Historische Teksten van het Nederlands

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/39

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Woordenschatflashcards over de colleges Historische Teksten van het Nederlands, met kernbegrippen uit het Oudnederlands, Middelnederlands, Nieuwnederlands en de historische heuristiek.

40 Terms

1
New cards

Heuristiek

De kunst van het vinden; de methode en wetenschap om historische teksten op te sporen, te begrijpen, te vertalen en te interpreteren met behulp van geschikte naslagwerken en werkinstrumenten.

2
New cards

Oudnederlands

De verzamelnaam voor verschillende verwante West-Germaanse streektalen en dialecten die tot circa 1200 n.C.1200\text{ n.C.} in de Lage Landen werden gesproken; het was geen standaard- of cultuurtaal en werd zelden opgeschreven.

3
New cards

Lingua franca

Een gemeenschappelijke taal die door verschillende taalgroepen wordt gebruikt voor onderlinge communicatie; in de middeleeuwen was dit het Latijn voor de Kerk, wetenschap, onderwijs en administratie.

4
New cards

Diets

De middeleeuwse aanduiding voor de taal van het volk (de gesproken volkstaal), ter onderscheiding van de geleerde en geschreven taal, het Latijn.

5
New cards

Toponiem

Een plaatsnaam; fungeert als historisch taalspoor waarin oude woorden bewaard zijn gebleven, zoals Hamma (868 n.C.868\text{ n.C.}, Hamme), Thicabusca (961 n.C.961\text{ n.C.}) en Torninus (1161 n.C.1161\text{ n.C.}, Deurne).

6
New cards

Antroponiem

Een persoonsnaam; fungeert als historisch taalspoor waarin vroegere Nederlandse naam- en klankelementen bewaard zijn gebleven binnen Latijnse oorkonden en registers.

7
New cards

Glosse

Een vertalend of verduidelijkend woord in de volkstaal dat tussen de regels (interlineair) of in de marge (marginaal) van een Latijns handschrift werd geschreven, zoals in de 8ste8\text{ste}-eeuwse Lex Salica.

8
New cards

Seewerp

Een los Middelnederlands/Oudnederlands woord in een Latijns document dat verwijst naar op het strand aangespoelde goederen in het kader van een heffing op strandjutterij.

9
New cards

Stichtingskeure van Nieuwpoort (11631163)

Een Latijns privilegedocument uitgevaardigd door graaf Filips van de Elzas waarin Nederlandse scheepsnamen voorkomen, zoals scuta, clincaboiat, losboiat, envara en cogga.

10
New cards

Probatio pennae

Een penproef; specifiek het bekende 11de11\text{de}-eeuwse fragment ("Hebban olla uogala…") in een Latijns handschrift, waarvan de taalkundige status als Oudnederlands ter discussie staat.

11
New cards

Wachtendonkse psalmen

Een verzameling psalmen (genoemd naar een 16de16\text{de}-eeuwse kanunnik) die geldt als de bekendste en een van de slechts drie bewaarde volledige teksten in het Oudnederlands.

12
New cards

Middelnederlands

Een verzameling van West-Germaanse streektalen die tussen ongeveer 11501150 en 1500 n.C.1500\text{ n.C.} gesproken en geschreven werden in de Lage Landen; er was geen standaardtaal, maar wel een streven naar een bovengewestelijke schrijftaal.

13
New cards
<p>Middelnederlandse dialectgroepen</p>

Middelnederlandse dialectgroepen

De vijf traditioneel onderscheiden dialectgroepen in het Middelnederlandse taalgebied: Vlaams, Brabants, Hollands-Zeeuws, Limburgs en de noordoostelijke (Saksische) dialecten.

14
New cards

Belfort

Een middeleeuwse stedelijke toren die fungeerde als symbool van burgerlijke en stedelijke autonomie, vrijheid en politieke macht tegenover de adel en de geestelijkheid.

15
New cards

Ambtelijke teksten

Zakelijke, officiële en formele documenten (zoals oorkonden, stadskeuren en boedelbeschrijvingen) die veelal feitelijk, origineel en voorzien van een duidelijke datering en plaatsbepaling zijn.

16
New cards

Oorkonde

Een officieel schriftelijk bewijsstuk van een juridische afspraak of rechtshandeling tussen partijen, bekrachtigd door een bevoegde instantie zoals een schepenbank of vorst.

17
New cards

Stadskeure

Een oorkonde waarmee een landsheer stedelijke privileges, wetten en stadsrechten toekende of bekrachtigde aan een stadsgemeenschap.

18
New cards

Boedelbeschrijving

Een ambtelijke inventaris van alle bezittingen en goederen van een persoon, meestal opgemaakt na diens overlijden ter vaststelling van de nalatenschap.

19
New cards

Scriptorium

Een schrijfvertrek in een klooster waar monniken en professionele scribenten manuscripten met de hand schreven, verluchtten en vermenigvuldigden.

20
New cards

Kanselarij

Het administratieve schrijf- en bestuurscentrum van een vorst, stad of instelling waar officiële aktes, registers en brieven werden opgesteld door beroepsschrijvers.

21
New cards

Kritische uitgave

Een teksteditie gericht op de inhoud (WAT er staat) waarbij de editeur ingrijpt in de overlevering door interpunctie aan te brengen, afkortingen op te lossen en fouten te corrigeren.

22
New cards

Diplomatische uitgave

Een teksteditie gericht op filologische en taalkundige studie (HOE het er staat) waarbij het handschrift zo letterlijk en getrouw mogelijk wordt overgenomen zonder redactionele ingrepen.

23
New cards

Corpus Gysseling

Een tussen 19771977 en 19871987 door Maurits Gysseling bezorgde diplomatische uitgave van alle Middelnederlandse ambtelijke teksten en veel literaire werken van vóór het jaar 13011301.

24
New cards

Jacob van Maerlant

Een belangrijke 13de13\text{de}-eeuwse Middelnederlandse auteur van wie meer dan 22.00022.000 teksten/verzen bewaard zijn gebleven, onder andere bekend van het encyclopedische werk Der naturen blomme.

25
New cards

Livre des Mestiers

Een tweetalig Frans-Nederlands leer- en conversatieboekje (ook bekend als Boucvanden ambachten) opgesteld in Brugge rond 13701370, vermoedelijk door een onderwijzer.

26
New cards

Nieuwnederlands

De periode in de Nederlandse taalgeschiedenis van ongeveer 1500 n.C.1500\text{ n.C.} tot heden, gekenmerkt door de doorbraak van de boekdrukkunst en de geleidelijke standaardisering van de cultuur- en schrijftaal.

27
New cards

Joos Lambrecht

Een Gentse drukker, taalkundige en onderwijzer die in 15501550 de eerste gedrukte Nederlandse spellinggids uitgaf (Nederlandsche spellijnghe…).

28
New cards

Almanak

Een historisch jaarboek of kalender met praktische informatie, astronomische standen en voorspellingen voor een bepaald kalenderjaar.

29
New cards

Egodocument

Een persoonlijke tekstvorm waarin een auteur eigen ervaringen, gedachten of observaties vastlegt, zoals een dagboek, autobiografie of reisverslag (bijvoorbeeld van kapelaan Christiaan Munters).

30
New cards

Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT)

Het omvangrijkste historische woordenboek van het Nederlands (4343 delen, gepubliceerd 18641864–19981998) dat circa 95.00095.000 trefwoorden uit de periode 15001500–19721972 beschrijft met behulp van 1.700.0001.700.000 citaten.

31
New cards

Middelnederlandsch Woordenboek (MNW)

Een historisch woordenboek in 99 banden (18851885–19291929, opgezet door Eelco Verwijs en Jacob Verdam) dat het geschreven Nederlands van ongeveer 75.00075.000 trefwoorden uit de periode 12501250–15501550 documenteert.

32
New cards

Spelling De Vries & Te Winkel

Het in 18641864 speciaal voor het Woordenboek der Nederlandsche Taal ontworpen spellingsysteem dat de grondslag vormde voor de latere officiële Nederlandse spelling.

33
New cards

Fonetische spelling

Een spellingsysteem waarbij men woorden opschrijft op basis van de klank en uitspraak van het lokale dialect, wat in het Middelnederlands leidde tot een grote variëteit aan schrijfwijzen.

34
New cards

Deletie

Een klankverschijnsel waarbij een klank of klankgroep wegvalt in de uitspraak en spelling, zoals in 'boeven' (uit 'behoeven') of 'gevaen' (uit 'gevangen').

35
New cards

Assimilatie

Het taalkundige proces waarbij aangrenzende klanken zich aan elkaar aanpassen of gelijk worden, zoals in 'jonfrou' (jonc + vrouw) of 'amman' (ambacht + man).

36
New cards

Clisis

Het verschijnsel waarbij zelfstandige woorden in de uitspraak en/of schrift aan elkaar worden vastgehecht, onderverdeeld in proclisis en enclisis.

37
New cards

Proclisis

Een type clisis waarbij een woord aan het begin van het daaropvolgende woord wordt vastgehecht, zoals in 'tallen tide' (te allen tijde) of 'deerde' (de aarde).

38
New cards

Enclisis

Een type clisis waarbij een onbeklemtoond woord achteraan het voorgaande woord wordt vastgehecht, zoals in 'hets' (het is) of 'ziedet' (ziede het).

39
New cards

Dubbele negatie

Een Middelnederlandse ontkenningsconstructie waarbij de negatie tweemaal binnen één zin wordt uitgedrukt, veelal via de combinatie van het ontkenningspartikel 'en/ne' met 'niet'.

40
New cards

Betekenisverschuiving

Een semantische evolutie waarbij een woord in de loop van de geschiedenis een andere betekenis heeft gekregen dan de oorspronkelijke middeleeuwse betekenis (zoals bij 'tuin', 'onnozel' of 'onweer').