Psychologie 1 - Bachelor Sociaal Werk (Howest)

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/146

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Een uitgebreide set begrippenkaarten ter voorbereiding op het examen Psychologie 1 aan Howest (Bachelor Sociaal Werk), gebaseerd op het officiële collegemateriaal.

147 Terms

1
New cards

Psychologie

De wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van het individu.

2
New cards

Mensenkennis

Het intuïtieve vermogen om te begrijpen waarom iemand op een bepaalde manier reageert en wat iemand denkt of voelt, opgebouwd vanaf de geboorte op basis van alledaagse ervaringen.

3
New cards

Sociologie

De wetenschap die de ruimere maatschappelijke context, samenlevingen, instituties en sociale structuren bestudeert en onderzoekt hoe deze menselijk gedrag beïnvloeden.

4
New cards

Sociale psychologie

Het deelgebied van de psychologie dat zich bevindt op het snijpunt tussen individu en samenleving en onderzoekt hoe mensen elkaar beïnvloeden, hoe groepsprocessen denken en handelen sturen en waarom we ons anders gedragen in aanwezigheid van anderen.

5
New cards

Empirische cyclus

Het wetenschappelijke proces van kennisverwerving dat bestaat uit vier stappen: observatie (vermoeden van samenhang), hypothese (toetsbare veronderstelling), onderzoek (systematisch gegevens verzamelen) en conclusie (bevestigen of verwerpen van de hypothese).

<p>Het wetenschappelijke proces van kennisverwerving dat bestaat uit vier stappen: observatie (vermoeden van samenhang), hypothese (toetsbare veronderstelling), onderzoek (systematisch gegevens verzamelen) en conclusie (bevestigen of verwerpen van de hypothese).</p>
6
New cards

Correlatie

Een statistische maat die beschrijft in welke mate twee variabelen samen variëren, zonder dat dit noodzakelijk betekent dat de ene variabele de andere veroorzaakt.

7
New cards

Causaal verband

Een oorzakelijke relatie waarbij een gebeurtenis of variabele rechtstreeks het optreden van een andere veroorzaakt, wat vereist dat alternatieve verklaringen of derde factoren worden uitgesloten.

8
New cards

Evidence-based werken

Een professionele handelwijze waarbij hulpverleners interventies baseren op wat uit wetenschappelijk onderzoek bewezen effectief is gebleken, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op intuïtie of gewoonte.

9
New cards

Selectiebias

Een vertekening in wetenschappelijk onderzoek die optreedt wanneer de steekproef niet representatief is samengesteld, waardoor de onderzoeksresultaten niet gegeneraliseerd kunnen worden naar de gehele doelgroep.

10
New cards

Response bias

Een systematische vertekening in de antwoorden van onderzoeksdeelnemers, vaak veroorzaakt door sociale wenselijkheid, onduidelijke vraagstellingen of angst voor negatieve consequenties.

11
New cards

Expectancy bias

Een vertekening waarbij de verwachtingen van de onderzoeker onbewust diens waarneming en interpretatie van de onderzoeksgegevens sturen in de richting van de verwachte uitkomst.

12
New cards

Emotionele bias

Een vertekening waarbij sterke persoonlijke betrokkenheid of intense gevoelens van de onderzoeker een neutrale en objectieve beoordeling van gegevens in de weg staan.

13
New cards

Placebo-effect

Het optreden van positieve veranderingen of verbetering in de toestand van een persoon na het ontvangen van een behandeling die geen actieve werkzame bestanddelen bevat, louter door verwachting.

14
New cards

Dubbelblindonderzoek

Een onderzoeksopzet waarbij noch de proefpersonen noch de uitvoerende onderzoekers weten wie de daadwerkelijke behandeling ontvangt en wie een placebo krijgt, om verwachtingseffecten uit te sluiten.

15
New cards

Cartesiaans dualisme

De filosofische theorie van René Descartes waarin een strikt onderscheid wordt gemaakt tussen de onstoffelijke denkende geest (res cogitans\text{res cogitans}) en het materiële, ruimtelijke lichaam (res extensa\text{res extensa}).

16
New cards

Tabula rasa

Het empiristische concept van John Locke dat stelt dat de menselijke geest bij de geboorte een onbeschreven blad is zonder aangeboren ideeën, en dat alle kennis uitsluitend voortkomt uit zintuiglijke ervaring.

17
New cards

Psychofysica

Het door Ernst Weber geïnitieerde onderzoeksgebied dat de kwantitatieve relatie bestudeert tussen de intensiteit van een fysieke prikkel en de subjectieve gewaarwording die deze oproept.

18
New cards

Structuralisme

De door Wilhelm Wundt en Edward Titchener ontwikkelde stroming die trachtte de elementaire bouwstenen van het bewuste ervaren te ontleden via de methode van getrainde introspectie.

19
New cards

Functionalisme

De stroming binnen de psychologie onder leiding van William James die zich richtte op de functie, de werking en het evolutionaire nut van bewuste mentale processen voor de aanpassing van een organisme aan zijn omgeving.

20
New cards

Gestaltpsychologie

De psychologische stroming die stelt dat het geheel meer is dan de som van de delen, waarbij de menselijke geest binnenkomende zintuiglijke prikkels actief ordent tot betekenisvolle gehelen (Gestalten).

21
New cards

Aha-Erlebnis

Het plotselinge cognitieve inzicht, beschreven door Wolfgang Köhler, waarbij de elementen van een probleem zich plots herstructureren tot een overzichtelijk geheel en de oplossing in één keer gevonden wordt.

22
New cards

Groepsdynamica

Het door Kurt Lewin geïntroduceerde concept dat beschrijft dat een groep een eigen dynamiek, structuur, rollen en normen bezit die niet gereduceerd kunnen worden tot de optelsom van de individuele groepsleden.

23
New cards

Behaviorisme

De door John B. Watson opgerichte denkstroming die stelt dat de psychologie zich uitsluitend mag bezighouden met objectief waarneembaar en meetbaar gedrag en de interne geest beschouwt als een ontoegankelijke 'black box'.

24
New cards

Het onbewuste (Freud)

Het diepste en grootste deel van de menselijke psyche volgens Sigmund Freud, dat fungeert als een reservoir van verdrongen verlangens, traumatische herinneringen, angsten en driften die het gedrag sturen.

25
New cards

Verdringing

Het actieve psychoanalytische afweermechanisme waarbij pijnlijke, bedreigende of sociaal onaanvaardbare gedachten en verlangens uit het bewuste denken worden geweerd naar het onbewuste.

26
New cards

Humanistische psychologie

De door Abraham Maslow en Carl Rogers ontwikkelde stroming ('The Third Force') die uitgaat van een positief mensbeeld en benadrukt dat de mens streeft naar persoonlijke groei, zelfactualisatie en zingeving.

27
New cards

Cognitieve psychologie

De psychologische discipline die ontstond met de computermetafoor en de mens bestudeert als een actieve informatieverwerker die prikkels opneemt, structureert, opslaat in het geheugen en gebruikt om te redeneren.

28
New cards

Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Een derde-generatie gedragstherapie die mensen leert onaangename gedachten en emoties te observeren en te accepteren zonder erdoor geleefd te worden, terwijl men handelt naar eigen kernwaarden.

29
New cards

Verdeeld subject

Het concept van Jacques Lacan dat stelt dat de mens fundamenteel verdeeld is omdat we onderworpen zijn aan de taal, waardoor wat we bewust uitspreken of willen nooit volledig samenvalt met wat ons onbewust stuurt.

30
New cards

Cybernetica

De wetenschap van sturing en zelfregulatie in systemen via terugkoppeling van informatie (feedback), wat aan de basis ligt van het psychologische systeemdenken.

31
New cards

Contextueel denken

De door Ivan Boszormenyi-Nagy ontwikkelde relationele theorie die focust op de relationele en intergenerationele ethiek en de dynamische balans tussen geven en ontvangen binnen familiesystemen.

32
New cards

Flow

De door Mihály Csíkszentmihályi beschreven toestand van optimale focus waarin iemand volledig opgaat in een uitdagende activiteit die precies aansluit bij de eigen vaardigheden, waardoor het tijdsbesef wegvalt.

33
New cards

Biopsychosociaal model

Het in 19771977 door George Engel geformuleerde integratieve kader dat stelt dat gezondheid en ziekte altijd het dynamische resultaat zijn van een samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren.

<p>Het in $$1977$$ door George Engel geformuleerde integratieve kader dat stelt dat gezondheid en ziekte altijd het dynamische resultaat zijn van een samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren.</p>
34
New cards

Natuurlijke selectie

Het evolutionaire mechanisme beschreven door Charles Darwin waarbij individuen met eigenschappen die het best zijn aangepast aan hun omgeving een grotere overlevings- en voortplantingskans hebben en hun genen doorgeven.

35
New cards

Genoom

De complete set van erfelijke informatie in een organisme, bij de mens bestaande uit 2323 paar chromosomen (4646 in totaal).

36
New cards

Genotype

Het geheel aan genetische informatie en erfelijke blauwdruk dat een individu van de biologische ouders heeft geërfd.

37
New cards

Fenotype

De feitelijk waarneembare fysieke, fysiologische en gedragsmatige kenmerken van een individu, ontstaan door de interactie tussen het genotype en de leefomgeving.

38
New cards

Epigenetica

De wetenschap die bestudeert hoe omgevingsinvloeden (zoals stress of voeding) genen kunnen aan- of uitzetten zonder de feitelijke DNA-sequentie te wijzigen, wat soms overerfbaar is.

39
New cards

Hypofyse

De centrale hormoonklier onderaan de hersenen die andere endocriene klieren aanstuurt en basale lichaamsfuncties zoals bloeddruk, lichaamstemperatuur en groei reguleert.

40
New cards

Fight-or-flightrespons

Een acute automatische overlevingsreactie van het autonome zenuwstelsel en de bijnieren die het lichaam voorbereidt om te vechten of te vluchten door de afgifte van adrenaline en verhoogde alertheid.

41
New cards

Neuron

Een gespecialiseerde zenuwcel die bestaat uit een cellichaam (soma met celkern), dendrieten (die signalen ontvangen) en een axon (die elektrische impulsen geleidt naar andere cellen).

42
New cards

Sensorische neuronen

Afferente zenuwcellen die zintuiglijke informatie vanuit de receptoren in het lichaam en de zintuigen naar het centrale zenuwstelsel geleiden.

43
New cards

Motorische neuronen

Efferente zenuwcellen die opdrachten vanuit het centrale zenuwstelsel naar de spieren, organen en klieren sturen om handelingen uit te voeren.

44
New cards

Interneuronen

Schakelcellen binnen het centrale zenuwstelsel die signalen overdragen tussen verschillende neuronen en instaan voor informatieverwerking en reflexen.

45
New cards

Myelineschede

Een isolerende vetachtige laag gevormd door gliacellen rondom het axon, die zorgt voor een snellere en efficiëntere geleiding van elektrische zenuwimpulsen.

46
New cards

Synaps

De microscopische spleet tussen het presynaptische uiteinde van een axon en de postsynaptische membraan van een dendriet, waar chemische overdracht van prikkels plaatsvindt.

47
New cards

Neurotransmitters

Chemische signaalstoffen die vanuit blaasjes in het axon worden vrijgegeven in de synaptische spleet om te binden aan specifieke receptoren op de ontvangende zenuwcel.

48
New cards

Neuroplasticiteit

Het vermogen van het zenuwstelsel en de hersenen om hun anatomische structuur en functionele verbindingen aan te passen als reactie op ervaringen, leren of herstel na hersenschade.

49
New cards

Dopamine

Een neurotransmitter die een sleutelrol speelt in het beloningssysteem van de hersenen, motivatie, plezier, leren en de regulatie van vrijwillige motoriek.

50
New cards

Serotonine

Een neurotransmitter die onder meer betrokken is bij de regulatie van stemming, slaap, eetlust, pijntolerantie en seksueel gedrag.

51
New cards

Endorfine

Een lichaamseigen neurotransmitter die werkt als een natuurlijke pijnstiller en zorgt voor een gevoel van welzijn en demping van fysiek ongemak.

52
New cards

Somatische zenuwstelsel

Het onderdeel van het perifere zenuwstelsel dat instaat voor de communicatie met de zintuigen en de bewuste, vrijwillige aansturing van de skeletspieren.

53
New cards

Autonome zenuwstelsel

Het gedeelte van het perifere zenuwstelsel dat onwillekeurige en zelfregulerende lichaamsfuncties aanstuurt, zoals hartslag, ademhaling, spijsvertering en klierwerking.

54
New cards

Sympathische zenuwstelsel

Het deel van het autonome zenuwstelsel dat het lichaam in een toestand van verhoogde activiteit en paraatheid brengt tijdens inspanning of dreiging (arousal).

55
New cards

Parasympathische zenuwstelsel

Het onderdeel van het autonome zenuwstelsel dat zorgt voor herstel, rust en opbouw van energiereserves door onder meer de hartslag te verlagen en de vertering te stimuleren.

56
New cards

Reflexboog

Een neuraal traject waarbij een sensorische prikkel direct in het ruggenmerg via interneuronen wordt doorgeschakeld naar een motorisch neuron, waardoor een snelle automatische respons optreedt vóór bewuste verwerking.

57
New cards

Reptielenbrein

De evolutionair oudste laag van de hersenen (bestaande uit de hersenstam en het cerebellum) die vitale functies zoals hartslag, ademhaling en motorische coördinatie aanstuurt.

58
New cards

Limbische systeem

De middelste hersenlaag (zoogdierenbrein), bestaande uit onder meer de amygdala, hippocampus en hypothalamus, die betrokken is bij emoties, motivatie en geheugenvorming.

59
New cards

Cerebrale cortex

De buitenste gekrulde laag van de grote hersenen (mensenbrein) die verantwoordelijk is voor hogere cognitieve processen zoals abstract denken, taal, planning en redeneren.

60
New cards

Frontaalkwab

De hersenkwab aan de voorzijde van het brein, cruciaal voor executieve functies (plannen, beslissen, impulscontrole), persoonlijkheid en de initiatie van bewegingen via de motorische cortex.

61
New cards
<p>Homunculus</p>

Homunculus

Een somatotopische projectiekaart van het menselijk lichaam op de motorische of somatosensorische cortex, waarbij de lichaamsdelen worden afgebeeld in verhouding tot hun mate van neurale controle en gevoeligheid.

62
New cards

Pariëtaalkwab

De hersenkwab bovenaan het brein die verantwoordelijk is voor het registreren van tast-, pijn-, druk- en temperatuursignalen, alsook voor ruimtelijke oriëntatie en het lichaamsbesef.

63
New cards

Apraxie

Een neurologische aandoening, vaak optredend na letsel aan de pariëtaalkwab, waarbij iemand niet meer in staat is om doelgerichte, gecoördineerde handelingen uit te voeren ondanks intacte spierkracht.

64
New cards

Occipitaalkwab

De kwab aan de achterkant van de hersenen die instaat voor de ontvangst, interpretatie en betekenisgeving van visuele prikkels zoals vorm, kleur en beweging.

65
New cards

Corticale blindheid

Het onvermogen om visuele informatie waar te nemen als gevolg van beschadiging aan de visuele schors in de occipitaalkwab, terwijl de ogen fysiologisch intact zijn.

66
New cards

Temporaalkwab

De hersenkwab gelegen aan de zijkanten van het hoofd boven de oren, primair verantwoordelijk voor gehoorverwerking, taalbegrip en geheugenprocessen.

67
New cards
<p>Gebied van Broca en Gebied van Wernicke</p>

Gebied van Broca en Gebied van Wernicke

Twee complementaire taalgebieden in de dominante hersenhelft: het gebied van Wernicke verwerkt het sensorische taalbegrip, terwijl het gebied van Broca zorgt voor de motorische spraakproductie.

68
New cards

Transductie

Het biologische proces waarbij zintuigcellen een binnenkomende fysieke stimulus (zoals licht, geluid of druk) omzetten in elektrochemische zenuwimpulsen.

69
New cards

Gewaarwording (sensatie)

De directe, ruwe registratie van zintuiglijke energie door receptorcellen vóórdat er actieve interpretatie of betekenisgeving heeft plaatsgevonden.

70
New cards

Waarneming (perceptie)

Het cognitieve en psychologische proces waarbij binnenkomende zintuiglijke gewaarwordingen geselecteerd, gestructureerd en geïnterpreteerd worden tot betekenisvolle ervaringen.

71
New cards
<p>Kanizsa-figuur</p>

Kanizsa-figuur

Een optische illusie waarbij de hersenen op basis van uitsparingen in geometrische vormen zelf subjectieve randen en contouren construeren, zodat men bijvoorbeeld een wit vierkant ziet dat er fysiek niet is.

72
New cards

Absolute drempel

De minimale intensiteit die een fysische prikkel moet bezitten om door een individu in minstens 50%50\% van de gevallen bewust te worden waargenomen.

73
New cards

Cocktailpartyfenomeen

Het vermogen van de selectieve aandacht om in een lawaaierige omgeving te focussen op één specifiek gesprek, terwijl op de achtergrond onbewust gescand blijft worden op relevante prikkels zoals de eigen naam.

74
New cards
<p>Voorgrond-achtergrondorganisatie</p>

Voorgrond-achtergrondorganisatie

Het Gestaltprincipe waarbij het waarnemingssysteem een visuele scène automatisch opdeelt in een centraal figuur (voorgrond) en een omgevende context (achtergrond), zoals geïllustreerd in de vaas-van-Rubin.

75
New cards
<p>Ebbinghaus-illusie</p>

Ebbinghaus-illusie

Een perceptuele illusie waarbij twee centrale cirkels van identieke grootte toch als verschillend van grootte worden ervaren door de context van de omringende grotere of kleinere cirkels.

76
New cards

Top-down-verwerking

Informatieverwerking die gestuurd wordt vanuit bestaande kennis, schema's, verwachtingen en concepten van hogere cognitieve niveaus om zintuiglijke data te interpreteren.

77
New cards

Bottom-up-verwerking

Informatieverwerking die strikt vertrekt vanuit de elementaire zintuiglijke eigenschappen van de prikkel zelf, die stap voor stap worden samengesteld tot een geheel.

78
New cards

Sensorische geheugen

Het eerste geheugenstation dat een exacte zintuiglijke indruk (nabezieling of echo) van een prikkel gedurende een fractie van een seconde vasthoudt.

79
New cards

Werkgeheugen (kortetermijngeheugen)

Het actieve cognitieve systeem met een beperkte capaciteit (7±27 \pm 2 eenheden) en een beperkte tijdsduur (≈20\approx 20 seconden), waarin informatie tijdelijk bewaard en bewerkt wordt.

80
New cards

Chunking

Een geheugenstrategie waarbij afzonderlijke brokstukken informatie worden samengevoegd tot betekenisvolle grotere eenheden (chunks) om de capaciteit van het werkgeheugen te vergroten.

81
New cards

Episodische geheugen

Het onderdeel van het expliciete langetermijngeheugen waarin persoonlijke ervaringen en gebeurtenissen gekoppeld aan een specifieke tijd en plaats worden opgeslagen.

82
New cards

Semantische geheugen

Het onderdeel van het expliciete langetermijngeheugen waarin algemene feiten, concepten, woordbetekenissen en theoretische kennis liggen opgeslagen, los van persoonlijke episodes.

83
New cards

Procedurele geheugen

Het onderdeel van het impliciete geheugen waarin motorische vaardigheden, gewoonten en handelingssequenties (zoals fietsen of typen) liggen opgeslagen die zonder bewuste controle worden uitgevoerd.

84
New cards

Vergeetcurve van Ebbinghaus

De grafische weergave van het vergeetproces van betekenisloos materiaal, die aantoont dat het vergeten aanvankelijk zeer snel verloopt en na verloop van tijd afvlakt.

<p>De grafische weergave van het vergeetproces van betekenisloos materiaal, die aantoont dat het vergeten aanvankelijk zeer snel verloopt en na verloop van tijd afvlakt.</p>
85
New cards

Besparingswet (Ebbinghaus)

Het principe dat het opnieuw leren van eerder verworven maar schijnbaar vergeten informatie sneller verloopt en minder herhalingen vereist dan het eerste leerproces.

86
New cards

Anterograde amnesie

Het onvermogen om nieuwe herinneringen te vormen en op te slaan in het langetermijngeheugen na een hersenletsel of traumatische gebeurtenis.

87
New cards

Retrograde amnesie

Het verlies van herinneringen en kennis die zijn opgedaan vóór het tijdstip van een opgelopen hersentrauma.

88
New cards

Stemmingscongruent geheugen

Het psychologische fenomeen waarbij men zich gemakkelijker herinneringen voor de geest haalt waarvan de emotionele lading overeenkomt met de huidige stemming.

89
New cards

Cumulatieve vervorming

De progressieve wijziging van een herinnering doordat elke herhaalde reconstructie zelf weer opnieuw wordt opgeslagen, waardoor de herinnering steeds verder kan afwijken van de feitelijke gebeurtenis.

90
New cards

Circadiaans ritme

Een biologische cyclus van ongeveer 2424 uur die fysiologische processen zoals de lichaamstemperatuur, hormoonspiegels (cortisol, melatonine) en het slaap-waakritme reguleert.

91
New cards

REM-slaap

De slaapfase gekenmerkt door snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movement), hoge hersenactiviteit, levendige dromen en een tijdelijke verlamming van de willekeurige spieren.

<p>De slaapfase gekenmerkt door snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movement), hoge hersenactiviteit, levendige dromen en een tijdelijke verlamming van de willekeurige spieren.</p>
92
New cards

REM-rebound-effect

De toename in frequentie en intensiteit van de REM-slaap (vaak met intense dromen) nadat iemand stopt met stoffen die de REM-slaap onderdrukten, zoals cannabis of medicatie.

93
New cards

Kataplexie

Een plotseling, kortdurend verlies van spiertonus uitgelokt door sterke emoties (zoals lachen of verbazing), een kernsymptoom van narcolepsie.

94
New cards

Systeem 1 en Systeem 2

De twee denkmodi van Daniel Kahneman: Systeem 1 is snel, automatisch, intuïtief en moeiteloos; Systeem 2 is langzaam, analytisch, bewust en vraagt mentale inspanning.

95
New cards

Algoritme

Een vaststaande, stapsgewijze procedure of rekenregel die bij correcte uitvoering gegarandeerd leidt tot de juiste oplossing van een probleem.

96
New cards

Heuristiek

Een intuïtieve vuistregel of mentale kortere weg die toelaat om snel en met minimale inspanning beslissingen te nemen of oordelen te vellen, met het risico op systematische denkfouten.

97
New cards

Beschikbaarheidsheuristiek

De neiging om de waarschijnlijkheid van een gebeurtenis te overschatten naarmate voorbeelden ervan gemakkelijker of levendiger uit het geheugen kunnen worden opgeroepen.

98
New cards

Representativiteitsheuristiek

De denkfout waarbij men de kans dat een persoon of object tot een bepaalde categorie behoort beoordeelt op basis van de gelijkenis met een mentaal prototype, waarbij basisstatistieken worden genegeerd.

99
New cards

Confirmatietendens (confirmation bias)

De neiging om informatie te zoeken, te onthouden en te interpreteren op een manier die bestaande opvattingen bevestigt, terwijl tegenstrijdige gegevens worden genegeerd of gebagatelliseerd.

100
New cards

Illusoire-waarheidseffect

Het psychologische fenomeen waarbij herhaalde blootstelling aan een bewering ervoor zorgt dat mensen deze als waarachtiger gaan beoordelen, ongeacht de feitelijke juistheid.