Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/54

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujących kluczowe zagadnienia, pojęcia, instytucje oraz zasady prawa międzynarodowego publicznego przedstawione w podręczniku W. Góralczyka i S. Sawickiego.

55 Terms

1
New cards

Prawo międzynarodowe publiczne

Zespół norm regulujących stosunki międzynarodowe w szerokim znaczeniu, w tym relacje między państwami, między państwami a innymi podmiotami oraz między tymi innymi podmiotami, które są od siebie niezależne i nie podlegają wspólnej władzy państwowej.

2
New cards

Prawo prywatne międzynarodowe

Zespół norm prawa wewnętrznego poszczególnych państw (norm kompetencyjnych i kolizyjnych), których zadaniem jest wskazanie systemu prawnego właściwego do oceny prawnej konkretnego stosunku z zakresu prawa prywatnego powiązanego z więcej niż jednym państwem.

3
New cards

Ius cogens

Bezwzględnie wiążąca norma powszechnego prawa międzynarodowego, przyjęta i uznana przez międzynarodową społeczność państw jako całość za normę, od której uchylenie się jest niedopuszczalne i która może być zmieniona jedynie przez późniejszą normę o tym samym charakterze.

4
New cards

Dualizm

Teoria relacji między porządkami prawnymi, przyjmująca, że prawo międzynarodowe i prawo wewnętrzne stanowią dwa odrębne, niezależne od siebie systemy prawne bez punktów stycznych, przez co stosowanie norm międzynarodowych wewnątrz państwa wymaga ich uprzedniej transformacji w prawo krajowe.

5
New cards

Monizm

Teoria zakładająca jedność porządku prawnego, zgodnie z którą prawo międzynarodowe i prawo wewnętrzne tworzą jeden system prawny, zazwyczaj z hierarchicznym podporządkowaniem prawa wewnętrznego prawu międzynarodowemu.

6
New cards

Pacta sunt servanda

Podstawowa zasada prawa międzynarodowego nakazująca, aby każdy będący w mocy traktat wiązał jego strony oraz był przez nie wykonywany w dobrej wierze, uniemożliwiając powoływanie się na prawo wewnętrzne w celu usprawiedliwienia jego niewykonywania.

7
New cards

Umowa międzynarodowa

Wspólne i zgodne oświadczenie podmiotów prawa międzynarodowego, które ma charakter prawotwórczy, tworząc między stronami wzajemne uprawnienia i obowiązki.

8
New cards

Ratyfikacja

Akt zatwierdzenia umowy międzynarodowej przez powołany do tego na mocy prawa konstytucyjnego organ państwowy (najczęściej głowę państwa), oznaczający ostateczne wyrażenie zgody na związanie się umową w stosunkach międzynarodowych.

9
New cards

Clausula rebus sic stantibus

Zasada dopuszczająca jednostronne wycofanie się z umowy lub uznanie jej za wygasłą w przypadku zaistnienia zasadniczej, nieprzewidzianej przez strony zmiany okoliczności, które stanowiły istotną podstawę zgody na związanie się umową i radykalnie przekształcają zakres obowiązków.

10
New cards

Zastrzeżenie do umowy międzynarodowej

Jednostronne oświadczenie złożone przez państwo podczas podpisywania, ratyfikacji, przyjęcia, zatwierdzenia lub przystąpienia do umowy wielostronnej, za pomocą którego zmierza ono do wyłączenia lub modyfikacji skutków prawnych określonych postanowień umowy w ich zastosowaniu do tego państwa.

11
New cards

Zwyczaj międzynarodowy

Zgodne i jednolite postępowanie państw (praktyka / element obiektywny), któremu towarzyszy przekonanie, że postępowanie to jest prawnie nakazane przez obowiązującą normę prawną (opinio iuris sive necessitatis / element subiektywny).

12
New cards

Opinio iuris sive necessitatis

Subiektywny element zwyczaju międzynarodowego oznaczający powszechne przeświadczenie państw, że określona jednolita praktyka wynika z obowiązku prawnego i stanowi wiążące prawo.

13
New cards

Kurtuazja międzynarodowa (comitas gentium)

Zbiór reguł postępowania i tradycyjnych gestów uprzejmościowych stosowanych w stosunkach międzynarodowych dla ułatwienia kontaktów (np. w protokole dyplomatycznym), które nie posiadają charakteru wiążących norm prawnych.

14
New cards

Podmiot prawa międzynarodowego

Jednostka lub organizacja, która posiada prawa i obowiązki wynikające bezpośrednio z norm prawa międzynarodowego oraz ma zdolność do wywoływania skutków prawnych w międzynarodowym porządku prawnym.

15
New cards

Suwerenność państwowa

Atrybut władzy państwowej oznaczający jej niezależność od jakiejkolwiek władzy zewnętrznej oraz jej najwyższy, pełny, pierwotny i wyłączny charakter na obszarze własnego terytorium i wobec własnej ludności.

16
New cards

Kompetencja własna państwa

Całokształt spraw wewnętrznych i zewnętrznych, w których państwo może decydować i działać w sposób w pełni swobodny według własnego uznania, gdyż nie zostały one poddane reglamentacji obowiązującego to państwo prawa międzynarodowego.

17
New cards

Zasada nieinterwencji

Podstawowa zasada prawa międzynarodowego zakazująca państwom oraz organizacjom międzynarodowym bezpośredniego lub pośredniego mieszania się w sprawy należące do wewnętrznej bądź zewnętrznej kompetencji innego państwa.

18
New cards

Immunitet jurysdykcyjny państwa

Zasada wynikająca z suwerennej równości podmiotów (par in parem non habet imperium), stanowiąca, że żadne państwo, jego organy oraz jego własność nie podlegają jurysdykcji sądów innego państwa bez uprzedniej wyraźnej zgody.

19
New cards

Państwo trwale neutralne

Państwo, które na mocy aktu prawa międzynarodowego zobowiązało się nie brać udziału w konfliktach zbrojnych innych państw, nie przystępować do sojuszy wojskowych ani nie dopuszczać do powstawania obcych baz na swym terytorium, zachowując prawo do samoobrony (np. Szwajcaria, Austria).

20
New cards

Uznanie państwa

Jednostronny akt o charakterze deklaratywnym, w którym podmiot prawa międzynarodowego stwierdza istnienie nowej suwerennej organizacji terytorialnej jako państwa i wyraża wolę traktowania jej jako osoby prawa międzynarodowego.

21
New cards

Uznanie rządu

Jednostronny akt deklaratywny, w którym państwo stwierdza, że nowy rząd, który doszedł do władzy zazwyczaj w drodze pozakonstytucyjnej (np. w wyniku przewrotu), sprawuje rzeczywistą i trwałą władzę na terytorium państwa oraz reprezentuje je w relacjach międzynarodowych.

22
New cards

Strona wojująca

Zorganizowana grupa powstańcza prowadząca walkę zbrojną przeciw władzy centralnej, posiadająca odpowiedzialne dowództwo, kontrolująca określone terytorium i przestrzegająca praw oraz zwyczajów wojennych, której przyznano czasowy status podmiotu praw i obowiązków wojennych.

23
New cards

Terytorium państwowe

Trójwymiarowa przestrzeń obejmująca obszar lądowy, morskie wody przybrzeżne (wewnętrzne i morze terytorialne), wnętrze ziemi pod nimi oraz przestrzeń powietrzną nad nimi, na którą rozciąga się zwierzchnictwo suwerennego państwa.

24
New cards

Cesja terytorialna

Pochodny sposób nabycia terytorium polegający na odstąpieniu przez jedno państwo części swego obszaru drugiemu państwu na podstawie dwustronnej lub wielostronnej umowy międzynarodowej.

25
New cards

Granica państwowa

Płaszczyzna pionowa prostopadła do powierzchni Ziemi, oddzielająca terytorium lądowe, morskie, przestrzeń powietrzną oraz podziemie danego państwa od terytoriów innych państw lub obszarów niepodlegających niczyjej suwerenności.

26
New cards

Delimitacja granicy

Etap procedury ustalania granicy państwowej polegający na jej szczegółowym opisaniu w umowie międzynarodowej oraz wyrysowaniu jej przebiegu na mapie w odpowiedniej podziałce.

27
New cards

Demarkacja granicy

Etap procedury ustalania granicy państwowej polegający na jej bezpośrednim i fizycznym wytyczeniu oraz oznaczeniu w terenie za pomocą znaków granicznych (np. słupów betonowych, kopców).

28
New cards

Morskie wody wewnętrzne

Obszary wód morskich położone między lądem a wewnętrzną granicą morza terytorialnego (w tym porty, redy, zatoki morskie o szerokości wejścia do 24 mil24\text{ mil} oraz wody historyczne), na których państwo sprawuje pełną i wyłączną suwerenność terytorialną.

29
New cards

Morze terytorialne

Pas wód morskich o maksymalnej szerokości do 12 mil morskich12\text{ mil morskich}, mierzony od linii podstawowej, stanowiący integralną część terytorium państwa nadbrzeżnego, na którym suwerenność państwa doznaje ograniczenia wyłącznie na rzecz prawa nieszkodliwego przepływu obcych statków.

30
New cards

Prawo nieszkodliwego przepływu

Zwyczajowe i umowne uprawnienie statków morskich wszystkich państw do żeglugi przez morze terytorialne obcego państwa bez uprzedniej zgody, o ile żegluga ta jest nieprzerwana, szybka i nie zagraża pokojowi, porządkowi ani bezpieczeństwu państwa nadbrzeżnego.

31
New cards

Morska strefa przyległa

Pas wód morza otwartego przylegający do morza terytorialnego (sięgający maksymalnie do 24 mil morskich24\text{ mil morskich} od linii podstawowych), na którym państwo nadbrzeżne ma prawo wykonywać kontrolę celną, skarbową, imigracyjną i sanitarną.

32
New cards

Szelf kontynentalny

Dno morskie i podziemie podmorskich obszarów przyległych do wybrzeża, sięgające poza morze terytorialne co najmniej do 200 mil morskich200\text{ mil morskich} lub do krawędzi obrzeża kontynentalnego, nad którym państwo nadbrzeżne sprawuje wyłączne prawa suwerenne w celu badania i eksploatacji jego zasobów naturalnych.

33
New cards

Wyłączna strefa ekonomiczna

Obszar morski sięgający do 200 mil morskich200\text{ mil morskich} od linii podstawowych, w którym państwo nadbrzeżne ma suwerenne prawa funkcjonalne w celu poszukiwania, eksploatacji, ochrony i gospodarowania zasobami naturalnymi (żywymi i mineralnymi) wód, dna i podziemia morza.

34
New cards

Morze pełne

Wszystkie części wód morskich nieobjęte wyłączną strefą ekonomiczną, morzem terytorialnym, wodami wewnętrznymi ani wodami archipelagowymi, otwarte dla wszystkich państw na zasadzie równości i podlegające wolności mórz.

35
New cards

Prawo pościgu (hot pursuit)

Uprawnienie okrętów wojennych państwa nadbrzeżnego do ścigania obcego statku handlowego na morzu pełnym i zatrzymania go, jeżeli dopuścił się on naruszenia prawa na wodach wewnętrznych, terytorialnych lub w odpowiedniej strefie przybrzeżnej, a pościg rozpoczęty w tych granicach był prowadzony bez przerwy.

36
New cards

Wspólne dziedzictwo ludzkości

Status prawny dna mórz i oceanów oraz jego podziemia poza granicami jurysdykcji państwowej, wykluczający możliwość suwerennego zawłaszczenia przez jakiekolwiek państwo i nakazujący eksploatację jego zasobów w interesie całej ludzkości pod nadzorem Organizacji Dna Morskiego.

37
New cards

Przestrzeń powietrzna państwa

Słup powietrza znajdujący się nad terytorium lądowym oraz morskimi wodami wewnętrznymi i terytorialnymi państwa, podlegający jego całkowitej i wyłącznej suwerenności do dolnej granicy przestrzeni kosmicznej (około 90–100 km90\text{–}100\text{ km}).

38
New cards

Przestrzeń kosmiczna

Obszar rozciągający się ponad przestrzenią powietrzną (od ok. 90–100 km90\text{–}100\text{ km} nad Ziemią), wolny dla badań i użytkowania przez wszystkie państwa na zasadach równości, niepodlegający suwerennemu zawłaszczeniu i przeznaczony do wykorzystania wyłącznie w celach pokojowych.

39
New cards

Obywatelstwo

Trwały węzeł publicznoprawny łączący osobę fizyczną z państwem, rodzący wzajemne prawa i obowiązki, w tym obowiązek wierności jednostki wobec państwa oraz prawo do korzystania z jego opieki dyplomatycznej.

40
New cards

Apatryda

Osoba fizyczna nieposiadająca obywatelstwa żadnego państwa w rozumieniu i świetle przepisów jakiegokolwiek prawa wewnętrznego.

41
New cards

Azyl terytorialny

Udzielenie przez suwerenne państwo na jego terytorium schronienia cudzoziemcowi ściganemu w swoim kraju ojczystym lub w państwie trzecim z przyczyn politycznych, połączone z odmową jego wydania (ekstradycji).

42
New cards

Ekstradycja

Wydanie przez jedno państwo na wniosek drugiego państwa osoby przebywającej na jego terytorium, która jest ścigana za popełnienie przestępstwa w celu osądzenia lub w celu wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności.

43
New cards

Zasada non-refoulement

Bezwzględna reguła międzynarodowego prawa uchodźczego zakazująca wydalania, odsyłania lub zawracania uchodźcy do granicy terytorium, na którym jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo prześladowania.

44
New cards

Misja dyplomatyczna

Stały organ zewnętrzny państwa wysyłającego z siedzibą w państwie przyjmującym, sprawujący generalną funkcję reprezentowania państwa, prowadzenia rokowań oraz ochrony interesów państwa i jego obywateli.

45
New cards

Agrément

Uprzednia, poufna zgoda państwa przyjmującego na mianowanie konkretnej osoby na stanowisko szefa misji dyplomatycznej (ambasadora) przez państwo wysyłające.

46
New cards

Listy uwierzytelniające

Uroczysty dokument wystawiany przez głowę państwa wysyłającego, wręczany głowie państwa przyjmującego przez nowego szefa misji dyplomatycznej przy obejmowaniu przez niego urzędowych funkcji.

47
New cards

Exequatur

Zezwolenie wydawane przez właściwy organ państwa przyjmującego na wykonywanie funkcji urzędowych przez kierownika obcego urzędu konsularnego w oznaczonym okręgu konsularnym.

48
New cards

Persona non grata

Oświadczenie państwa przyjmującego, w którym uznaje ono dyplomatę za osobę niepożądaną, nakładające na państwo wysyłające obowiązek jego niezwłocznego odwołania lub zakończenia jego funkcji w misji bez konieczności uzasadniania tej decyzji.

49
New cards

Retorsje

Środki odwetowe podejmowane przez państwo w odpowiedzi na nieprzyjazny, sprzeczny z jego interesami, lecz legalny akt innego państwa, polegające na działaniach w pełni zgodnych z prawem międzynarodowym (np. podniesienie ceł, ograniczenia wizowe).

50
New cards

Represalia

Środki odwetowe podejmowane przez poszkodowane państwo w odpowiedzi na wcześniejszy bezprawny czyn innego państwa, stanowiące same w sobie naruszenie prawa międzynarodowego, lecz usprawiedliwione wcześniejszym bezprawiem przeciwnika (z zachowaniem zasady proporcjonalności).

51
New cards

Klauzula największego uprzywilejowania

Klauzula traktatowa, w której strony zobowiązują się do przyznania sobie wzajemnie praw, korzyści i ulg nie mniejszych niż te, które zostały lub zostaną w przyszłości przyznane jakiemukolwiek państwu trzeciemu w danej dziedzinie obrotu.

52
New cards

Bezpieczeństwo zbiorowe

System traktatowy oparty na zasadzie, że bezprawny atak zbrojny na którekolwiek z uczestniczących państw jest traktowany jako atak na wszystkich członków, zobowiązując ich do podjęcia skoordynowanej akcji obronnej lub sankcyjnej (np. w systemie ONZ).

53
New cards

Kombatant

Prawnie zdefiniowany członek sił zbrojnych strony walczącej w konflikcie zbrojnym, posiadający uprawnienie do bezpośredniego udziału w działaniach wojennych, który po dostaniu się we władzę nieprzyjaciela ma prawo do statusu jeńca wojennego.

54
New cards

Okupacja wojenna

Przejściowy stan faktyczny i prawny powstający w wyniku opanowania całości lub części nieprzyjacielskiego terytorium przez obce siły zbrojne i ustanowienia na nim rzeczywistej władzy wojskowej, bez nabycia suwerenności terytorialnej nad tym obszarem.

55
New cards

Klauzula Martensa

Zasada międzynarodowego prawa humanitarnego głosząca, że w sytuacjach nieobjętych normami prawa umownego ludność cywilna i kombatanci pozostają pod opieką i jurysdykcją zasad prawa narodów wynikających z ustalonych zwyczajów, zasad humanitaryzmu i wymogów społecznego sumienia.