A Prosa e a Poesía do Primeiro Terzo do Século XX: As Irmandades da Fala e o Grupo Nós

Conxunto de tarxetas de vocabulario e conceptos clave sobre a poesía e a prosa galegas do primeiro terzo do século XX, abrangendo as Irmandades da Fala, o Grupo Nós, o contexto histórico-social e os seus autores fundamentais.

Continuadores do século XIX (narrativa)

Grupo de autores como Francisca Herrera Garrido, Manuel García Barros e Gonzalo López Abente, caracterizados por manter nas súas obras a ambientación rural e mariñeira do último terzo do século XIX.

Cenáculo Ourensán

Núcleo orixinario do Grupo Nós formado en Ourense por Vicente Risco, López Cuevillas e Otero Pedrayo; definíanse como inadaptados, individualistas, elitistas e con interese polo ocultismo e as relixións orientais antes de sumarse ao galeguismo.

Grupo Nós

Xeración fundamental da cultura galega activa entre 1920 e 1936 (integrada por Risco, Otero Pedrayo, Cuevillas, Losada Diéguez e Castelao) que creou a prosa galega contemporánea cunha sólida formación intelectual e vocación pedagóxica.

O porco de pé (1928)

Novela satírica de Vicente Risco protagonizada por don Celidonio, un personaxe inculto que chega a ser alcalde, utilizada para criticar a burguesía consumista e o triunfo da vulgaridade.

Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros (1919)

Relato breve de carácter humorístico escrito por Vicente Risco que sitúa a súa trama no mundo de ultratumba.

Os camiños da vida (1928)

Novela de Ramón Otero Pedrayo que aborda a decadencia de dúas familias fidalgas do século XIX e a transición do poder social da nobreza rural cara á nova burguesía urbana.

Arredor de si (1930)

Novela xeracional de Otero Pedrayo protagonizada por Adrián Solovio (trasunto do propio autor), onde se reflicte o proceso de concienciación galeguista do Grupo Nós.

Cousas (1926)

Obra de Castelao formada por 45 relatos líricos e breves inspirados no pobo e nas clases populares, acompañados por ilustracións que complementan o texto.

Os dous de sempre (1934)

Única novela de Castelao; xira arredor dos personaxes Rañolas e Pedriño, quen encarnan dúas actitudes vitais contrapostas: a actitude idealista fronte á conformista.

Dos arquivos do trasno (1926)

Único libro de narrativa de Rafael Dieste, formado por oito contos populares e marabillosos cun prólogo no que expón a súa teoría do conto, fundamentada na unidade emotiva e no desenlace final.

Sempre en Galiza (1944)

Ensaio político de Castelao escrito e editado no exilio de Bos Aires, considerado a obra canónica e máis emblemática do pensamento nacionalista galego.

A Nosa Terra (1916-1936)

Publicación periódica que funcionou como voceiro oficial das Irmandades da Fala, empregada como plataforma de propaganda política, ensaio, crítica cultural e divulgación literaria.

Revista Nós (1920-1936)

Revista cultural mensual dirixida por Vicente Risco e con dirección artística de Castelao, escrita integramente en galego, que abriu as letras galegas ás correntes do pensamento e vangardas europeas.

Agrarismo

Movemento social central do primeiro terzo do século XX que buscaba a mellora da vida campesiña e a redención dos foros (acadada en 1926), artellado a través de entidades como Solidaridad Gallega e Acción Gallega.

Acción Gallega

Movemento agrarista fundado en 1912 e liderado polo sacerdote Basilio Álvarez, caracterizado pola súa loita aberta contra o sistema foral e o caciquismo.

Irmandades da Fala

Organización fundada en 1916 polos irmáns Vilar Ponte que inaugurou o nacionalismo contemporáneo en Galicia, demandando a autonomía integral e a cooficialidade do galego e do castelán.

Partido Galeguista (PG)

Formación política nada en 1931 que uniu forzas conservadoras, de esquerda e arredistas, impulsora do Estatuto de Autonomía de Galicia aprobado en 1936.

Seminario de Estudos Galegos (SEG)

Institución científica e académica nada en Santiago no ano 1923 co gallo de investigar a realidade de Galicia en todas as disciplinas e formar novos estudosos.

Ramón Cabanillas

Poeta senlleiro das Irmandades da Fala que sintetizou o intimismo de Rosalía, a combatividade social de Curros e o ton épico de Pondal, alén de incorporar elementos do Modernismo.

Da terra asoballada (1917)

Poemario cívico e de combate de Ramón Cabanillas que recolle a mensaxe de reivindicación agrarista e o ideario nacionalista das Irmandades da Fala.

Na noite estrelecida (1926)

Poema narrativo de Ramón Cabanillas pertencente á súa etapa mítico-saudosista, composto por tres sagas centradas na materia de Bretaña e nas lendas artúricas para reconstruír o pasado mítico galego.

Antonio Noriega Varela

Poeta mindoniense autor de 'Montañesas' e 'Do ermo', cuxa lírica discorre entre o costumismo ruralista popular e a poesía culta saudosista.

Franciscanismo (en Noriega Varela)

Orientación poética e relixiosa de Antonio Noriega Varela que expresa comuñón cos elementos humildes e pequenos da natureza (as flores, as espiñas, a neve), interpretados como símbolos cristiáns.

Do outono (1924)

Obra poética sobranceira de Gonzalo López Abente integrada por sesenta sonetos, pola que foi considerado polos contemporáneos como o principal sonetista da lingua galega.