1/88
Looks like no tags are added yet.
cytologie
celleer, bestuderen van de structuren en functie van cellen
eukaryoten
dierlijke cellen die bevatten:
celmembraan
cytoplasma met organellen
erfelijk materiaal in celkern
hydrofiele kop
hoofd van fosfolipiden die van water houden
hydrofobe staart
staart van fosfolipiden die niet van waterhouden
fosfolipiden
vormen een dubbele celmembraan
membraanlipiden
(= fosfolipiden) onderdeel van celmembraan, bestaat uit 2 afzonderlijke lagen waarbij hydrofiele koppen aan de buitenzijde en de hydrofobe staarten aan de binnenzijde liggen (dubbele fosfolipidenlaag). Hiertussen liggen cholesterolmoleculen en andere vetten.

membraaneiwitten
onderdeel van celmembraan, fungeren als receptoren, kanaaleiwitten, dragereiwitten, enzymen, verankeringseiwitten en herkenningseiwitten
receptoreiwitten
eiwitten in celmembraan die gevoelig zijn voor specifieke extracellulaire stoffen die zich aan eiwitten binden, waardoor de activiteiten van de cel wijzigen
Kanaaleiwitten
eiwitten in celmembraan die het mogelijk maakt om water, ionen en andere opgelosten stoffen het vetgedeelte van de membraan kunnen ontwijken
dragereiwitten
eiwitten in celmembraan die zich binden aan opgeloste stoffen en vervoeren deze door de plasmamembraan heen.
enzymen
versnellen de reacties in de extracellulaire vloeistoffen of in intracellulaire vloeistof (cytosol)
verankeringseiwitten
eiwitten in celmembraan die de plasmamembraan aan andere structuren vasthechten en stabiliseren de positie van de cel
herkenningseiwitten
eiwitten in celmembraan die een immuunsysteem kenbaar maken of de cel al dan niet lichaamseigen is en of deze afwijkend of gezond is
membraankoolhydraten
moleculen die als smeer- / kleefmiddel fungeren voor de cel, die werken als receptor en voorkomen dat het immuunsysteem lichaamseigen cellen aanvalt
permeabiliteit
doorlaatbaarheid
impermeable
niet doorlaatbaar
selectief permeable
sommige stoffen kunnen door membraan, anderen niet
actief transport
transport in membraan waarbij er energie voor nodig is
passief transport
transport in membraan waarbij er geen energie voor nodig is
Diffusie + vb
Proces waarbij moleculen van opgeloste stoffen verplaatsen van plaats met hoge concentratie naar plaats met lage concentratie, zowel opgeloste stof als oplosmiddel kunnen migreren + vb: O2 en CO2 uitwisseling thv de longen

osmose
(type diffusie) verplaatsing van watermoleculen in de richting van de oplossing die een relatief hogere concentratie opgeloste deeltjes bevat, door een semipermeabel membraan

filtratie
verplaatsing van water, meestal met opgeloste stoffen via hydrostatische druk; filtratiemembraan is hier voor nodig
gefaciliteerde diffusie
diffusie, die een passieve vorm is waarbij dragereiwitten passief opgeloste stoffen vervoeren in de richting van het concentratieverschil brengen; traag proces

actief transport proces
dragereiwitten vervoeren actief opgeloste stoffen, ongeacht het concentratieverschil
endocytose
vervorming van blaasjes omgeven door membranen die vloeibaar of vast materiaal bevatten
exocytose
blaasjes die intracellulaire vloeibare of vaste stoffen bevatten, versmelten met de plasmamembraan
simpele diffusie
diffusie waarbij moleculen van plaats veranderen door vetoplosbare en kleine stoffen in plasmamembraan
isotone oplossing bij osmose
veroorzaakt geen netto watertransport in of uit de cel, waardoor er evenwicht is (concentratieverschil is aan beide kanten van het membraan even groot)
hypotone oplossing bij osmose
er zijn weinig opgeloste stoffen in de vloeistof
Cel is opgeblazen
hypertone oplossing bij osmose
er zijn veel opgeloste stoffen in de oplossing
Cel krimpt zeer hard
erytrocyten
rode bloedcellen
crenatie
de cel krimpt door verlaten van water tijdens osmose (gebeurt bij hypertone oplossing)
hemodialyse bij osmose
een medische behandeling waarbij een kunstnier via een dialysetoestel buiten het lichaam het bloed zuivert van afvalstoffen en overtollig vocht wanneer de nieren niet meer goed functioneren.
receptorgemedieerde endocytose
proces waarbij de cel iets vreemds opmerkt in het membraan en dit zal weghalen uit de cel:
Er wordt een omhuld blaasje gevormd op het membraan met liganden (paarsebolletjes) die van extracellulaire vloeistof komen en een lysosoom versmelt met blaasje waardoor het de liganden kan opnemen in het cytoplasme terwijl het blaasje zonder liganden terugkeert naar het oppervlak

pinocytose
‘drinken door de cel’
kleine blaasjes gevuld met extracellulaire vloeistof die worden gevormd, waarbij er een diepe groeve/instulping ontstaat in de plasmamembraan die zich vervolgens afsnoert.
fagocytose
het opeten van een vreemd voorwerp, door vertering van verteringsenzymen
pseudopodia
uitstulping van het cytoplasma aan celmembraan
exocytose
een blaasje dat in de cel ontstaat, dat versmelt met plasmamembraan, waarbij het de inhoud afgeeft aan de extracellulaire omgeving
cytoplasma
algemene term voor stoffen in de cel, bevat cytosol en organellen
cytosol
intracellulaire vloeistof die voedingsstoffen, eiwitten, ionen en afvalstoffen bevat
organellen
substructuren van de cel die een specifieke functie hebben:
membraanloze organellen
enkelvoudige membraanorganellen
dubbele membraanorganellen
membraanloze organellen
ribosomen,
cytoskelet,
centriool
enkelvoudige membraanorganellen:
endoplasmatische reticulum
golgi-apparaat
lysosomen
peroxisomen
dubbele membraanorganellen
mitochondriën
celkern
ribosomen
bolvormige structuur in cel die eiwitsynthese uitvoert, maakt eiwitten adhv info die in celkern ligt opgeslagen. Ze zitten vrij in cytoplasman-, en gebonden aan endoplasmatisch reticulum
polysoom
meerdere ribosomen die tegelijk aan het mRNA zijn gebonden
cytoskelet
inwendig raamwerk van eiwitten met draadvormige filamenten en holle buisjes dat het cytoplasma stevig en buigzaam houdt, voor celmigratie en celdeling zorgen,
microtubuli
holle buisjes die sterkte geven aan de cel, opgebouwd uit tubuline (eiwit), vormen soms zweepstaartjes en trilhaartjes
microfilamenten
dunne strengen van cytoskelet die bestaan uit actine (eiwit), zorgen voor spiercontracties
centriool
stervormige cilindrische structuur die de DNA-strengen tijdens de celdeling verplaatsen. Niet aanwezig in hartspiercellen, neuronen en erythrocyten ( —> niet deelbare cellen)
endoplasmatisch reticulum
netwerk van intracellulaire membranen, verbonden met kernmembraan van celkern.
endoplasmatisch reticulum functies
1. Synthese: vormen van eiwitten, koolhydraten en vetten
Opslag: Kan moleculen en andere stoffen opslaan, zodat die geen invloed hebben op de celactiviteiten
3. Transport: Stoffen kunnen door het ER vervoerd worden
4. Detoxificatie: Geneesmiddelen en gifstoffen kunnen
door het ER worden opgenomen en geneutraliseerd
door de aanwezige enzymen (belang bij farmacologie)
2 soorten endoplasmatisch reticulum
Glad ER = SER (geen ribosomen aan verbonden)
Ruw ER = RER (ribosomen eraan gebonden)
Glad endoplasmatisch reticulum
hierin worden vetten en koolhydraten gevormd, nodig voor onderhoud en groei van plasmamembraan
Ruw endoplasmatisch reticulum
werkplaats en transportdepot voor nieuw gevormde eiwitten, waarbij sommige worden verpakt in membraanpakketjes en afgeleverd aan Golgi-apparaat waar eiwit verder wordt verwerkt en andere eiwitten enzymen worden
Golgiapparaat functies
(= golgicomplex)
verpakking van klierproducten (in hormonen en enzymen)
vernieuwing van plasmamembraan
verpakking van speciale enzymen voor gebruik in cytosol
lysosoom
blaasjes gevuld met verteringsenzymen, die zorgen voor opruimen en hergebruiken van stoffen in de cel, verdediging tegen ziekten door endocytose
autolyse
(in lysosoom) enzymen breken celorganellen en eiwitten af
peroxysoom
nemen vetzuren en andere organische verbindingen op en breken die af waarbij H2O2 vrijkomt en door andere enzymen moet worden afgebroken + talrijk in lever, maar komen in elke cel voor.
mitochondrien
organellen die energie leveren in cel en voor celademhaling zorgen
cristae
plooien in binnenste celmembraan
mitochondriaal DNA
DNA moeilijk te diagnosticeren voor verschillende aandoeningen
wat zijn cellen voor het menselijk leven
bouwstenen
wat zijn cellen
kleinste functionerende eenheden van het leven die zorgen voor gestructureerde organisatie en die worden gevormd door deling van eerdere cellen. In elke cel komt homeostase voor
functies van het celmembraan
structuur/ stabiliteit bieden van cel
fysieke isolatie (niet alles kan in en uit de cel zomaar)
uitwisseling van bep. zaken met de omgeving
sensor (detecteren van bep.stoffen in de cel die een reactie kunnen uitlokken)
waarvan hangt het af of een stof een semi-permeabele membraan kan passeren
grootte van molecule
elektrische geladenheid van moleculen
vorm van moleculen
vetoplosbaarheid
combinatie van factoren
gefaciliteerd passief transport
passief transport waarbij er een hulpmiddel nodig is om transport uit te voeren
vesiculair transport
endocytose (pinocytose/fagocytose)
of
exocytose
energie van cel (synoniem) die helpt met transport
ATP
soorten passief transport
diffusie (simpele (zonder hulpmiddel) en gefaciliteerde (met hulpmiddel))
osmose
filtratie
concentratiegradiënt
verschil tussen hoge en lage concentratie
op welke 2 manieren kan een molecule of ion onafhankelijk door plasma membraan diffunderen (tijdens diffusie)
door verplaatsing door vetgedeelte van membraan (simpele)
met behulp van kanaaleiwitten (gefaciliteerde)
—> beide afhankelijk van vetoplosbaarheid en grootte
osmose is soort diffusie maar
door een semi-permeabele membraan, enkel oplosmiddel verplaatst
3 kenmerken van osmose
diffusie door semi-permeabele membraan
treedt op als membraan selectief permeable is voor water en niet voor opgeloste deeltjes
water stroomt naar oplossing lmet hoogste concentraat
3 soorten oplossingen bij osmos
isotone oplossing
hypotone oplossing
hypertone opsolling
volgens welke druk werkt osmose
osmotische druk —> zorgt voor verdeling van water tot er een evenwicht is tussen beide delen ifv concentratie
medische vorm van osmose
hemodialyse
dragerstof gemedieerd transport + vb
Gespecialiseerde membraaneiwitten zorgen voor transport van specifieke stoffen. Dit kan zowel actief als passief gebeuren. (eiwitten op membraan nodig om transport uit te voeren)
Vb: gefaciliteerde diffusie en actief transport
eigenschappen van dragerstof gemedieerd transport
elk dragereiwit is voor 1 soort molecule
opnieuw bruikbaar (meerdere zelfde moleculen kunnen erdoor)
tegen of met een concentratiegradiënt (actief of passief)
ionenpompen
dragereiwitten die alle cellen bevatten en Na, K, Ca, Mg actief door membraan vervoeren
uitwisselingspomp
actief transport waarbij dragereiwitten 1 stof in de cel vervoeren en terwijl een andere stof eruit vervoeren, zorgt voor behoud van homeostase vb: Na-K-ionen verplaatsing
wat zijn belangrijke kat-ionen in lichaamsvloeistoffen
natrium- ionen (vooral extracellulair)
kalium- ionen (vooral intracellulair)
3 soorten endocytose
Receptorgemedieerde endocytose
pinocytose
fagocytose
fagocytose
‘eten door de cel’
blaasjes worden gevormd aan celmembraan met vaste stoffen of voorwerpen. Dit blaasje versmelt met lysosomen waardoor verteringsenzymen deze stof zullen afbreken
hemodialyse eenvoudig voorgesteld adhv thee
•Het maken van thee laat diffusie zien. Als je een zakje thee in water hangt, bewegen kleine theedeeltjes het filterzakje uit. Zoals geur- en smaakstoffen. Die verdelen zich over al het water.
•Dat stopt als er overal in het water evenveel kleine deeltjes zitten (gemeten per liter), als in het theezakje. Ververs je het water, dan start de diffusie weer.
•Dit werkt ook zo bij grote deeltjes, zoals theeblaadjes. Maar die passen niet door het filterzakje en blijven daarom zitten.