i projektowanie modelu pojęciowego pod kątem ludzkiej percepcji. Opiera się na czterech systemach: organizacji, nawigacji, etykietowania i wyszukiwania.

Dostępność (Accessibility / A11y)

Praktyka projektowania serwisów i aplikacji umożliwiająca korzystanie z nich każdemu użytkownikowi, bez względu na ograniczenia psychofizyczne, wiek czy używany sprzęt.

Standard WCAG

Zestaw oficjalnych wytycznych stworzonych przez organizację W3C, określających zasady tworzenia treści cyfrowych dostępnych dla osób z niepełnosprawnościami. Dzieli się na trzy poziomy: A, AA oraz AAA.

UCD (User-Centered Design)

Iteracyjna metodyka tworzenia systemów i produktów cyfrowych, w której każda decyzja inżynierska i biznesowa opiera się na potrzebach, ograniczeniach oraz zachowaniach użytkownika końcowego.

Model Podwójnego Diamentu (Double Diamond)

Model projektowania zorientowanego na użytkownika obejmujący cztery kolejne fazy: 1. Odkrywanie, 2. Definiowanie, 3. Rozwój, 4. Dostarczenie.

Myślenie projektowe (Design Thinking)

Metodyka UCD oparta na głębokim zrozumieniu potrzeb użytkownika, eksperymentowaniu i testowaniu, realizowana w etapach: empatia, definicja, rozwiązania, prototypy, testy.

Lean UX

Podejście do projektowania oparte na pracy zespołowej i ciągłym uczeniu się, funkcjonujące w pętli: Myśl (Think) → Twórz (Make) → Sprawdź (Check).

Persona

Syntetyczny profil archetypowego użytkownika stworzony w fazie badań i analizy, reprezentujący jego cele, potrzeby, zachowania i obawy.

Customer Journey Map (CJM)

Wizualna mapa podróży użytkownika przedstawiająca jego doświadczenia i punkty styku od momentu uświadomienia sobie potrzeby aż po interakcję z gotowym produktem.

Badania jakościowe w UX

Metody badawcze odpowiadające na pytania „Dlaczego? Jak?”, ukierunkowane na zrozumienie intencji, barier i modelu mentalnego użytkowników, realizowane na małej próbie (zwykle $5\text{–}10$ uczestników).

Badania ilościowe w UX

Metody badawcze odpowiadające na pytania „Co? Ile?”, ukierunkowane na mierzenie skali zjawisk i uzyskanie istotności statystycznej, realizowane na dużej próbie ($100+$ uczestników).

Wywiad pogłębiony (IDI)

Indywidualna rozmowa $1:1$ trwająca $30\text{–}60$ minut, prowadzona według scenariusza z użyciem pytań otwartych niesugerujących odpowiedzi, służąca poznaniu osobistych doświadczeń i ukrytych potrzeb użytkownika.

Wywiad grupowy

Dyskusja moderowana w grupie $6\text{–}10$ osób, wykorzystywana do zbierania opinii, badania trendów, burzy mózgów oraz weryfikacji wczesnych koncepcji produktu.

Obserwacja w środowisku pracy

Badanie zachowań użytkownika bezpośrednio w miejscu wykonywania zadań bez ingerencji i podpowiedzi ze strony badacza, kluczowe m.in. dla systemów klasy B2B, ERP i CRM.

Praca zastępcza (Obejście / Workaround)

Praktyki stosowane przez użytkowników do radzenia sobie z brakami oprogramowania (np. pomocnicze pliki Excel, karteczki samoprzylepne na monitorze, ręczne przepisywanie danych), będące bezpośrednią wskazówką dla nowych funkcji systemu.

Protokół głośnego myślenia (Think-Aloud Protocol)

Odmiana testów użyteczności, podczas której uczestnik wykonujący określone zadania na prototypie lub gotowym systemie na bieżąco wypowiada na głos swoje myśli, wątpliwości i oczekiwania.

Testy A/B

Ilościowa metoda badawcza polegająca na porównywaniu dwóch wersji interfejsu w celu sprawdzenia, która z nich generuje lepsze wyniki (np. wyższy wskaźnik konwersji lub klikalności).

SUS (System Usability Scale)

Kwestionariusz złożony z $10$ pytań, służący do szybkiego pomiaru ogólnej postrzeganej użyteczności systemu w znormalizowanej skali od $0$ do $100$ punktów.

SUPR-Q

Kwestionariusz badawczy oceniający produkt cyfrowy w czterech kluczowych wymiarach: użyteczność, wiarygodność, wygląd i lojalność.

UEQ (User Experience Questionnaire)

Narzędzie ankietowe mierzące doświadczenia użytkownika pod kątem użyteczności, sprawności, atrakcyjności oraz nowatorskości systemu.