5: Expectancy-value theorie

PROCESTHEORIEËN 5

Decisietheorie of beslissingstheorie

• Fundamenteel doel = maximaliseren van genot (en minimaliseren van pijn) → streven naar maximaliseren van nut van gedrag hiervoor

• Als mensen moeten beslissen of kiezen tussen twee of meer gedragsopties (respons 1 of respons 2), dan kiezen ze de gedragsopties met de hoogste expected utility (EU) of expected value (EV)

Expectancy-value theorie

Gedrag wordt bepaald door inschatting van de kans dat een bepaalde respons of gedrag tot een bepaalde positieve of negatieve outcome leidt in een bepaalde situatie (S:R-O expectancy x value O).

De respons zit mee in de formule.

Voorspelt dat een stimulus een positieve outcome signaleert tot om het even welk gedrag kan leiden dat die een positieve outcome doet bereiken (toenaderings- of vermijdingsgedrag)

Expected utility van een gedragsoptie

• Is gelijk aan de expectancy of subjectieve kans dat het gedrag tot een bepaalde outcome leidt maal de subjectieve waarde / value van de outcome.

• Wordt bepaald door de ‘value’ (waarde) van de outcome van die gedragsoptie, maar deze value wordt gewogen met de ‘expectancy’ (verwachting) dat de outcome zal volgen op het gedrag.

S: R-O expectancy

De subjectieve kans dat een R tot een O leidt, gegeven een bepaalde stimulus of context

Value van de outcome

De subjectieve waarde die een persoon toekent aan een outcome

Factoren die leiden tot een verminderde rationaliteit

• Gebrek aan informatie

• Gebrek aan opportuniteit (bv. tijd), capaciteit (aandacht), en/of motivatie om de informatie die wel beschikbaar is in rekening te brengen, te gebruiken

• Cognitieve vertekeningen of biases

  • Objectief vs. subjectief: over- en onderschatting van values en expectancies

  • Framing-effecten

Cognitieve vertekening

• Biases

• Verschillende soorten, 2 ervan:

  • Objectief vs subjectief: over- en onderschatting van values en expectancies

  • Framing-effecten

Subjectieve expected utility

De subjectieve probabiliteit / kans van een outcome x de subjectieve value van de outcome

Objectieve expected utility

De objectieve probabiliteit / kans van een outcome x de objectieve value van de outcome

Value-functie

• Beschrijft de relatie tussen objectieve value en subjectieve value

• Op de x-as staan de objectieve values

• Op de y-as staan de subjectieve values

• De referentie-value bevindt zich in het midden en winst en verlies worden bepaald in vergelijking met deze referentie-value

• Kenmerken: S-vormige / convexe functie of curve: de winststijging/daling bij kleine winst/verlies geeft een groter verschil in subjectieve value dan dezelfde winststijging/daling bij grote winst/verlies.

Probabiliteitsfunctie

• Ook gewichtsfunctie genoemd

• Beschrijft de relatie tussen objectieve probabiliteit en subjectieve probabiliteit

• Op de x-as staat de objectieve probabiliteit en op de y-as de subjectieve probabiliteit

Risk-seeking for losses

Als een outcome geframed wordt als een verlies, dan is er een voorkeur voor onzeker verlies tegenover zeker verlies

Risk-aversion for gains

Als eenzelfde outcome geframed wordt als winst, dan is er een voorkeur voor zekere winst tegenover onzekere winst.

R-O expectancy

Verwachting dat R tot O leidt - Leidt het gedrag tot de gewenste outcome?

• Sterke R-O expectancy: bv de verwachting dat je door hard te studeren kan slagen voor een examen

• Zakke R-O expectancy: bv de verwachting dat studeren niets uithaalt

S-O expectancy

Verwachting dat S tot O leidt zonder R = P (O/niet R)

• Sterke S-O expectancy: gaat vaak samen met een zwakke R-O expectancy bvb een faalangstige persoon verwacht dat een examensituatie tot een onvoldoende leidt, ongeacht zijn/haar gedrag

• Zwakke S-O expectancy gaat vaak samen met een sterke R-O expectancy bvb om voor een examen te slagen moet men intensief studeren, de punten komen niet vanzelf.

O-G expectancy

Verwachting dat de outcome tot de gevolgen leidt

• Sterke O-G expectancy bvb verwachting dat een diploma halen tot een job zal leiden

• Zwakke O-G expectancy bvb verwachting dat een diploma halen niet tot een job zal leiden owv jobschaarste op de arbeidsmarkt

P-R-O expectancy

De verwachting dat de persoon de respons zelf kan uitvoeren die tot een bepaalde outcome leidt.

Is de persoon zelf in staat het gedrag uit te voeren dat tot die outcome leidt?

= self-efficacy belief en appraisal van hoge controle

Interne locus of control

= De verwachting dat mijn gedrag in het algemeen door mezelf bepaald wordt.

Verwachting dat mijn gedrag in het algemeen tot de gewenste outcome zal leiden.

Externe locus of control

= De verwachting dat mijn gedrag in het algemeen bepaald wordt door externe factoren.

De verwachting dat externe factoren de outcome zullen bepalen.

Causale attributietheorie

• Bestudeert de oorzaken waar mensen vroegere outcomes aan toeschrijven/attribueren.

• Bvb als een student faalt voor een examen, kan die dat toeschrijven aan

  • Gebrek aan bekwaamheid / capaciteit

  • Moeilijkheid van de taak

  • Inzet

  • Toeval (pech met de vragen)

• Organiseert oorzaken die mensen percipiëren voor vroegere outcomes (succes en falen) van zichzelf en anderen volgens een aantal dimensies (locus of control en stabiliteit)

• Stellen dat de oorzaken waaraan we vroegere outcomes (bv succes en famen) toeschrijven outcomes en deze bepalen op hun beurt het gedrag

Expectancy principe

De stabiliteit van de oorzaak van een outcome bepaalt veranderingen in de verwachting van toekomstig succes