Chłopi Tom 1 – Pytania i odpowiedzi

Zestaw fiszek pojęciowych przygotowujących do sprawdzianu z I tomu („Jesień”) powieści „Chłopi” Władysława Stanisława Reymonta, opracowany na podstawie pytań i odpowiedzi z notatek.

Lipce

Wieś leżąca w dole kotliny, dookoła stawu; główne miejsce akcji I tomu powieści „Chłopi”.

Agata

Uboga krewna Kłębów, która po zakończeniu letnich prac polowych w ich gospodarstwie została odesłana na jesień i zimę na żebraczy chleb, trzymając w ręku kijaszek z jeżem i złotówkę otrzymaną od księdza.

Kłębowie

Krewniacy Agaty, u których mieszkała i pracowała przez lato; przez Jagustynkę nazwani „ścierwami, psimi krewniakami i zapowietrzonymi” za wypędzenie krewnej na żebry aż do wiosny.

Maciej Boryna

Najbogatszy gospodarz w Lipcach posiadający 30 morgów ziemi, były sołtys przez trzy lata, który wiosną skończył 58 lat (ma około sześćdziesięciu) i po śmierci dwóch żon postanawia ożenić się z młodą Jagną Paczesiówną.

Graniasta

Czerwona krowa Macieja Boryny, która zachorowała i padła na oborze, stając się przyczyną sporów domowych, interwencji znachorskich oraz skargi sądowej.

Jambroży

Wiejski kościelny z drewnianą nogą (dawniej postrzelony z kuli), zbierający na tacę podczas nabożeństw, uchodzący w Lipcach za znawcę chorób u ludzi i zwierząt.

Antek Boryna

Syn Macieja Boryny o rudych wąsach, mąż Hanki Bylicy; pozostaje w ostrym konflikcie z ojcem o ziemię i podział ojcowizny, a zarazem żywi namiętne uczucie do Jagny.

Witek

Młody pastuszek i sierota służący na parobka u Borynów, nieposiadający butów, bity w dzieciństwie przez ojca, zajmujący się w wolnych chwilach ptakami (jaskółkami) i marzący o wyjeździe do Warszawy.

Józka Borynianka

Córka Macieja Boryny, niespełna dziesięcioletnia dziewczyna nazywana przez ojca „głupim skrzatem”, na którą po śmierci matki spadła większość ciężkich obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa.

Piotr

Wójt wsi Lipce, który doradza owdowiałemu Borynie ożenek z młodą dziewczyną, a następnie pełni rolę jego dziewosłęba przy zaręczynach z Jagną.

Jewka

Dawna służąca Boryny, która oskarżyła go przed sądem w Tymowie o ojcostwo swojego dziecka oraz o brak zapłaty za wykonaną służbę.

Marcjanna Pacześ (Dominikowa)

Zamożna wdowa posiadająca 15 morgów ziemi, bardzo pobożna i chytra na grosz matka Jagny, Szymona i Jędrzycha, rządząca synami i gospodarstwem „żelazną ręką”.

Jagna Paczesiówna

Dziewiętnastoletnia córka Dominikowej, słynąca we wsi z wielkiej urody oraz zdolności do wycinania strzyżynek; po namowach matki i zapisaniu 6 morgów ziemi wychodzi za Macieja Borynę.

Kuba Socha

Pracowity i pobożny parobek Boryny, dawny powstaniec z kulą w kolanie; po postrzeleniu przez borowego za kłusownictwo uciął sobie nogę siekierą i zmarł w stajni w czasie wesela Boryny.

Łapa

Pies Macieja Boryny, który naderwał ucho skradzionej przez Bartka Kozła świni, a pod koniec tomu wiernie czuwał przy konającym w stajni Kubie Sosze.

Sąd w Tymowie

Instancja sądowa prowadzona przez dziedzica z Raciborowic, w której rozpatrywano m.in. sprawy kradzieży leśnej, sprawę Bartka Kozła o kradzież świni oraz skargę Jewki przeciwko Borynie.

Bartek Kozioł

52-letni mieszkaniec Lipiec, w przeszłości osadzony w areszcie za kradzież zdechłego jagniątka, oskarżony przed sądem w Tymowie przez Marcjannę Dominikową o kradzież świni z czarną łatą.

Michał (kowal)

Mąż Magdy i zięć Macieja Boryny; człowiek przebiegły, znający się na przepisach prawa i łacinie, nieustannie domagający się od teścia należnego posagu żony.

Hanka Borynowa (z domu Bylica)

Żona Antka Boryny, poniewierana i znosząca ciężkie traktowanie w domu męża i teścia, skłócona ze swoją siostrą Weronką o podział spadku po zmarłej matce.

Jagustynka

Cięta w języku, zgryźliwa komornica i „wdowa po trzech chłopach”, która po przepisaniu ziemi dzieciom została przez nie pozbawiona dachu nad głową i zmuszona do pracy u obcych.

Jarmark na świętą Kordulę

Jesienny targ gromadzący gospodarzy, komorników i służbę z okolicznych wsi; miejsce handlu inwentarzem, regulowania długów i podatków oraz kupowania podarunków i ubrań.

Gucio

Gminny pisarz, do którego Maciej Boryna udał się podczas jarmarku z prośbą o sporządzenie skargi dotyczącej krowy graniastej.

Mateusz („Gołąb”)

Wiejski cieśla i brat Nastki Gołębianki, potrafiący grać na flecie, który po roku i 23 dniach spędzonych poza Lipcami na budowie dworu w Woli wrócił do rodzinnej wsi.

Roch

Tajemniczy, wędrowny nauczyciel znający język niemiecki, który bezinteresownie uczył wiejskie dzieci, opowiadał religijne przypowieści i co trzecią zimę kwaterował u Boryny.

Wilcze Doły

Obszar leśny (poręba), którego sprzedaż przez dziedzica wywołała powszechne wzburzenie i poczucie krzywdy wśród chłopów z Lipiec.

Dziewosłąb

Obrzędowa funkcja swata wysyłanego z wódką do domu panny w celu wynegocjowania małżeństwa; przy ożenku Macieja Boryny z Jagną Dominikową rolę tę sprawował wójt.

Posag Jagny

Zapis notarialny o wartości sześciu morgów ziemi, dokonany przez Macieja Borynę na rzecz Jagny Dominikowej jako zabezpieczenie majątkowe przed ślubem.

Strzyżynki

Ozdobne, wielobarwne wycinanki z papieru, w których przygotowywaniu Jagna przejawiała wyjątkowy talent plastyczny.

Oczepiny

Tradycyjny obrzęd weselny przejścia panny w stan mężatki, podczas którego młynarzowa z Wachnikową zbierały datek na czepiec dla Jagny, uzyskując 300 złotych.

Zabawa w „Przepiórkę”

Tradycyjna zabawa weselna odgrywana przez gości podczas wesela Macieja Boryny i Jagny, w której główną rolę ptaka odgrywała Nastka Gołębianka.

Pieśń „Chmiel”

Starodawna pieśń obrzędowa odśpiewana przez wiejskie kobiety podczas wesela Jagny i Boryny, stanowiąca kulminacyjny moment weselnych oczepin.

Zenon Przesmycki (Miriam)

Poeta, krytyk i redaktor młodopolski, któremu Władysław Stanisław Reymont zadedykował powieść „Chłopi”.